Lögberg-Heimskringla - 23.07.1964, Page 4

4
LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 23. JÚLÍ 1964
Lögberg-Heimskringla
Published every Thursday by
NORTH AMERICAN PUBLISHING CO. LTD.
Printed by
WALLINGFORD PRESS LTD.
303 Kennedy Street, Winnipeg 2, Man.
Ediíor: INGIBJÖRG JÓNSSON
EDITORIAL BOARD
Rev. Philip M. Pétursson. Vancouver: Dr. S. E. Bjömsson.
Monireal: Áskell Löve. Minneapolis: Valdimar Björnsson.
Grand Forks: Richard Beck. Reykjavík: Birgir Thorlacius.
Winnipeg: Dr. P. H. T. Thorlakson, chairman, Haraldur Bessa-
son, Rev. Valdimar J. Eylands, Caroline Gunnarsson, Jóhann
G. Jóhannson, Thorvaldur Johnson, Jakob F. Kristjánsson,
Akureyri: Steindór Steindórsson. London: Dr. Karl Strand.
Subscripiion $6.00 per year—payable in advance.
TELEPHONE WH. 3-9931
Authorized as second class mail by the Post Office Department, Ottawa,
and for payment of Postage in cash.
íslendingadagurinn hálfáttræður
Islendingadagurinn að Gimli hinn þriðja ágúst n.k. verð-
ur hinn sjötugasti og fimmti í röðinni. Allt um það eru þess
þó litlar líkur, að sá afmælisfagnaður hafi á sér nokkur þau
merki, er beri vott um ellihrörleik. Meginhluti dagskrár
verður sem áður fluttur á íslenzku, og eins og lesendum
þessa blaðs er kunnugt, verða þau dr. Bjarni Benediktsson
forsætisráðherra Islands og kona hans, frú Sigríður Björns-
dóttir, í hópi heiðursgesta, og flytur forsætisráðherra aðal-
hátíðarræðuna. Þarf ekki orðum að því að eyða, að hér er
um höfuðviðburð að ræða í sögu íslendingadagsins frá upp-
hafi vega.
Nokkur nýbreytni er það, að vegna afmælis íslendinga-
dagsins mun „The Icelandic Canadian Club“ gangast fyrir
sérstakri sýningu í skemmtigarðinum á Gimli Sýningarmun-
um er ætlað að vera eins konar táknmyndir úr lífi og sögu
Islendinga í Vesturheimi. Skjóta má því inn hér, að allur
sá harðfiskur, sem íslendingadagsnefnd hefir flutt inn vegna
hátíðarinnar, ætti að verða til fagnaðarauka. Um skeið var
það álitamál, hvaða fisktegund skyldi höfð til hátíðarbrigða.
Eftir töluverðar erjur og útistöður varð ýsan fyrir valinu.
Sá fiskur er og kunnur mjög úr íslenzkri menningarsögu.
Samkvæmt Þjóðsögum Jóns Árnasonar varð ýsan því óbein-
línis valdandi, að óþarfahjali tveggja kerlinga lauk með
ósköpum. Líklega er hún og fiskurinn, sem hlaut lof öfug-
mælaskáldsins fyrir afburðasöngrödd. Hvað um það, þá hefir
ýsan verið íslendingum matarmegin um aldir, bæði hert og
soðin, og hróður íslands hefir hún borið allt suður á Spán,
inn á byggðir blámanna í Afríku og vestur til Manhattan og
Kaliforníu.
I Norður Ameríku er að finna allmörg þau héruð, sem
hafa hlotið heiti gamalla evrópískra heimkynna. Þannig
man ég eftir að hafa rekizt á Noreg suður í Wisconsin, og
fleiri sambærileg heiti mætti víst tína til. Hér í Manitoba
ræða hinir eldri meðal íslendinga ennþá um Nýja ísland
og enn mætti bæta við „Litla íslandi“ sem réttlætanlegri
nafngift fyrir skemmtigarðinn að Gimli, þegar hann hefir
klæðzt hátíðarskarti íslendingadagsins. En á slíkum tilli-
dögum er garðurinn ekki einungis prýddur íslenzkum fán-
um, heldur heyrast þar gamalkunn íslenzk ættjarðarlög um
allan völl. Islenzkar ræður renna upp úr mönnum viðstöðu-
laust, og íslenzkar kveðjur og athugasemdir hljóma í hverj-
um krók og kima. Þá situr fjallkonan þar jafnan í öndvegi
með hirðmeyjar tvær á hvora hönd.
Áður en langt um líður, verður fjallkonan íslenzka tvö
hundruð ára gömul. Eggert Ólafsson bjó henni fyrstur klæði
í kvæðaflokki sínum um Island, sem hann orti einhvern
tíma um lok þriðja aldarfjórðungs átjándu aldar. Snemma
á nítjándu öld jók Bjarni Thorarensen mjög á frægð hennar
með íslands minni sínu, sem allir íslendingar kunna enn
þann dag í dag. Árið 1866 birtist svo fjallkonan í fyrsta
skipti á mynd. Myndina gerði þýzkur málari í London
eftir tillögum Eiríks Magnússonar bókavarðar í Cambridge,
og var hún prentuð framan við síðara bindi ensku þjóð-
sagnaþýðingarinnar þeirra Eiríks og George Powell fyrr-
greint ár. I myndinni birtust ýmis íslenzk einkenni, svo sem
ís og eldur, rúnakefli og hrafnar Óðins. Er til skemmtileg
greinargerð um þetta í bréfi, sem Eiríkur Magnússon skrif-
aði Jón Sigurðssyni forseta.
Tæpum áratug eftir að hugmyndir Eiríks Magúnssonar
um Isafoldu komu fyrir sjónir manna í kvenlíki, tók Bene-
dikt Gröndal þær traustataki með því að fella fjallkonumynd
þjóðsagnanna inn í hina frægu táknmynd, sem hann gerði
fyrir þjóðhátíðina 1874. Sem kjarni þeirrar myndar barst
nú fjallkonan inn á svo að segja hvert heimili á Islandi og
„íslendingar voru lentir heilu og höldnu á eyðiströnd síns nýja lands. En fyrsti vetrardagur
var að morgni." — 22. okt. 1875. Landnemarnir við Víðines á Gimli. Þessi mynd eftir list-
málarann Árna Sigurðsson verður íil sýnis á íslendingadeginum.
víða um útlönd. Auðvitað
hafði Gröndal ekki hirt um að
afla fjallkonunni fararleyfis
frá höfundum hennar á Eng-
landi, og var nú ekki þykkju-
laust með honum og Eiríki
Magnússyni um hríð.
Þó að íslenzkir fánar og
ættjarðaróður ráði óneitan-
lega miklu um allt yfirbragð
íslendingadagsins, mun samt
mörgum sýnast svo, að ís-
lenzkustu fangamörkin sé að
finna, þar sem eru hátíðar-
gestirnir sjálfir. Á andlitum
hinna eldri getur að líta þær
rúnir, sem eru í ætt við nátt-
úruöflin á Halamiðum og
norðan Hofsjökuls. Síðan tóku
sléttuveðrin við og dýpkuðu
þessar íslenzku rúnaristur án
þess þó að raska svo hinu
upphaflega mynstri, að ættar-
mótið óskýrðist.
Sjötugasta og fimmta þjóð-
hátíð íslendinga í Vestur-
heimi er hátíðleg haldin á
þeim slóðum, sem urðu fyrsti
varanlegi samastaður Islend-
inga í Kanada fyrir um það
bil níu áratugum. Fyrstu
landnemarnir höfðu þegar
fengið sig fullkeypta við mis-
heppnaðar landnámstilraunir
í Ontario og Nova Scotia.
Landtakan við Víðirnes varð
þeim þó þyngsta þrautin. I
trjátoppum Nýja Islands var
feigðarhljómur, og öldur
Winnipegvatns seiddu brátt
til sín margan góðan dreng,
sem ekki átti afturkvæmt úr
þeim viðskiptum. I suðri var
Merkjalækur, sem greindi
þessa lítt byggilegu spildu
frá öðrum þeim héruðum
Norður Ameríku, sem hvítir
menn höfðu kastað eign sinni
á. Til vesturs voru þéttir
skógar og óræktanleg mýr-
lendi og norður á bökkum ís-
lendingafljóts beið Sandy
Bar hinna sigruðu. Fyrstu
kveðjurnar, sem kastað var á
íslendinga í Manitoba voru
því með afbrigðum kuldar-
legar. Engu að síður varð
Nýja ísland, þar sem við
senn hefjum afmælisfagnað,
fyrsta gróðarstöð íslenzkra
erfða í Vesturheimi. Þar
byrjuðu íslendingar að leggja
grunn að framtíðarbústöðum
með gæftaleysi Winnipeg-
vatns og óræktarmýrar sem
helztu björg. Norður við ís-
lendingafljót hóf Framfari
göngu sína og boðaði íslenzka
ritöld inni á miðju því landi,
sem fram til þess tíma, hafði
verið gósenland vísunda og
Indíána. Frá Nýja íslandi
dreifðist svo fólkið suður og
vestur, og eru nú synir og
dætur þessarar fyrstu íslenzku
byggðar í Kanada dreifð um
allar jarðir meginlandsins.
Það er engu líkara en að
trjástofnarnir gömlu, sem um-
lykja hátíðarsvæði íslendinga-
dagsins, varðveiti þá sögu,
sem nú var vikið að, en þeir
voru fyrstu skjólgarðar land-
ans á nýjum og ókunnum
slóðum. Sú saga er og grunn-
tónninn í gjálfri öldunnar,
sem enn er að þvo tangann á
Víðirnesi með sama verklag-
inu og fyrir níutíu árum.
Þess er að vænta, að sjö-
tugasti og fimmti íslendinga-
dagurinn verði öllum þeim,
sem hlut eiga að máli, til
sæmdar og ánægju og jafn-
framt tákn þess, að ferill ís-
lenzkrar manna í Vesturheimi
hefir ekki orðið nein eyði-
merkurganga.
H. B.
Greetings 1o our lcelandic Friends and Customers
BROWN'S BARBER SHOP
VVE SPECIALIZE IN PERSONAL HAIR STYLING
3 BARBERS TO SERVE YOU
Air Conditioned for Your Comfort
503 ELLICE AVE. AT SPENCE
WINNIPEG MAN.
Greetings to our many lcelondic Friends . . .
— NORWAY HOUSE CRUISES —
Accommodation still ovailoble for cruises to Norwoy House
during July ond August
The SELKIRK NAVIGATION Co. Ltd.
SELKIRK, MAN. P.O. BOX 119 PHONE 482-4121
WINNIPEG PHONE 452-0731
HUGHEILAR ÁRNAÐARÓSKIR
til íslendinga á sjötugasta og fimmta
þj óðminningardegi þeirra á Gimli
3. ágúst 1964.
WILLIAM INDRIDSON
SELKIRK MAN.