Morgunblaðið - 09.03.1997, Page 4

4 F SUNNUDAGUR 9. MARZ 1997
MORGUNBLAÐIÐ
Heimildir eru til
um fermingu
frá upphafi
kristninnar
Orðió að ferma á uppruna sinn í sögninni con-
firmo og sú sögn þýóir í þessu sambandi að-
eins eitt: að staðfesta sáttmála skjrnarinnar,
segir dr. Sigurbjöm Einarsson, biskup.
HEIMILDIR um staðfestingu
skírnarinnar eða það sem
við nefnum fermingu eru
til nánast frá upphafi kristninnar,
en fyrstu rituðu heimildir munu
vera frá um 100 eftir Krist,“ sagði
dr. Sigurbjörn Einarsson, biskup
aðspurður um uppruna fermingar-
athafnarinnar.
„Eftir skírnina meðtók hinn
skírði blessun frá biskupi sem lagði
hendur yfir manninn og smurði
hann með vígðri ólífuolíu, krisma.
Þetta var síðar kallað að biskupa
og er siður enn í sumum kirkjum.
Meðal annars er svo enn í róm-
versku kirkjunni, þar eru börn bisk-
upuð og sama máli gegnir um ang-
likönsku kirkjuna. En í austurkirkj-
unni varð hitt ofan á að prestar
framkvæma þetta í umboði bisk-
ups. Allar götur frá upphafinu hef-
ur verið litið á þetta sem staðfest-
ingu skírnarinnar. Framan af, eða
í frumkristni, eru einkum fullorðnir
skírðir. Á þeim tíma er kirkjan
kristniboðskirkja. En börn kristinna
foreldra voru einnig skírð og fengu
svo þessa blessun í framhaldi skím-
arinnar. Síðar var ákveðið í Vestur-
kirkjunni að böm skyldu ekki fermd
fyrr en þau hefðu náð sjö ára aldri.
Og um leið fengu þau að ganga til
altaris."
Dr. Sigurbjörn sagði að orðið
ætti uppruna sinn í sögninni con-
firmo og sú sögn þýddi í þessu sam-
bandi aðeins eitt: að staðfesta sátt-
mála skímarinnar, játast undir
hann. Því væri rangt að nota orðið
„borgaraleg ferming" vegna þess
að þar væri einmitt ekki verið að
staðfesta sáttmála. Menn gætu haft
mismunandi skoðanir á því hvort
þeir vildu fermast, í því væri hver
fijáls. „En menn em ekki frjálsir
að því að misnota orð og hugtök
og gefa þeim merkingu sem ekki
stenst í ljósi viðtekinna málshefða
og heilbrigðrar skynsemi".
- En af hveiju þarf að staðfesta
skírnina?
„Skírnin þarf ekki neina viðbót,
hún er fullgild, hún er gjöf guðs
sem hann tekur aldrei aftur. En
fermingin var að fornu framkvæmd
sem sérstök blessun eða smurning
sem vígði mann undir leiðsögn heil-
ags anda. Þetta er enn í gildi.
En með siðbótinni lögleiddi lút-
erska kirkjuskipunin um aukna
fræðslu í kristindómi fyrst í Skál-
holtsstifti 1541 og síðar fyrir allt
land, kvað fast að orði um það.
Gissur biskup Einarsson barðist
fyrir að skólar yrðu settir á fót í
klaustrunum bæði fyrir börn og
prestsefni. En kóngsins menn eyði-
lögðu þetta og gerðu að engu. Þeir
vildu ná til sin og kóngsins þeim
fjármunum sem um var að ræða.
Hér á ég við innlenda valdamenn
ekki síður en danska.
í kristni hefur alltaf verið lögð
áhersla á einhveija uppfræðslu.
Hver kristinn maður átti að kunna
Ljósmynd/Jóhannes Long
signingu, credo eða trúaijátning-
una, Maríubæn og Faðir vor. Sign-
inguna má rekja til Jóns biskups
Ögmundssonar sem kenndi íslenskri
þjóð að signa sig.
Uppfræðslan var að sjálfsögðu
upp og ofan. En með siðbótinni
voru kröfurnar stórauknar. Guð-
brandur biskup fyrirskipaði ferm-
ingu að undangenginni uppfræðslu.
Þá hófst sú hefð sem byggt er á
enn í dag þó misbrestir væru oft á
framkvæmdihni. Með tilskipun um
ferminguna frá 1741 var brotið blað
í sögu fermingarinnar á íslandi. Sú
tilskipun kom í kjölfar þeirrar rann-
sóknar á kristnihaldi sem Harboe
biskup og Jón Þorkelsson Skálholts-
rektor höfðu innt af hendi og lagði
ríkt á við presta að þeir önnuðust
uppfræðsluna af kostgæfni og sæju
til að heimili hlynntu að bömunum.
Meðal annars var það gert með
húsvitjunum sem voru fyrirskipaðar
áður. Tilgangur þeirra var ekki
hvað síst að hlýða á bömin og kynna
sér þekkingu þeirra áður en að
fermingu kom.
Um þær sömu mundir var ákveð-
ið að bam skyldi ekki fermt fyrr en
við fjórtán ára aldur og hefur því
verið haldið síðan og athöfnin hefur
í meginatriðum verið í þeirri mynd
sem við þekkjum hana nú.
Um leið og böm vom fermd var
þeim heimilað að ganga til altaris,
„ganga innar“. Það hefur haldist til
þessa dags. En það getur verið álita-
mál hvort rétt sé að binda fyrstu
altarisgöngu við þann aldur sem
ferming er miðuð við. Trúarvitund
hvers manns og trúarþörf er mis-
munandi rík. En það er trúa mín
að fermingarathöfnin láti fáa
ósnortna,“ sagði dr. Sigurbjöm.
„Stundum heyrum við þann róm
að færa eigi aldur fermingarbama
ofar, þau séu ekki tilbúin að skilja
hvað þau séu að staðfesta með ferm-
ingunni. Ég lít ekki svo á; ef nokkuð
er ætti að færa aldurinn neðar. Ég
vantreysti ekki bömum til að skilja.
Líklega „skiljum“ við það aldrei bet-
ur en þegar við emm böm. Því það
er að skilja hann, treysta honum og
elska hann og vilja fela honum líf
sitt. Hugur þeirra er opinn og ein-
lægur á þessum aldri.
Um fermingarundirbúning fyrri
tíma, kverlærdóminn, hefur margt
verið sagt. Vilmundur Jónsson,
landlæknir, sem ekki var þekktast-
ur fyrir að hafa guðs orð á vörum
dags daglega, sagði við mig einu
sinni, að hann hefði aldrei fengið
aðra eins gáfnaþjálfun og þegar
hann varð að læra Helgakver utan-
bókar og aldrei gengist undir eins
alvarlegt próf og þegar hann varð
að skila því af sér fyrir altari kirkju
sinnar og frammi fyrir séra Bimi
Þorlákssyni að Dvergasteini..
Nú eru kröfur til náms barna á
öðmm sviðum og öðmvísi að því
staðið. Þau em ekki látin læra jafn
mikið utanbókar og áður var. Þess
sakna ég úr fræðslunni. Áður vom
bömin látin læra sálma, bænir,
kvæði og bjuggu vel að því. Þá var
færra sem glapti og þau vom þann-
ig búin að heiman að þau höfðu
undirstöðu og þótti sjálfsagt að læra
helga texta utanbókar.
Við verðum að hafa hugfast að
trú og tilfmning fyrir trúnni byggist
aldrei á vitsmunaþroska út af fyrir
sig. Trú snertir gmnn persónunnar,
hjartsláttinn á bak við allt sem við
emm; lífskvikuna innst í okkur. Guð
er ekki útkoma af neinu reiknings-
dæmi, hann er svarið við leyndar-
máli mannshjartans. Ekki svar sem
við búum til, en við getum þegið það
og það gerist hið innra með okkur.
Frá fomu fari hafa kröfur verið
gerðar til fermingarbams um lág-
marksþekkingu í kristindómi, boð-
orðunum tíu, signingunni, innsetn-
ingarorð heilagrar kvöldmáltíðar og
faðirvor. Prestar reyna að halda í
horfí með þetta þó stundum sé
stundaskrá bama næsta hlaðin nú
til dags. En ég endurtek að í sjálfu
sér er skím staðföst og gild frá
guðs hálfu og þarfnast engrar stað-
festingar.
En þá getum við einnig spurt:
hvað felst í skírninni? í stuttu máli:
guð tekur manninn að sér sem sitt
barn og gerir hann að „erfíngja
eilífs lífs“ og Jesús Kristur vitjar
mannsins í skírninni og helgar hann
sér. Segir: þú ert minn. Þetta stend-
ur óhaggað og hann gengur aldrei
á bak þessara orða þó svo að ferm-
ingin sé ekki síðar meir. En til þess
að þetta verði veruleiki í lífi okkar
þurfum við taka undir við hann og
segja: Já, ég vil vera þinn. Þetta
gerist aldrei í eitt skipti fyrir öll,
við þurfum að endumýja sambandið
við guð hvern dag. Én fermingin
er ómetanlegt tækifæri til að taka
í útrétta hönd Drottins, svara til-
boði hans um leiðsögn í lífinu um
hjálp og eilífa blessun þessa heims
og annars," sagði dr. Sigurbjöm
Einarsson biskup að lokum.
Þ
I
t
I
UNGLINGA-SKÍÐAPAKKAR
fró kr. 17.892 stgr.
rfEXBÍ
KÚLUTJÖLD fró kr. 6.900
BAKPOKAR
fró kr. 5.900
S?o?t
E I G A N I
ÚTIVISTARBÚDIM
viö Umferðarmiðstöðina
Sími: 554 9800
Eftir fermingu 1882
Þessa mynd tók Walther H.
Trevelyan eftir fermingu í
Reynivallarkirkju í Kjós, að lík-
indum ll.júní 1882 oggætiþví
verið með elstu fermingar-
myndum sem til eru.Þann dag
fermdust 11 börn í Reynivallar-
kirkju, 5 drengir og 6 stúlkur.
„Ríkti meiri eftirvænting en
venjulega því meðal fermingar-
barnanna var prestsdóttirin á
staðnum, Margrét Þorkelsdótt-
ir,” og sést hún í hvítum þjóð-
búningi önnur frá vinstri.
Með á myndinni eru nokkrar
þeirra sem fögnuðu á ferm-
ingardaginn. Kvenfólkið
klæddist ýmist skautbúningi
eða peysufötum til hátíða-
brigða.
A þessum tíma var algengt
að konurnar skautuðu með
hvítri slæðu. Sumar héldu þó
enn í gamla höfuðbúnaðinn,
faldinn sem að lögun minnir á
páfuglsstél.
Yst á myndinni til vinstri er
prestfrúin Sigríður Þorkels-
dóttir Þegar Margrét var fermd .
var hún sextán ára að því er
fram kemur í bók Franz Ponzi
en myndin er fengin úr bók g
hans „ísland fyrri alda.”
f