Dagur - Tíminn Akureyri - 06.03.1997, Qupperneq 7

ÍElctgur-Símttm
Fimmtudagur 6. mars 1997 -19
STRAUMAR OG STEFNUR
Leikir yngstu bam-
anna á leikskólum
Börn 1-3 ára hafa mikla athyglisþörf og þurfa að hreyfa sig mikið. Þau eru hins vegar oft klaufaleg í hreyfingum
og vegna þessa þá verður hreyfing sem ætluð er til að sýna vináttu stundum til þess að það brestur á grátur og
gnístran tanna.
Hrafnhildur
Sigurðardóttir og
Sesselja Sigurðardóttir
skrifa
Aaldrinum 1-2 ára eru
hreyfi- og skynfæraleikir
mest ríkjandi hjá börn-
unum. Leikurinn birtist í að
börnin eru aðallega upptekin af
því að beita líkama sínum og
kanna skynfæri sín. Þau eru að
uppgötva hreyfifærni fíkamans
og mikilvægi skynfæranna. Þau
þurfa að skoða hluti og leikföng
með því t.d. að snerta á þeim,
Iykta af þeim, bragða á þeim og
prófa að nota þá á mismunandi
hátt.
í fyrstu eru leikirnir einfaldir
en verða margþættari eftir því
sem börnin eldast og tengjast
þá öðrum þroskaðri leikjum. Á
þessum aldri leika börnin sér
ein, þau hafa ekki enn öðlast
þroska til þess að leika sér í
samleik með öðrum börnum.
Aftur á móti flnnst þeim gaman
að hafa önnur börn í kringum
sig. Athygli barnanna er síkvik
og flöktandi og þau leika sér
stutt við hvern leik.
Hreyfileikir
Leikir yngstu barnanna
byggjast mildð á könnun á getu
eigin líkama. Einfaldasti og
frumstæðasti hreyfileikurinn er
að ganga. Fyrir börnunum er
gangurinn því í senn leikur og
viðfangsefni. Þegar börnin hafa
náð valdi yfir ganghreyfingum
taka þau upp erfiðari hreyfing-
ar eins og til dæmis að hoppa,
hlaupa, ganga aftur á bak,
klifra o.m.fi. Því þurfa þau að fá
aðstöðu til að hreyfa sig frjálst
og óhindrað. Öll hreyfing eykur
hkamsþroska þeirra og er jafn-
framt leikur, s.s. að skríða und-
ir, klifra uppá, fela sig á bakvið
ofl. Þessir leikir blómstra hvað
best úti, þar sem nægilegt rými
er fyrir börnin til að njóta
hreyfigetu líkama síns.
Sköpunar- og bygg-
ingarleikir
Undirstaða þess að börnin fái
notið þess að skapa með hönd-
unum er að þau nái valdi á
hreyfingum þeirra. Börnin una
sér í fyrstu mjög við að kasta
hlutum í gólfið og taka þá upp
aftur, eða láta aðra rétta sér til
baka. Þau hafa ánægju af leik-
föngum sem ganga hvert inn í
annað og þau geta tekið í sund-
ur og sett saman. Frumstæð-
ustu byggingarleikir felast í því
að börnin hlaða kubbum
hverjum upp á annan, en þau
hafa oft jafnmikla ánægju af að
sjá allt hrynja og eyðileggjast
eins og að byggja. Þau hafa líka
gaman af að flytja kubbana úr
einum stað á annan.
Leikföng: Allt sem hægt er
að setja saman, raða ofan í,
raða hvert upp á annað, kubb-
ar. Formkassar, stórir pinnar
eða perlur, hamar og slagbretti,
bflar og karlar og margt fleira.
Myndlist
Undir sköpunarleiki má líka
flokka hefðbundna myndlist og
leiki með sand og vatn.
Börn fá flest áhuga á að
teikna og krota á blað strax á
unga aldri og vilja þá gjarnan
fá að skrifa þegar aðrir skrifa. í
fyrstu er sköpunin ómótuð,
Þessir leikir eru barn-
inu mjög mikilvœgir
því í gegnum þá reyna
þau að skilja atferli
hinna fullorðnu, sem
er undirstaða þess að
geta orðið virkur þátt-
takandi í þjóðfélaginu
seinna meir.
börnin krota til þess að krota,
ekki til þess að búa til mynd.
Þau beita miklu afli við krotið
og því þurfa þau að fá svera,
sterka liti og stór blöð til að at-
hafna sig með. Ung börn hafa
flest einnig gaman af að móta
úr leir. Ekki er ætlast til að þau
búi til eitthvað, heldur er mark-
miðið að finna gleðina við mót-
un jafnframt þvx sem leirmótun
þjálfar fínhreyfingar handa.
Sandur er uppspretta mikilla
athafna og ánægju, t.d. að
grafa, ausa, bleyta og móta.
Vatnsáhugi og allt vatnssull
vekur einnig mikla ánægju,
jafnframt því sem vatnsleikir
virka róandi á flest börn.
Leikföng: Leir, blöð, stórir
penslar, sverir skærir litir, og
margskonar verðlaust efni sem
má rífa, hnoða og leika með.
Hlutverka- og
ímyndunarleikir
Börnin byrja snemma að líkja
eftir því sem þau sjá. í fyrstu
gera þau allt sjálf þ.e. lúlla
sjálf, borða sjálf o.s.frv. en með
auknum þroska fara þau að
nota hluti sem tákn fyrir aðra
hluti s.s. brúðu í staðinn fyrir
litla barnið. Þessir leikir eru
barninu mjög mikilvægir því í
gegnum þá reyna þau að skilja
atferli hinna fullorðnu, sem er
undirstaða þess að geta orðið
virkur þátttakandi í þjóðfélag-
inu seinna meir.
Leikföng: Föt til að klæða sig
í og úr, höfuðföt, veski, skór.
Koddar og teppi eða sængur
sem þau geta sjálf notað. Bolla-
stell, matarstell ofl. Brúður,
bangsar, matarflát, körfur til að
setja ofaní, sími, kústur, fægi-
skófla, tómar umbúðir og
margt, margt fleira.
Tónlist
Ung börn hafa í flestum tilfell-
um mikla ánægju af tónlist. Þau
vilja gjarnan dansa og hreyfa
sig. Það er misjafnt hvaða tónlist
höfðar til barna, en á þessum
aldri má segja að þau hafi sér-
staka ánægju af taktfastri tón-
list, t.d. harmonikutónlist, dans-
tónlist ofl. í þeim dúr. Þau hafa
einnig flest gaman af að syngja
og láta syngja fyrir sig, jafn-
framt sem síðar þróast gleði yf-
ir þulum og rímum sem fela í
sér hrynjandi. Sérstaka gleði
veldur þegar rödd þeirra er
tekin upp á segulband og spiluð
fyrir þau. Einnig hafa þau gam-
an af að skapa sjálf hljóð, hvort
heldur sem um er að ræða hljóð
úr heimagerðum hljóðgjöfum
s.s. pottum og sleifum eða úr
tilbúnum ásláttar og hristu-
hljóðfærum s.s. trommum eða
bjöllum.
Börnin vilja oftast
skoða sömu bœkurnar
aftur og aftur, þvíþau
gleðjast yfir að þekkja
það sem á eftir kemur
og finna þannig til
öryggis í leiknum.
Leikföng: Öll hljóðfæri, hrist-
ur, bjöllur, trommur, skellur,
sleifar og hlemmar. Hljóðgjafar
í umhverfinu, tilbúnir hljóðgjaf-
ar. Tónlistargjafar.
Bækur
Ung börn hrífast flest snemma
af að skoða bækur. Bækurnar
þurfa að vera þannig úr garði
gerðar að þær þoli mikið
hnjask, jafnframt því sem í
þeim þurfa að vera einfaldar og
skýrar myndir af hlutum sem
barnið þekkir. Mynda-
bókaskoðun fer yfirleitt fram í
fangi einhvers, við það skapast
ró og samvinna, jafnframt því
sem umræða um myndirnar efl-
ir athygli barnanna og orða-
forða. Börnin vilja oftast skoða
sömu bækurnar aftur og aftur,
því þau gleðjast yfir að þekkja
það sem á eftir kemur og finna
þannig til öryggis í leiknum.
Leikföng: Iiarðspjaldabækur
og aðrar bækur með stórum
skýrum myndum og einföldum
stuttum sögum.
Leikir með leikföng
Leikir barna á þessum aldri eru
að sjálfsögðu mjög einstaklings-
bundnir. Það sem einum finnst
skemmtilegt, finnst öðrum leið-
inlegt. Einn leikur er þó mjög
vinsæll hjá flestum ungum
börnum, en það er að flytja
hluti eða leikföng frá einum
stað til annars t.d. á milli her-
bergja. Þau gleðjast yfir hreyfi-
getu líkama sín og elska að geta
tekist á við að breyta umhverfi
sínu Þeim finnst gaman að setja
leikföng ofan í kassa eða kirnur
og taka þau uppúr annarsstað-
ar jafnframt því sem þau óska
yfirleitt að leika sér þar sem
fullorðnir eru í hvert sinn og
hinir fullorðnu eru gjarnan á
hreyfingu um húsnæðið.
Leikföng: Allir hlutir sem
hægt er að ýta á undan sér eða
toga á eftir sér. Allskonar
sparkbflar og minni bflar, kerr-
ur, vagnar, kassar, körfur,
o.s.frv.
Öryggi frá fullorðnum
Mikilvægi hinna fullorðnu í leik
barna er mjög mikið. Þeir þurfa
alltaf að vera til staðar svo
barnið geti leitað til þeirra með
allt sem uppá kemur í leiknum.
Börnin þurfa aðstoð við ein-
falda og flókna hluti og þau
þurfa að finna öryggið í að vita
af hinum fullorðna til staðar við
öll tækifæri. Börn sem eru óör-
ugg í umhverfi sínu eiga erfið-
ara með að einbeita sér í leik
heldur en hin börnin sem eru
örugg með umhverfi sitt og þá
sem þar eru til staðar.
Höfundar eru leikskólakennarar.
/ leikskólunum...
...byggjum við starf okkar mikið á
að efla félagsþroska barna og samleiki.
Samleikir: Rúlla bolta á milli, skoða saman
myndir ath. loðtöflur, hnoða saman leir, teikna
eina mynd saman eða hvert sína mynd, byggja
saman úr kubbum og tala saman um bygginguna.
Flytja saman, leika saman að dúkkum o.s. frv.
Félagsþroski: Öll umræða styður og eflir
félagsþroska. Fá börnin til að tala saman,
leika sér saman, ýta undir vináttu og tillitsemi
með því að vera fyrirmynd.