Lögberg-Heimskringla - 23.07.1970, Síða 10

10
LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 23. JÚLl 1970
íslenzkir landnemar og
aldarafmæli Manitobafylkis
Framhald af bls. 9.
þess hinn íslenzki stofnar
nofekurs konar lýðveldi hér
á vatnsbakkanum. Lýðfundir
eru haldnir og stjómarfyrir-
komulag ákveðið. Lög eru
samin fyrir nýlenduna. Ný-
lendunni er skift í sýslur
(byggðir), kosnir sýslumenn
eða byggðarstjórar í hverri
sýslu og sýslunefnd (byggðar-
ráð). En yfirstjóm nýlendunn-
ar er í höndum nýlenduráðs-
ins, en það skipa byggðar-
stjóramir 4 og yfirmaður sá,
er nefrdst „þingstjóri (govern-
or). Það æðsta embætti skip-
aði Sigtryggur Jónasson. Ein-
hvern tíma kemur sú tíð, að
í sögu Kanada verður frá
þessu skýrt sem einhverjum
einkennilegasta og aðdáanleg-
asta viðburði í sögu landsins
á landnámstíð“.
Og hvað nefndist svo þetta
íslenzka ríki, landnám íslend-
inga í Nýja íslandi? Það
nefndist „Vatnsþing“, eins og
fram er tekið í upphafi hinna
gagnmerku „Stjórnarlaga
Nýja íslands“, og bendir það
heiti eitt sér til hinnar ís-
lenzku fyrirmyndar laganna
og stjómarskipulags þessarar
söguríku nýlendu Islendinga.
En vitanlega hlaut svo að
fara, áður en langt um leið,
að Keewatinhéraðið, að Nýja
íslamdi meðtöldu, yrði hluti
af Manitobafylki, en ekki
gerðist það fyrri en „Stjóm-
arlög Nýja lslands“ höfðu
verið í gildi í rúman áratug.
Þessi einstæða sjálfstæða ný-
byggð, sem Islendingar stofn-
uðu í Nýja íslandi á það meir
en skilið, að minningunni um
hana sé á lofti haldið á þessu
merkisári í sögu Manitoba-
fylkis og í sögu Islendinga
þar í fylkinu.
Nýja ísland skipar einnig
merkissess í kirkjusögu ís-
lendinga í Vesturheimi.
Snemma á landnámsárunum
urðu þeir séra Jón Bjamason
og séra Páll Þorláksson and-
legir leiðtogar íslendinga á
þeim slóðum og hófu þar víð-
tæka safnaðarstarfsemi. Um
hinar sögulegu trúmáladeilur
milli þeirra og fylgismanna
þeirra er hér ekki ástæða til
að fara mörgum orðum, en
áreiðanlega á 11 u þær sér
djúpar rætur í óvenjulega
sterkum trúarlegum áhuga
fólksins. Deilumál þessi heyra
fortíðinni til. Segja má, að
þau séu öldur, er risu hátt
á sinni tíð, en eru löngu
hnignar í tímans djúp.
Kemur þá að afar merki-
legum þætti í sögu íslenzku
landnemanna í Nýja íslandi,
sem ég fæ eigi betur lýst en
í þessum orðum Einars H.
Kvaran rithöfundar úr inn-
gangi hans að saf-nritinu
Vestan um haf:
„Atferli íslendinga í Nýja
íslandi var að fleira leyti ó-
líkt a t f e r 1 i annara frum-
byggja í óbýggðum Vestur-
heims en því einu, að þeir
settu sér stjómarskrá og lög.
Fyrsti innflytjendahópurinn
kom þangað 22. október 1875.
Tæpum tveim árum síðar
hafa þeir komið sér upp
prentsmiðju og blaði í fá-
m e n n i n u og fátæktinni.
Fyrsta tölublaðið kom út í
sept. 1877. „Prentsmiðjan og
blaðið“, segir Dr. Bjöm B.
Jónsson, „eru óræk sönnunar-
merki þess, að án bókmennta
fær íslenzk sál ekki lífi haldið.
Án bókmennta gátu nýlendu-
menn ekki unað ævi sinni ár-
inu lengur“.
Með útgáfu þessa fyrsta
blaðs íslendinga í Vestur-
heimi, Framfara, hófst blaða-
útgáfa þeirra og bókmennta-
saga. Fyrstu íslenzk kvæði,
sem prentuð voru vestan hafs,
komu í Framfara. Heiti blaðs-
ins er ekki valið út í bláinn.
Það lýsir bæði framsóknar-
hug og framtíðartrú land-
námsmannanna. Ekki er það
þá heldur nein tilviljun, að
Guttormur J. Guttormsson
nefnir seinasta kvæðið í ljóða-
flokki sínum Jóni Ausífirð-
ingi einmitt „Framfara", og
segir í kvæðislok:
COMPLIMENTS
OF
LUNDAR
GARAGE
FORD FALCON
& MERCURY
GENUINE PARTS &
ACCESSORIES
REPAIRS TO ALL CARS
GAS - OIL - TIRES
BATTERIES
FARM EQUIPMENT
P. O. CHUMY SIGURDSON
But. Phone 762-5321
Re*. 762-5483
LUNDAR MANITOBA
Og fólkið með íslenzkan
framfarabrag
við framtíðarhorfumar
sættist,
og byggðin fór stækkandi
dag eftir dag,
og draumurinn smám
saman rættist.
Þegar skáldið orti þetta,
var landnámsbaráttan harð-
vítuga vitanlega löngu að
baki, og sigurvinningamar
margar og rniklar ljósu letri
skráðar hvarvetna, þótt eigi
hefðu allir framtíðardraumar
landnemanna orðið að veru-
leika. En þeir draumar hafa
haldið áfram að rætast með
mörgum hætti. Hér er þó eigi
tími til að rekja þá sigurs- og
framfaraisögu. Fæ ég svo eigi
skilist við frumherjana í
Nýja Islandi með maklegri
eða réttmætari virðingar- og
þakkarorðum, en með eftir-
farandi erindi úr hinu stór-
brotna kvæði Þorsteins Þ.
Þorsteinssonar, sem er inni-
gangurinn að framannefndri
Minning leiftrar
logarúnum
lýðsins fyrsta úr
ættartúnum,
þrek og hreysti, þraut
sem leysti
þunga — eða helveg tróð.
Oss er skylda æ að geyma
afrek hans og vonarheima
lofsöng hærri, launum
stærri
litlum varða, er minning
hlóð.
Mörg var landsins
sorgarsaga,
samt í skuggsjá vorra
daga,
íslands ljómi okkar sómi,
er vor horfna landnáms
þjóð.
Næst er þess að minnast,
að nýlenda Islendinga hér í
Winnipeg er einnig stofnuð
1875, og er því hvað árið
snertir, jafn gömul íslenzka
landnáminu í Nýja Islandi.
Úm þetta merka sögulega atr-
iði fer Þorsteinn Þ. Þorsteins-
son, meðal annars, þessum
orðum í fyrmefndri ritgerð
grein hans „Sporin frá 1875“: sinni:
Garlic-laukur er heilnæmur
Garlic-laukur er sóttvamarmeðal, sem hreinsar blóðið og
hamlar gegn rotnunarsýklum. í Adams Garlic Pearles er
sérstök Garlic-olía er notuð hefir verið til lækninga árum sam-
an. Mi'Hjónir manna hafa um aldir neytt Garlic-lauks sér til
heilsubótar og trúað á hollustu hans og lækningamátt. Eflið
og styrkið heilsu ykkar. Fáið ykkur í dag í lyf jabúð einn pakka
af Adams Garlic Pearles. Ykkur mun líða betur og finnast þið
styrkari, auk þess sem þið kvefist sjaldnar. Laukurinn er í
hylkjum, lyktarlaus og bragðlaus.
ALÚÐAR ÁRNAÐARÓSKIR
til allra íslendinga í tilefni af
Islendingadeginum á Gimli
(£. $& 3E. Qlaah £>ture
GENERAL MERCHANTS
JOHN GUTTORMSON, SR. JOHN V. P. GUTTORMSON, JR.
Lundar Phone 762-5331 Man.
Compliments of . . .
ABEfS SUPERETTE
Prop.: ABE THIESSEN
Phone 762-5714 LUNDAR, Manitoba
CONGRATULATIONS!
MAPLE LEAF CREAMERY
LUNDAR, MAN.
PHONE 762-5241
COMPLIMENTS OF .

a
Wallingford Press Ltd.
PHONE 942-6488
303 KENNEDY STREET
WINNIPEG 2, MAN.