Morgunblaðið - 12.12.1995, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 12.12.1995, Blaðsíða 1
Líffshlaup fyrirsaetunnar María og lngólfur/2 Evrópumaðurinn Ólaffur helgi Lars Roar Langslet 2/3 ________Sendiboó úr djúpunum Egill Egilsson /5 Ljóó til aó ganga inn i Bragi Ólafsson/6________ _____Fegursta kirkjan Jón Ögmundur Þormóðsson 6/7 Brautryójandinn á Hvanneyri /12 fKbo^ífaúSA$Stíb MENNING LISTIR B PRENTSMIÐJA MORGUNBLAÐSINS ÞRIÐJUDAGUR 12. DESEMBER 1995 BLAÐ í lamandi losti Hvað hefur veríð efst á baugi í sagnagerð þessa árs og þeirra síðustu? Þröstur Helga- son leitar nýgræðinga og skoðar form og efni sagnagerðar undanfarinna ára. KANNSKI er erfitt fyrir unga og nýja höfunda að fá birt verk eftir sig. Við lauslega skoðun virðist hlutur þeirra að minnsta kosti hafa verið fremur rýr í íslenskri bókaútgáfu undanfarin ár. Á þetta einkum við um sagnageirann þar sem fáir nýir höfundar af yngri kynslóðinni hafa kvatt sér hljóðs - og það þótt sú kynslóð sé teygð nokkuð fram á aldur. Fleiri ný ljóðskáld hafa komið fram á sjónarsviðið, svo sem Gerður Kristný, Didda og Ágústína Jónsdóttir sem er að gefa út sína aðra ljóðabók og fyrstu sagnabók um þessi jól; nýlega komu svo út fyrstu ljóðabækur tveggja pilta sem báðir eru 22 ára, Andra Snæs Magnasonar og Björgvins ívars. Hvað varðar sagnagerðina er ef til vill að verða einhver breyting því fyrir þessi jól koma út nokkrar bækur, skáldsögur og smásögur, eftir nýja höfunda sem vakið hafa athygli. Sem dæmi nægir að nefna Mávahlátur eftir Kristínu Marju Baldursdóttur, Vetrareld eftir Frið- rik Érlingsson og bækur eftir yngri höfunda eins og Ágúst Borgþór Sverrisson og Þórarin Torfason. Orverk En hvort sem það er vegna þess að fáir athyglisverðir nýgræðingar hafa komið fram á sjónarsviðið eða ekki þá hafa ekki orðið mjög ör- lagaþrungnar hræringar í íslensk- um bókmenntum síðustu ár. Á síð- asta áratug var vinsælt að tala um að „sagan" væri komin aftur í sagnagerð landsmanna en væri ekki réttara að segja að hún hafi aldrei farið, nema kannski í skott- úra með höfundum sem oftast hafa siglt henni í höfn heilu og höldnu aftur. Sagan virðist til að mynda vera allsráðandi í skáldsög- um og smásögum sem komið hafa út á þessu ári. Ef geta ætti einhverrar megin- breytingar á formi undanfarin ár felst hún í örverkunum svokölluðu, örsögum og örleikritum. Fjöldi slíkra verka hefur aukist mjög á síðustu fimm árum, eða svo, en meðal höfunda þeirra má nefna Kristínu Ómarsdóttur (Einu sinni sögur, 1991), Þorvald Þorsteinsson (Engiíl meðal áhorfenda, 1992) og Elísabetu Jökulsdóttur (Galdrabók Ellu Stínu, 1993). Eins og heitið örsaga bendir til eru þetta stutt verk; hnitmiðaðar frásagnir, stundum ljóðrænar, stundum fyndnar, stundum bara ein stutt- mynd úr lífinu. Vafalaust hafa mestu umbrotin átt sér stað á þess- ari grein bókmenntanna hérlendis síðustu ár, bæði í stíl og efni. í grein um örsögur í nýjasta hefti Skírnis segir Arni Ibsen að ef til vill megi álykta sem svo að „ör- verk bókmenntanna séu til vitnis um frelsisþörf allrar listsköpunar" en þau einkennist meðal annars af leik, hugarflugi og sakleysi sem hafí verið „mikilvægur hvati ný- sköpunar í ritlist heimsins undan- farin ár." (519) En Árni bendir einnig á að ein- hver deyfð hafi verið yfir örsögu- smiðum síðustu misseri, þannig hafi ekkert örverk komið út á síð- asta ári og svo virðist sem lítið muni bera á þeim á því sem nú er að líða, þó má nefna bók eins og Speglabúð í bænum eftir Sigfús Bjartmarsson, tímaritið Andblæ og tvö smáprent frá Orlaginu með örleikritunum Álit og Pont du Ciel eftir Kjartan Árnason. I .a i igt og breitt Andstæð örsögunni er tilhneig- ing skáldsagnahöfunda að undan- Teikning/Flðki HÖFUNDAR virðast ekki vita hvernig þeir eiga að bregðast við þessu ástandi; sumir gera græskulaust grín í einhvers konar endurmati á „stríðstímunum", aðrir hverfa inn í sig og skella í lás. förnu til að hafa sögur sínar lang- ar og breiðar. Á tímabili var eins og höfundar einbeittu sér meir að nóvelluforminu og út kom fjöldinn allur af stuttum skáldsögum, svo sem Astin fiskanna eftir Steinunni Sigurðardóttur (1993), Ljósin blakta eftir Hannes Sigfússon (1993), Sniglaveislan eftir Ólaf Jóhann Ólafsson (1994) og Vest- urfarinn eftir Pál Pálsson (1994). í ár eru skáldsögur hins vegar undantekningarlítið langar og efnismiklar, að þessu leyti eru umskiptin ef til vill mest hjá Stein- unni Sigurðardóttur sem sendir nú frá sér skáldsöguna Hjartastað sem slagar hátt í 400 blaðsíður. Þær eru heldur ekki smáar í sniðum sögulegu (eða heimilda-) skáldsögurnar sem hafa verið höf- undum hugleiknar upp á síðkastið. Það væri verðugt rannsóknarefni að skoða hvað það er sem hefur komið þessari bylgju sögulegra verka af stað en hún rís hátt í ár. Þrjár skáldsögur sem sækja efnivið aftur í aldir hafa komið á jólamark- aðinn; Björn Th. Björnsson sendir frá sér þriðju bók sína af þessum toga, Hraunfólkið sem gerist á helgasta stað þjóðarinnar, Þingvöll- um, á síðustu öld, Böðvar Guð- mundsson skrifar sögu sem fjallar öðrum þræði um vesturferðirnar á síðustu öld og fyrstu áratugum þessarar og Helgi Ingólfsson hefur ritað Letrað í vindinn II: Þúsund kossar sem er sjálfstætt framhald verðlaunasögu hans frá síðasta ári, Letrað í vindinn: Samsærið, en báð- ar gerast þær í Rómaborg til forna. Milli lífs og dauða Annars er erfitt að sjá skýrar þematískar línur í sagnagerð síð- ustu ára. Nokkuð hafa menn dval- ist við mörk lífs og dauða, eða vöku og draums, veruleika og ímyndunar. Vinsælt hefur verið að tengja þessa heima á einhvern hátt, láta þá skarast. Meðal höf- unda sem hafa skrifað í þessum dúr eru Gyrðir Elíasson, sem sendi nýlega frá sér Kvöld í ljósturnin- um, safn sagna um sérstakt fólk sem er ýmist í heiminum eða hand- an hans, og Vigdís Grímsdóttir SJÁ BLS. 2 Klaus Mann Bönnuð skáld- saga • ÚT er komin skáldsagan Mefistó eftir þýska rithöfund- inn Klaus Mann (1906-1949). Þessi saga, sem segir frá starfsferli listamanns, er lík- lega frægasta verk hans. Hún hefur ásamt fleiri verkum hans verið endurútgefin í stórum upp- lögum bæði í Þýskalandi og víða ann- ars staðar. Mefistó, sem skrifuð var þegar Klaus Mann var í útlegð, kom út í Amsterdam 1936 og olli strax miklum úlf aþyt. Menn hneigðust til að túlka bókina sem „lykilróman" og líta svo á að í lýsingu aðal- söguhetjunnar hefði Klaus Mann haft að fyrirmynd einn frægasta leikara Þjóðverja á fyrri hluta aldarinnar (Gustav Grundgens, d. 1963), og leiddu ákafar deilur um bók- ina til þess að hún var um tíma bönnuð í heimalandi höf- undar. Vegur skáldsögunnar Mef- istó hefur einnig aukist á síð- ustu áratugum vegna þess að hún hefur orðið öðrum lista- mönnum innblástur. Nefna má kvikmynd ungverska leik- stjórans Szabos sem gerð var eftir verkinu (með Klaus Mar- ia Brandauer í aðalhlutverki) en hún vakti heimsathygli og var sýnd hér á íslandi fyrir fáeinum árum. Bríet Héðinsdóttir íslensk- aði bókina ogrítar einnigítar- legan eftirmála þar sem hún gerirgrein fyrir höfundinum, bókinni og sérkennilegum feríi hennar. Mefistó er 304 blaðsíður. Umbrot og útlits- hönnun annaðist Einn, tveir ogþrír. Prentþjónustan hf. sá um filmu- og plótuvinnslu. Bókin erprentuðhjá G. Ben. Eddu prentstofu hf. Útgef- andi er Ormstunga.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.