Morgunblaðið - 24.02.1999, Síða 50

50
MIÐVIKUDAGUR 24. FEBRÚAR 1999
MORGUNBLAÐIÐ
[
1STRAX
eftir ræktina
FÓLK í FRÉTTUM
Kvikmyndahátíð í Gautaborg
NORSKA myndin Schpaa var frumsýnd í Gautaborg.
Y eruleikinn
án handrits?
Unglingamyndir voru vinsælar og
minning Cassavetes heiðruð á kvikmynda-
hátíðinni í Gautaborg sem lauk á
dögunum. Kristín Bjarnadóttir skrifar
frá Gautaborg um hátíðina.
BARÞJÓNAR eru sálfræðingar í Bláa munkinum.
ATRIÐI úr finnsku myndinni Fyrirsát.
TIL HVERS er veruleikinn ef
ekki er farið eftir handriti? Á
kvikmyndahátíðinni í Gauta-
borg var minning John Cassavetes,
„evrópskasta leikstjóra sem amerísk
kvikmyndagerð hefur fært heimin-
um“, heiðruð með umræðuþingi og
kvikmyndasýningum á dánardægi-i
hans 3. febrúar en hann lést fvrir 10
árum, 59 ára að aldri.
Á umræðuþinginu mótaðist þessi
heimspekilega spuming af vörum
eins þátttakandans: „Til hvers er
veruleikinn ef ekki er farið eftir
handriti?" Spurning sem skoða má
út frá kvikmyndagerðarástríðu
Cassavetes, en hann gerði sínar
bestu myndir óháður Hollywood-
framleiðslu og gjarnan með sjálfan
sig og Iífsförunautinn Genu Row-
lands í aðalhlutverkum.
Hann var í andstæðu við t.d.
Kubrik sem sagður er hafa skipulagt
nákvæmlega og ski’áð öll sjónarhorn
myndavélarinnai- fyrirfram. Cassa-
vetes lagði áherslu á hugdettur og
spuna. Hans fyrsta mynd var Man-
hattan-myndin Skuggar eða
„Shadows", frá 1960. Hún var verð-
launuð í Feneyjum árið eftir og þótti
brautryðjandi að því leyti að mörkin
milli leiks og raunveru voru ósýnileg.
Bersýnileg ástæða fyrir spurning-
unni var sú að stjórnendur þingsins
voru ekki hinir sömu og auglýstii'
voru í dagskrá. Fyi-Mesarinn Lena
Lundh kom ekki, þrátt fyrir að Film-
konst hefði í ársbyrjun gefið út
framtíðarskáldsöguna Kærleiks-
straumar eða „Strömmar av karlek"
nefnda í höfuðið á mynd Cassavetes
frá 1983 „Love Streams“. í sögunni
greindi höfundurinn Gert Nilson frá
hugleiðingum Lenu Lundh sem
tengdust Cassavetes, mai-gslungnum
undirbúningi ræðunnar og
heimsókninni í Gautaborg þann 3.
feb. síðastliðinn.
Myndin Hinir auðmýktu eða „De
Ydmygede“ um myndina Fávitana
eða „Idioterne" var ein af mörgum
athyglisverðum myndum hátíðarinn-
ar í ár. Höfundurinn er hinn óháði
kvikmyndagerðarmaður Jesper Jar-
gil og efni myndarinnar er upptöku-
ferli Fávitanna með Lars von Trier í
leikstjórastólnum. Þar er veruleik-
inn vinnan við hlutverkin í Fávitun-
um með handrit sem virðist hvergi
skrifað nema í hugsanir ieikstjórans
en rödd hans segir frá á segulbandi í
dagbókarformi og ber þráðinn uppi,
með hinu þekkta viðlagi Triers: „Nú
er ég með krabbamein". Áhorfendur
fá að kynnast leikurum og leikstjóra
Fávitanna frá öðrum sjónarhomum
en í myndinni. Líka hinum ástfangna
Trier og hinum örvæntingarfulla
Trier; Trier í leit að raunveruleika í
bakgrunn myndar. Jesper Jargil
kom á hátíðina og sagði frá sam-
vinnu þeirra.
Unglingamyndir vinsælar
Það sem af er árs eru myndir um
unglinga leiknar af unglinmjm
vinsælastar í Svíþjóð. Fucking Amál
(1998) færði aðstandendum hennar
fjórfaldan gullbagga á dögunum og
fjallar um unglinga. Það gerii' einnig
Lífslöngun eða „Lusten till ett liv“
(1999) sem frumsýnd var á hátíðinni
og hlaut Norrænu kvikmyndaverð-
launin, veitt af Göteborgs-Posten í
samvinnu við hátíðina.
Leikstjóri myndarinnar, Christer
Engberg, er fæddur í Lule, starfar
sem kennari í Lule og lætur mynd-
ina gerast í Lule og nágrenni á átt-
unda áratugnum þegar atvinnuvonir
voru bundnar við verksmiðjuna Stál-
verk 80 og þegar hann sjálfur var
unglingur. Núverandi og fyrrverandi
nemendur hans eru meðal leikara.
Lífslöngun er önnur mynd leik-
stjórans, en Villiengill „Vildangel"
(1997) var sú fyrsta. Christer Eng-
berg er kannski óvenjulegur kenn-
ari. Hann á fortíð í rokkhljómsveit-
um, byrjaði sem tónlistai'kennari í
afleysingum 1978, gerðist leiklistar-
kennari og stofnaði menningarskól-
ann Rosteriet árið 1990. I viðtali út-
skýrir Engberg Rosteriet sem skóla
í skólanum: „Við vinnum með þá
krakka sem sem aðrir vilja ekki sjá.
Eg kvikmynda og geri tónlist með
þeim, læt þau upp á svið og fæ þau
til að leika.“ Frjósemi menningar-
skólans í Lule hefur m.a. lýst sér í
samtals 27 leiksýningum þar sem
Christer Engberg og aðrir leiðbein-
endur hafa unnið með blönduðum
hópum unglinga og reyndra leikara.
Alls kepptu átta norrænar myndir
til úrslita um Norrænu kvikmynda-
verðlaunin og 5 þeirra voru nýgerðar
og frumsýndar á hátíðinni. Áður hef-
ur verið sagt frá dönsku myndinni
Maðurinn sem vildi ekki deyja eða
„Manden som ikke ville dö“ undir
leikstjóm Torben Skjödt Jensen,
sem sló í gegn fyrir nokkrum árum
með heimildarmyndinni Carl Th
Dreyer - My Metier. Hinar voru auk
Lífslöngunar finnska myndin Fyrir-
sát eða „Ambush" eftir Olle Saarela,
sem gerir líf fínnskra hermanna árið
1941 að yrkisefni, Straydogs, eftir
Daniel Alfreðsson og Vágen ut eftir
Svíann Daniel Lind Lagerlöv.
Vágen ut er frumraun leikstjórans,
gamanleikur um unga afbrotamenn
sem sitja inni á Kumla og æfa leikrit
undir stjóm leiklistarkennara sem er
sannfærður um að þeir hafi látið
heillast af leikhúsgyðjunni, nema
hvað: Þeir hafa önnur plön í poka-
hominu! Hugmyndin er sprottin úr
atburðum sem áttu sér stað fyrir um
12 ámm þegar Jan Jönson setti upp
Beðið eftir Godot með fóngum á
Kumla og stóð svo einn á sviðinu við
frumsýningu í borgai'leikhúsi Gauta-
borgar, Statsteatern. Leikai'arair
höfðu fundið „leiðina út“ meðan leik-
stjóri ásamt fangelsisstjóra brá sér á
blaðamannafund! Handritshöfundur
myndarinnar er leikskáldið Malin
Lagerlöf.
Þrjár keppnismyndanna voru
hinsvegar frumsýndar 1998. Den blá
munk, glúrin mynd um sálfræði með
barþjóna sem „sálfræðinga" og bar-
gesti sem „sjúklinga", eftir Danann
Christian Braad Thomsen sem leik-
ur með við barinn á völdum augna-
blikum; gamanmynd hins fmnska
Mika Kaurismáki LA Without A
Map svo og Schpaaa, mynd um ung-
linga í Ósló undir stjórn nýliðans
Erik Poppe.
Engin íslensk mynd tók þátt í
keppninni í ár en myndin Sporlaust
fékk góðar móttökur og uppselt var
langt fram í tímann á tvær síðari
sýningarnar.
Samvinna við Höfðaborg
Á alþjóðlegu dagskránni var boðið
upp á myndir frá um 40 þjóðlöndum
og þar beindist athyglin ekki síst að
Suður-Afríku, í samvinnu við kvik-
myndahátíðina í Höfðaborg, sem
fyrst var haldin fyrir rúmum tuttugu
árum sem hluti af stærri menningar-
hátíð og sem þáttur í baráttunni fyr-
ir tjáningarfrelsi og gegn kynþátta-
aðskilnaðarstefnunni.
I samráði við formann og stofn-
anda Höfðaborgarhátíðarinnar,
James Polley, vom valdai' átta mynd-
ir sem tengjast sögu og menningu
þjóðarinnar. Þar á meðal var
frumraun leikstjórans Ntshaveni Wa
Luruli, en hann vann um skeið sem
aðstoðarleikstjóri hjá Spike Lee.
Mynd Ntshaveni nefnist Chikin Bizn-
is - The Whole Story (1998). Litrík
gamanmynd með alvarlegri undir-
öldu, sem fjallar um hamagang lífsins
í stærsta hverfi svartra í Jóhannesar-
borg.
Handritshöfundurinn Mututuzeli
Matshoba er sagður hafa fengið hug-
myndina í leigubfl þegar bílstjórinn
lenti í gríðarlegu rifrildi við gamlan
mann sem æpti á bflstjórann: „Þú átt
eftir að ganga að kjúklingaiðnaðin-
um dauðurn!" Segja má að aðalper-
sóna myndarinnar blási nýju lífi í
viðskiptin, en leikstjórinn sótti
hátíðina heim og varð mest hissa á
hve margir komu að sjá myndina
hans þótt rigndi!
„Heima fer fólk ekki ótilneytt út
úr húsi í rigningu,“ sagði Ntshaveni
Wa Luruli. Sýnd var mynd belgíska
leikstjórans Marion Hánsel, The Qu-
arry (1998) byggð á sögu eftir suður-
afríska höfundinn Damon Galgut,
svo og myndin Jump the Gun (1997)
sem gerist í Jóhannesarborg en leik-
stjóri er hinn breski Les Blair. The
Land Is White, The Seed Is Black
nefnist 48 mínútna mynd frá árinu
1995 eftir suður-afríska leikstjórann
Koto Bolofo sem var sýnd ásamt 45
mínútna mynd hans African Violet
(1997).
Þá var frumsýnd heimildarmyndin
Brave Women (1999) eftir hina
óháðu og afkastamiklu Maj Wechsel-
mann sem leitar svara við spurning-
unni: Hvernig lítur leiðin inn í hina
nýju Suður-Afríku út, frá sjónarmiði
þarlendra kvenna? Og til liðs við sig
fékk hún 25 konur sem koma fram í
myndinni.