Dagblaðið Vísir - DV - 26.06.1982, Page 21

Dagblaðið Vísir - DV - 26.06.1982, Page 21
DAGBLAÐIÐ & VlSIR. LAUGARDAGUR 26. JUNI1982. 21 mnvarég !rst9semég inimest99 i Sigurðardöttir hetur > hnterit um (tuAriinu sdúttur tíktrmeimhenamr Guðrún elskaði marga menn. Erica Jong segir einhver staöar aö öllum 19. aldar skáldsögum ljúki á því aö elskendur giftast, en 20. aldar sögumar enda meö því aö elskendur skilja. Og viö vitum hvað þetta gekk brösótt á söguöld. „Áöur en Guörún kynnist Kjartani og Bolla,” segir Þórunn „er hún sýnd hamingjusamlega ástfangin af og gift manni sem síðan drukknar frá henni. Þegar þeir fóstbræður eru fallnir giftist hún ríkum höföingja sem líka drukknar frá henni og hún harmar hann. Hefðihöfundur Laxdælu verið að lýsa rómantískri ást samkvæmt 19. aldar formúlunni mundi hann hafa sleppt báöum þessum eiginmönnum. Samkvæmt henni var þaö höfuösynd í bókmenntum aö elska fleiri en einn mann. Ef hann féll frá var ekki annaö framundan en ævilöng sorg.” Þaö þarf ekki aö lesa mikiö um Guörúnu Osvífursdóttur til að sjá aö ekki passar hún vel inn í þetta munst- ur. I Laxdælu segir aftur á móti um Hrefnu, konu Kjartans, aö hún dó úr harmi eftir mann sinn. Hún hefur heldur aldrei veriö talin meöal kven- hetja Islendingasagna, þótt hún virðist hafa veriöágætasta kona. Sjö eldri ieikrit byggð á Laxdælu Kanske er hér aö finna eina ástæö- una fyrir því að mönnum hefur enn ekki heppnazt aö gera vinsælt leik- verk, byggt á Laxdælu, þótt margir hafi reynt. „Þaö leið ekki á löngu þangaö til þaö rann upp fyrir mér aö ég var ekki sú fyrsta sem ætlaöi mér aö sviðsetja at- buröi þessa. Aö minnsta kosti sjö voru komnir áöur og hundraö og fimmtíu ár síðan sá elsti þeirra dó, Lárus stúdent Sigurðsson úr Geitareyjum. Af öörum höfundum má nefna Gísla Thorarensen sem á árunum 1840—1847 reyndi aö skrifa sorgarleik um Bolla, Kjartan og Guörúnu og ætlaði Konung- lega leikhúsinu, í Kaupmannahöfn, en þaðvaraldreisýnt. Nýrra er leflcritiö ,JMelkorka” eftir Kristínu Sigfúsdóttur, úr fyrri hluta sögunnar. Þaö hefur veriö flutt víöa út um land, en ekki í Reykjavík. Þá geröi Henrik Thorlacius merkilegt kvik- myndahandrit (1942) um efni Laxdælu, en ekki var þaö fest á filmu. Spurnir höfum við af þýzku nútímaleikriti um þetta efni. | Loks uröu ástir og harmar Guðrúnar aö yrkisefni þeim Adam Oehlens- chláger (1848) og Júliönu Jónsdóttur (1879—80). Lárviðarskáidið og vinnukonan Varia er. hægt aö hugsa sér ólíkari höfunda en þessi tvö. Oehlenschlager var lárviöarskáld Dana á 19. öld og stytta af honum stendur á þrepum leik- hússins viö Kóngsins Nýjatorg. Hann gerði f jölda leikrita og var ausinn fé og frægð á sinni tíö, þótt vinsældir hans hafi nú hjaönað. Reyndar þykir leik- ritiö „Kjartan og Guörún” meö hans beztu og var seinast á fjölunum frá 1945—48. Lék Anna Borg þá Guðrúnu Ösvífursdóttur. Þaö var einnig valiö sem sýnishorn af verkum hans í vandaöa leikritaröö fyrir skóla, Rhodos Dramaserie,Khöfn 1980. En verk hans kemur Islendingum heldur en ekki danskt fyrirsjónir. Átök milli heiöni og kristni eru þar ríkjandi. Kjartan elskar Ingibjörgu konungs- systur því hún er kristin. En Guðrún er látin skjóta Kjartan til bana, aö vísu í misgripum, því ör hennar var ætlað aö hæfa Ingibjörgu. Eftir þetta voöaverk líkir Guðrún sjálfri sér viö fagra rós meö hvössum þyrni sem stungizt hefur í brjóst elskhugans svo honum blæöir út. Ekki beinlínis Islendingasögustill á því. Júliana Jónsdóttir var hinsvegar vinnukona í Breiðafjaröareyjum. Eftir basl og ástarsorgir langaði hana aö flytjast til Vesturheims. En af vinnu- konukaupi sínu var henni ómögulegt aö öngla saman farareyri. Hún fór þá inn í Stykkishólm, ef ske kynni aö þar yrðu tekjurnar meiri. Þar bjóhún 5 ár. Lítið gekk aö safna upp í farið, en þama gaf hún út fyrstu ljóöabók sem vitað er til aö íslenzk kona hafi birt, ,yStúlka”, og skrifaði fyrsta leikrit sem vitað er til aö sýnt hafi veriö eftir íslenzka konu. Þaö var einþáttungur- inn „Víg Kjartans Olafssonar” og fór hún sjálf meö hlutverk Guörúnar. Eftir þaö er taUö aö bróöú- hennar hafi lánað henni upp í fargjald. Því miöur varö hún enn fátækari vestanhafs en viö Breiöafjörð. Önnur ljóöabók, „Hagalagöar”, kom þó út 1916, rétt áöur en hún dó, áttræö aö aldri. Þar segir hún það ættarfýlgju sína aö „hugsa stórt, en hljóta smátt”. Heldurðu að þeir gangi aftur í mér? „Heldurðu aö þaö geti veriö aö afiir þessir höfundar séu aö ganga aftur í mér?” spyr Tóta meö áhyggjusvip, og bætir viö aö hún sé bæöi orðin forlaga- trúar og fom í lund af þessari vinnu. En það verður mjög spennandi aö sjá árangurinn hjá henni. Og Laxdæla pórunn Siguroardóttir ásamt Þorfinni karlsefni eins og Einar Jónsson myndhöggvari hugsaði sér hann. Styttan stóð áður i Hl/ómskálagarðinum, en var flutt að Hrafnistu, svo að vikingurinn gæti séð til sjávar. DV-mynd: Friðþjófur. er sannarlega umræöu verö. Helga Kress hefur fjallaö um hana og telur aö þar séu víöa merki um kvennaupp- reisnir. Mótsagnirnar í lífi Guörúnar, togstreitan og spennan, stafa þannig af því, segir Helga, „aö það sem Guörún leitar eftir er sú iífsfylling eöa frelsi sem f elst í aö vera gerandi sinnar eigin sögu.” Helga segir ennfremur aö engin rök mæli gegn því aö Laxdæla gæti veriö skrifuð — eöa aö minnsta kosti sögð — af konu. I sögulok gerist Guörún fyrsta nunna og einsetukona á íslandi. Telur Helga áö þessi endir geti bait til ein- hvers sambands viö nunnuklaustrin. „Mér finnst grein Helgu mjög góð,” segir Þómnn, „en hún leggur ennþá meira upp úr kvennabaráttunni en ég. Karlmennirnir eru einnig allrar athygli veröir. Séu þeir ekki sterkir veröur sagan minna dramatísk. Og þegar fariö er að athuga Kjartan og Bolla nánar kemur ýmislegt óvænt í ljós.” Kannske verðum við spurðar þess sama og Guðrún „Ég held aö breytt stefna og tækni í leikhúsi geri þaö nú auðveldara aö túlka fornsögurnar þannig aö áhorf- andinn trúi á þær, hvort sem þaö heppnast hjá mér eöa ekki. Viö emm búin aö flysja svo mikið af óþarfa úr umgjöröinni. Þaö er gott aö vera laus við tjullfjöll og annað dótarí. Slíkt er óþarfi, aöalatriöiö er þær tilfinningar sem búa í brjósti leikarans. Ef til vill er þaö einmitt leiksviöiö frekar en kvikmyndin sem getur gert persónurnar spennandi. Á sviðinu era þær ekki á plastfilmu heldur augliti til auglitis. Þú skynjar andardrátt þeirra og ert sem áhorfantíi sjálfur þátttak- andi í aö skapa þennan galdur.” Hún hugsar sig um: „Laxdæla er stórkostleg bók því hún lýsir ástinni í margbreytilegum myndum rétt eins og hún birtist allt í kringum okkur í dag. Tilfinningamál okkar kynslóðar era flörin — fleiri valkostir en í tíö foreldra okkar. Kannske erum viö fyrsta kynslóð kvenna frá dögum Guörúnar Osvífursdóttur sem í ellinni veröur spurð aö því hvern af mörgum mönn- um viö höfum elskað mest? ” ihh

x

Dagblaðið Vísir - DV

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.