Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1887, Side 9

9
fyrir áhrifum vatns og lopts, og leirjörðin úr þeim þá runnið sam-
an við hvita efnið. f>essi getgáta er í sjálfu sjer mjög sennileg,
en það má líka færa rök fyrir því að hún sje sönn. Standi þann-
ig á leirjörðinni, sem nú var sagt, þá er liklegt, að hún sje ekki
jafnmikil alstaðar í hvíta efninu; aptur á móti hljóta mínerölsku
efnin, sem frá upphafi voru i hvíta efninu, að koma fyrir i sömu
hlutföllum, hvar sem er í þvi ; þetta hlýtur að eiga sjer stað með
fosforsýru og kalk, því að þau efni hafa verið i hvíta efninu frá
upphafi. Jeg rannsakaði því fosforsýruna, kalkið, leirjörðina og
sandinn i tveim molum úr krukkunni nr. i, og fann jeg þá að
hlutfallið milli fosforsýrunnar og kalksins var nærri því hið sama
i báðum, en leirjörðin var miklu meiri i öðru stykkinu. J>etta má
sjá á töflu þeirri, sem hjer fer á eptir:
Rannsókn tveggja mola af hvíta efninu í krukkunni nr. 1.
a. b.
Brennanleg efni . . . 12,31 . • 12,10 %
Fosforsýra 45,86 . • 40,05 —
Kalk 30,33 • • 25,63 —
Leirjörð 6,51 • • 16,55 —
Sandur og Kisilsýra 3,ió . • 4,23 —
Onnur efni 1,83 • • i,44 —
Hlutfallið milli fosforsýrunnar og kalksins er:
i : o,66 - i : 0,64.
Til þess að sjá hina upphaflegu samsetningu hvíta efnisins
verður því að draga að minnsta kosti leirjörðina, járnsýringinn og
sandinn frá, því að eflaust verður sandur og járnsýringur einnig
að teljast hvíta efninu óviðkomandi, og reikna síðan út samsetningu
hvíta efnisins, eins og hún þá verður. Reyndar er hugsanlegt, að
kaliið og natronið, sem er í hvíta efninu, sje leifar af eyddu blá-
grýti eins og leirjörðin, en það verður ekki sannað, enda gjörir
það engan tiltakanlegan mun á samsetningunni, þó að þessi efni
verði talin í hvita efninu, það er svo lítið af þeim. Innihald þeirra
Qögra stykkja hvita efnisins, sem rannsökuð voru, verður þá, pegar
leirjörð og sandur er dreginn frá:
2