Morgunblaðið - 21.02.1999, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 21.02.1999, Blaðsíða 16
16 B SUNNUDAGUR 21. FEBRÚAR 1999 '- MORGUNBLAÐIÐ Beina- leifar úr fjölda- gröf? París. Reuters. BEINALEIFAR sem fundust í sorphaug fyrir utan París í Frakklandi eru nú taldar vera úr gömlum kirkjugarði frekar en úr fjöldagröf alsískra fórn- arlamba sem féllu í mótmæla- göngu árið 1961, eins og áður var talið. I síðustu viku kom fram í frönsku vikublaði að fjölda- gröf hefði fundist í úthverfi Parísar. Samkvæmt vísbend- ingum sem bárust blaðinu var þar að finna lík nokkurra Al- sírbúa sem tóku þátt í mót- mælunum 17. október 1961, þar sem þeir kröfðust sjálf- stæðis Alsírs, sem þá var ný- lenduveldi Frakka. Beinaleif- arnar sem fundust voru taldar vera úr sjö Alsírbúum sem féllu fyrir hendi lögreglunnar í París í mótmælagöngunni. Al- sírskir þjóðernissinnar segja hundruð manna hafa látist í mótmælunum en opinberar skýrslur segja þá mun færri. Sagðar úr kirkjugarði Talsmaður saksóknaraemb- ættisins í París sagði jarðveg- inn hins vegar með öllum lík- indum vera úr gömlum kirkju- garði í París og hefði hann verið notaður til fyllingar á svæðinu á níunda áratugnum. Mál þetta hefur vakið sér- staka athygli í Frakklandi vegna upplýsinga sem fram komu á síðasta ári í réttar- höldum í máli Maurices Pa- pons, sem var lögreglustjóri á þessum tíma, en hann hlaut 10 ára fangelsisdóm fyrir stríðs- glæpi sem hann framdi í seinni heimsstyrjöldinni. Papon hefur einnig verið sakaður um að hafa borið ábyrgð á dauða fjölda Alsír- búa sem tóku þátt í mótmæl- unum, en hann neitar þeirri ásökun. Rannsókn málsins er ekki lokið. Franska þingið samþykkir frumvarp gegn þrælahaldi Parfe. Reuters. FRANSKA þingið hefur lýst því yfir að þrælahald sé glæp- ur gegn mannkyni, en þingið samþykkti í vikunni frumvarp þar sem þrælahald er for- dæmt. Hópur frjálslyndra lýð- ræðissinna sagði frumvarpið hins vegar gera lítið úr því 1 þrælahaldi sem viðgengst í dag. Aður fyrr var Frakkland meðal leiðandi rfkja í heimin- um á sviði þrælaviðskipta. Frumvarpið var samþykkt með 81 atkvæði gegn engu og var stutt af öllum stjórnmála- flokkum að undanskildum hópi frjálslyndra lýðræðis- sinna. Frumvarpið á eftir að fara fyrir öldungadeildina og síðari umferð í þinginu. Frumvarpið breytir ekki eldri löggjöf í Frakklandi en Elisabeth Guigou, dómsmála- ráðherra, sagði það endur- spegla óbeit Frakka á þeim þrældómi sem fjöldi fólks býr við, enn í dag. Franska ríkisstjórnin lagði niður þrælaviðskipti árið 1815, en þrælahald var leyft í ný- lendum þess til ársins 1848. Jakutar þarffnast hjálpar Hörmulegt ástand hefur ríkt að undan- förnu í Jakútíu eins og á ýmsum öðrum svæðum í Rússlandi. Kjuregej Alexandra sagði í samtali við Guðrúnu Guðlaugs- dóttur að þar í landi ríkti mikill skortur á nánast öllum nauðsynjum og væri þetta ástand bæði af manna völdum og vegna náttúruhamfara. Hún kvað alla aðstoð vera þakksamlega þegna. ÞAÐ hefur varla farið framhjá fólki sem með fjölmiðlum fylgist að ástandið á mörgum svæðum Rússlands er ærið skuggalegt. Öðru hvoru ber- ast hingað fréttir frá fólki sem á um sárt að binda vegna mat- arskorts og skorts á ýmsum öðrum nauðsynjum. Kjuregej Alexandra listakona er frá Jakútíu og henni barst fyrir skömmu bréf frá göml- um skólabróður sem vegna ótryggs stjórnmálaástands er látið hjá líða að nafngreina hér. í samtali við blaðamann Morgunblaðsins sagði Kjuregej að síðan Sovétrfkin hrundu hefði ólýsanlegt harðræði gengið yfir Jakútíu. „Þetta harð- ræði er aðallega af manna völdum, því miður," sagði Kjuregej. Sjálf hefur hún verið búsett hér á landi í 32 ár, eða síðan hún kom hér með þáverandi eiginmanni sínum, Magn- úsi Jónssyni. Þau áttu saman fjögur börn sem hafa ahst upp hér á landi og sjálf telur Kjuregej sig vera ís- lending sem enn hafi þó afar sterk- ar taugar til upprunalands síns, Jakútíu. „Skólabróðir minn sagði í bréfinu sem hann sendi mér fyrir skömmu að valdhafar stælu öllu steini léttara, einkum fjármunum og því sem koma mætti í verð, stjórnarfarið þarna er í molum, ef ég þegði yfjr því sem skólabróðir minn sagði væri ég lítil manneskja. Jakútar þarfnast hjálpar," sagði Kjuregej. í bréfinu kom fram að óskaplegur skortur væri á öllum nauðsynjum og að skattar og opin- berar álögur færu sívaxandi, sam- fara því að það sem áður fékkst án endurgjalds, þyrfti fólk nú að borga dýrum dómum, svo sem heilbrigðis- þjónusta og skólaganga. Menn eru drepnir fyrir að gagnrýna stjórnvöld „Engum líðst að gagnrýna stjórn- völd. Þeir sem kalla yfir sig óvild rfkjandi stéttar leggja sig í mikla hættu og eru drepnir margir hverjir án þess að upp komist um morðingj- ana." sagði Kjuregej. „Það er kald- hæðnislegt að þurfa að segja það, en eins og háttar í Jakútíu nú þá verður ekki annað sagt en ástandið hafi þrátt fyrir allt verið mun skárra í tíð Sovétstjórnarinnar. Fólkið líður nú hræðilegan skort og fæstir frá greidd laun. Þetta bitnar ekki síst illa á þeim sem lifa á því að framleiða eitthvað sem hægt er að selja. Kennarar eru líka mjög illa settir og sem dæmi um afkomu al- mennings í Jakútíu má nefna að elli- lífeyrir nemur 50 rúblum á mánuði en kfló af smjöri kostar 35 til 40 rúblur og kíló af hrossa- eða svína- kjöti kostar 57 rúblur." I maímánuði í fyrra urðu miklar náttúruhamfarir í Jakútíu. Fljótið Lena, sem rennur um Jakútíu þvera og út í Norður-íshafið, ruddi sig í í mikilli hláku sem kom óvenjulega snemma árs, með þeim afleiðingum að fljótið flæddi langt yfir bakka sína og sópaði með sér brúm, stífl- um rafmagnslínum og öðrum mann- virkjum. I hamförunum fóru nánast allir vegir sundir, hús sviptust af grunni sínum og dæmi voru um að þorp færu út á Norður-íshafið í heilu lagi, ef svo má taka til orða. Þessar miklu náttúruhamfarir gerðu hin slæmu lífskjör íbúa Jakútíu nær óbærileg um tíma en urðu þó til þess að í fyrsta sinn barst þessu nauðstadda fóki hjálp frá Vesturlöndum. Að sögn Kjuregej bjargaði þetta miklu en samt er ástandið enn hörmulegt. Góðmálmar og geislavirkn Jakútía er í Síberíu og liggur eins og fyrr kom fram að Norður-íshaf- inu, langt norðan við Mongólíu. Jakútar eru frumbyggjar landsins. Þeir eru um 350 þúsund, eða litlu fleiri en íslendingar. Alls eru íbúar Jakútíu tólf hundruð þúsund. Flest- ir innflytjendur eru frá Rússlandi og Kákasus. I Jakútíu var eftir miklu að slægjast fyrir innflytjend- ur sem komu þangað að undirlagi herraþjóðarinnar eftir valdatöku kommúnista. I Jakútíu eru miklar auðlindir, svo sem demantar, gull og aðrir góðmálmar í jörðu og þess- ar auðlindir eru meginástæða þess að landið hefur ekki enn hlotið sjálf- stæði en telst enn vera hérað í Rússlandi. Hörmungar fólks í Jakútíu eru ekki allar taldar í ofangreindu máli. Undanfarin fimmtíu ár hafa verið stundaðar kjarnorkutilraunir þar neðanjarðar og hafa afleiðingar þess orðið áberandi á síðustu fimmtán árum. Krabbamein meðal fbúanna er óvenju algengt og ekki er talinn leika vafi á að þar eigi geislavirkni mikinn hlut að máli. „Tengdasonur systur minnar er einn þeirra sem fengið hafa krabba- mein. Hann fékk krabbamein í ristil, en þann sjúkdóm fékk ég sjálf fyrir fjórum ánim," sagði Kjuregej Kjuregej Alexandra Argunova ennfremur. „í Jakútíu er skortur á öllum nauðsynjum. Það er t.d. ekki hægt að fá svokallaað stómapoka í þar, en slíka poka þurfa ristil- krabbameinssjúklingar oft að ganga með, ef sjúkdómurinn hefur leitt til þess að úrgangsefni líkamans fari út um tilbúið op á kviðnum og þaðan í svona poka sem sjúklingurinn þarf að bera öllum stundum það sem hann á ólifað. Þegar tengdasonur systur minnar var kominn í þá stöðu að þurfa á stómapokum að halda þá var illt í efni, þeir fengust hvergi í Jakútíu, hvað sem í boði var. Ég fór þá og talaði við þær Guðríði Þorsteinsdóttur, hjúkrunar- fræðing hjá Lyfju, og Eddu Ólafs- dóttur hjá Össuri. Þessi tvö fyrir- tæki gáfu töluvert magn af stóma- pokum sem ég svo sendi til systur minnar og voru hún og tengdasonur hennar að vonum afar þakklát." Onýttur jarðhiti fyrir hendi í Jakútíu í Jakútíu er víða fyrir hendi jarð- hiti en Jakútum stendur, að sögn Kjuregej, stuggur af gufunni. Þeir líta svo á að jörðin sé þá að anda og þeir óttast að þarna sé eitthvað óhreint á seyði - jafnvel galdrar. „Gunnar Gunnarsson, fyrrverandi sendiherra íslands í Moskvu, ferð- ast nokkrum sinnum um Jakútíu og lýsti í samtali við mig miklum áhuga á að íslendingar kenndu Jakútum að nýta jarðhitann. Ég er sannfærð um að slík kennsla yrði Jakútum til mikilla hagsbóta," sagði Kjuregej einnig. Hún kvað Jakútíu eiga sterk ítók í sér enn þótt hún hafi ekki átt þar heimili síðan árið 1961, er hún hélt til leiklistarnáms í Moskvu. - „Þá hafði ég misst báða foreldra mína, faðir minn féll fyrir Þjóðverj- um 25 ára gamall í Úkraínu, en Sta- lín smalaði öllum bestu skyttum og veiðimönnum Jakútíu á vígvöllinn, þótt hernaður væri þeim algerlega framandi og þeir töluðu ekki annað mál en jakútsku," sagði Kjuregej. Hún hefur lagt mikið á sig til þess að koma á samskiptum milli íslands og Jakútíu. Árið 1987 stofnaði hún ásamt fleirum vináttufélag milli ís- lendinga og Jakúta og fékk félagið nafnið ísjaki. Er Kjuregej Alex- andra formaður þess. Tilgangurinn með stofnun félagsins var, að henn- ar sögn, að auka samskipti milli þjóðanna á sviði menningar og lista og auðvelda ferðalög milli landanna. Þetta hefur borið þann árangur að farnar hafa verið þrjár ferðir milli landanna á vegum félagsins og þar voru teknar tvær heimildarmyndir um Jakútíu sem sýndar hafa verið í sjónvarpi hér. Myndlistarsýningar með verkum íslenskra listamanna hafa verið settar upp í Jakútíu og jakútskir listmálarar sýndu verk sín hér árið 1997. Ennfremur hafa Jakútar komið hingað til lands og gert heimildarmynd um ísland sem sýnd var í Jakútíu. Vinirnir gáfu fé til bágstaddra Jakúta Kjuregej Alexandra ætlar að heimsækja ættland sitt næsta sum- ar ásamt syni sínum, Ragnari Magnússyni. Ætla þau að afhenda söfnunarfé sem Kjuregej fékk frá vinum sínum á Islandi þegar hún varð sextug í desember sl. „Daginn sem ég átti afmæli var 45 stiga frost á Celsíus í átthögum mínum, minnug allra þeirra hörmunga sem landar mínir áttu við að stríða mæltist ég til þess við vini mína hér, sem sóttu veislu sem ég hélt þeim á afmælisdaginn, að þeir létu vera að gefa mér gjafir en tók fram að hægt væri að gleðja mig með því að leggja litla upphæð inn á banka- reikning Isjaka og sagði þeim að því sem þannig safnaðist yrði varið til kaupa á lífsnauðsynjum sem eru ófáanlegar í Jakútíu. Mér til mikill- ar gleði brugðust vinir mínir vel við þessari bón minni," sagði Kjuregej. Þess má geta að Ari Ergis Magnús- son, sonur Kjuregej, fór til Jakútíu ásamt Hauki Haukssyni frétta- manni til þess að gera sjónvarps- mynd þar og hafði hann þá með sér talsvert af gjöfum frá íslendingum. „Það voru ýmsir aðilar sem áttu þar hlut að máli, ekki síst líknarfélagið Bergmál, en Kolbrún Karlsdóttir vann af mikill ósérhlífni að söfnun á þess vegum," sagði Kjuregej. Einnig gáfu Mál og menning, Kjar- valsstaðir, Friðrik Þór Friðriksson kvikmyndaleikstjóri, íslenska kvik- myndasamsteypan og Japis menn- ingarefni. „Þakkir eru enn að berast frá Jakútíu fyrir allt þetta, bætir Kjuregej við. Loks gat hún þess að ísjaki væri opið félag sem allir gætu gengið í án þess að borga félags- gjöld, sem og gætu þeir sem vildu leggja málefnum bágstaddra Jakúta lið með fjárframlögum lagt þau inn á reikning ísjaka á Kjörbók 64609 í Langholtsútibúi Landsbanka ís- lands.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.