Dagblaðið Vísir - DV - 18.04.1989, Side 14

ÞRIÐJUDAGUR 18. APRÍL 1989.
Frjálst, óháÖ dagblaö
Útgáfufélag: FRJALS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaöur og útgáfustjóri: SVEINN R. EVJÖLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÖNSSON
Fréttastjóri: JÖNAS HARALDSSON
’Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGOLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK. FAX: (1)27079, SlMI (1)27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FAjALSRAR FJOLMIÐLUNAR HF.. ÞVERHOLTI 11
Prentun: ARVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 900 kr.
Verö f jausasölu virka daga 85 kr. - Helgarblað 100 kr.
Efna 44 ára gamalt loforð
Opnun stjórnmála í Póllandi og Ungverjalandi er síö-
búin efnd á 44 árá gömlu, skriflegu loforöi, sem Stalín
gaf Vesturveldunum í Jalta. Þar ákváöu fulltrúar heims-
veldanna, hver skyldi veröa skipting áhrifasvæöa þeirra
í Evrópu aö lokinni síðari heimsstyrjöldinni.
Samkvæmt Jalta-samningnum áttu ríkisstjórnir í
Austur-Evrópu eftir'stríö aö taka tiflit til Sovétríkjanna
í utanríkismálum, svo sem finnsk og'austurrísk stjórn-
völd þurfa raunar aö gera. En stjórnarfar þar eystra
átti aö öðru leyti aö ráöast í frjálsum kosningum.
Ef Stafln heföi ekki svikiö þetta samkomulag, væri
ástandiö í Austur-Evrópu sennilega svipaö og í Austur-
ríki og Finnlandi. Ákveöiö tilflt vaeri tekiö til Sovétríkj-
anna í utanríkismálum, en margir stjórnmálaflokkar
skiptust á um aö fara meö völd eftir kosningaúrsfltum.
Nú ætla stjórnvöld í Póllandi og Ungverjalandi aö
1 fara aö deila völdunum, sem kommúnistaflokkar land-
| anna hafa setið einir aö. Þetta stafar ekki af lýðræðis-
ást stjórnvalda, heldur af því aö þau hafa siglt málum
svo í strand, aö þau þurfa aðstoð stjómarandstöðu.
Þetta er hægt, 44 árum eftir fundinn í Jalta, af því
I aö Sovétríkin sjálf hafa leiðzt inn á braut opnunar í
; sfjómmálum og viðreisnar í efnahag. Þar er byijað aö
kjósa milfl manna í kosningum og fariö aö reyna aö
nota markaöshyggju til aö blása flfi 1 þjóðarhag.
Ólíklegt er taflö, að Gorbatsjov sendi Rauöa herinn
til Búdapest eða Varsjár til aö færa klukkuna aftur á
bak. Hugsanlegt er þó, aö sflkt veröi haldreipi hans, ef
hann fer halloka heima fyrir og þarf aö nota ofbeldi út
á viö til aö þóknast íhaldsmönnum flokksins.
Enn veröur aö gera ráö fyrir, aö opnun og viöreisn
standi tæpt í Sovétríkjunum. Viöreisnin er dæmd til að
valda vonbrigöum, því aö hún er svo feimnisleg, aö hún
minnir á stefnu Framsóknarflokksins og núverandi rík-
1 isstjómar á íslandi. Sflk stefna fer út um þúfur.
En hlýir vinda blása frá Moskvu aldrei þessu vant.
Þaö gerir stjómvöldum í Póllandi og Ungverjalandi
kleift. aö reyna aö fljóta ofan á valdapýramjöa landa
sinna meö því aö semja viö stjórnarandstöðuna um
nokkuð víötæka valddreifingu undir forustu flokksins.
í Póllandi á stjómarandstaöan aö fá aðgang aö þriðj-
ungi sæta neöri deildar þingsins og aö allri efri deild-
inni. í Ungverjalandi á hún í kosningum aö fá aö sitja
viö sama borö og kommúnistaflokkurinn. í báöum lönd-
um er ráögert aö draga úr skorðum viö prentfrelsi.
Athygflsvert er, aö hreyfikraftar ffamfaranna í Póll-
andi og Ungveijalandi em efnahagsógöngur, sem stjóm-
völd hafa rataö í vegna feimnislegra tilrauna þeirra í
vestrænni hagfræöi. Þau skHja ekki fremur en íslenzk
stjóravöld, aö kaupa veröur allan markaöspakkann.
Hætt er viö, aö afturkippur komi í smáskammtafrels-
! iö í Austur-Evrópu, þegar fólk áttar sig á, aö þaö leysir
ekki öll vandamál. í staö þess aö laga stööuna meö því
að stökkva alla leið yfir í frjálshyggjuna, veröur flklega
reynt aö draga úr ffelsinu á nýjan leik.
Viö sjáum fordæmið frá Kína, þar sem stjómvöld
' uröu einna fyrst til aö opna kerfiö. Nú hafa þau hemlað
fast á öllum sviöum. Þau hafa dregiö úr tjáningarffelsi,
aukiö ofsóknir á hendur minnihlutaþjóöum í landinu
og horfið ffá ýmsum tilraunum í markaðsbúskap.
Af ýmsum ástæðum er því rétt aö hafa hóf á bjartsýn-
inni, þegar stjómvöld í Austur-Evrópu em sum hver
að byija aö haga sér í samræmi viö Jalta-samkomulagið.
■ Jónas Kristjánsson
„Það er stundum tilhneiging til að segja að Albert eða Gunnar Thoroddsen hafi klofið Sjálfstæðisflokkinn. -
Þetta er rangt mat á stöðu," segir hér m.a.
Vinir í eigin
flokki
Brottfór Alberts Guömundsson-
ar gefur tilefni til smávægilegrar
uppriíjunar og athugasemda um
stööu Sjálfstæöisflokksins.
Um 1970 sagöi ég viö vini mina í
Sjálfstæðisflokknum: Þiö eigið um
tvo kosti aö velja til náinnar fram-
tíðar litiö. Annar er sá aö ílokks-
menn semji innbyrðis, leiti til al-
mennings á breiöum grundvelii og
stefnt veröi aö meirihluta meðal
kjósenda.
Hinn er sá, sem helst viröist í
uppsiglingu, að flokkurinn glati
tengsfum, tapi kröftum í átökum
og klofni eöa tapi umtalsveröu
trausti á 20 árum.
Ósegjanlegt tómahljóö
Síöari leiöin varð ofan á og þaö
tók flokkinn 18 ár aö splundrast. Á
síöasta landsfundi hans var mikil
samstaöa. Þorsteinn hlaut dúndur-
kosningu. Ágreiningsmálum var
ýtt til hliöar og allt virtist klappaö
og klárt fyrir alþingiskosningar
sem fram undan voru.
En á landsfundinum var ósegjan-
legt tómahfjóö sem ég átti erfitt
meö aö skilja og velti vöngum yfir
á fundinum án þess aö finna skýr-
ingu, aöra en þá að staöa flokksins
væri veikari en flestir héldu og
skoöanakannanir bentu til. Eftir á
aö hyggja reyndist tómahljóðiö
þögnin á undan sprengingunni sem
varö og fæstir bjuggust viö en
greinarhöfundur átti alltaf von á í
einhvetju formi. Albert Guö-
mundssyni var ýtt úr ráöherrastóli
og Borgaraflokkurinn stofnaður og
fylgi Sjálfstæðisflokksins hrundi.
Valdahroki
Þessu tuttugu ára tímabih er lok-
iö. Ég veit ekki hve oft á þessum
tima greinarhöfundur geröi at-
hugasemdir sem miöuðust viö aö
leiörétta áttavillur í viöhorfum og
störfum flokksins en langoftast án
árangurs.
Það var gert manna á meðal síö-
ustu árin vegna þess aö umræöur
í blöðum voru taldar skaöa Sjálf-
stæöisflokkinn.
Þaö er reyndar viökvæði sumra
forystumanna aö allir aörir en þeir
valdi flokknum skaða. Eftir á aö
hyggja heföi kannski verið ástæöa
til opinberrar gagnrýni á flokkinn,
einkum eftir 1979. Samt leyfði ég
mér aö starfa fyrir L-listann á
Rangárvöllum, framboð Eggerts
Haukdal, frænda míns, ekki af
frændsemi eöa vegna stuönings viö
Kjallariim
Ásmundur Einarsson
útgáfustjóri
viöhorf hans, sem ég þekkti ekki.
Ástæöan var einfaldlega sú aö ég
taldi aö fylgi flokksins austan
Þjórsár mundi rifna upp meö rót-
um ef framboð Haukdals heppnaö-
ist ekki, og valda Sjálfstæðisflokkn-
um varanlegra tjóni en tímabund-
inn fulltrúamissir í Vestmannaeyj-
um.
Flokksforystan og Reykjavíkur-
skrifstofan tóku aöra afstöðu og
beittu sér gegn L-listanum. Þaö var
heimskulegt og betra aö hún heföi
látiö listann nokkurn veginn í friöi
úr því aö forystan gat ekki hegöaö
sér póhtiskt.
Á þessum tíma var talað opin-
skátt í Reykjavík um aö „útrýma
framsóknarmönnum" úr Sjálf-
stæðisflokknum. Slíkt lýsti valda-
hroka sem lokaöi augum forystu-
manna flokksins fyrir stööu hans
og raunhæfum möguleikum þeirra
til aö geta ráöiö óskiptum flokki í
krafti ríkjandi viðhorfa.
Margir voru slegnir póhtískri
blindu á stöðuna almennt talaö.
Meðan kjósendur vhdu rúman
Sjálfstæöisflokk leitaðist forystan
viö aö þrengja flokkinn. Sumpart
var þaö einnig sjálfsvöm en byggö
á ótrúlegu vanmati á eigin stööu.
Kannski er skýringin sumpart sú
aö margir þeir sem hafa lengi haft
mikh áhrif á póhtík Sjálfstæöis-
flokksins eru þvi marki brenndir
aö hafa afdrei unniö kosningu inn-
an hans eöa reynst hafa nægilegt
fylgi þegar til lengdar lét.
Þessu fólki hefur veriö skipaö í
ábyrgöarstööur Jnnan og utan
flokksins meö þeim afleiðingum aö
tengsl flokksins viö kjósendur hafa
oröiö minni en þau heföu annars
átt aö vera ef Sjáffstæðisflokkurinn
hefði starfað á víöari grundvelh.
Gjaldið
Greinarhöfundur hefur aldrei
veriö Albertsmaöur en haft já-
kvæöa afstööu th háns og stuön-
ingsmanna hans af flokkslegum
ástæöum. Þetta er rétt aö taka fram
vegna þess sem nú skaf sagt: Þaö
er stundum thhneiging th aö segja
aö Albert eöa Gunnar Thoroddsen
hafi klofið Sjálfstaxhsflokkinn meö
einum eöa öörum hætti.
Þetta er rangt mat á stööu. Klofn-
ingurinn kom frá valdaöflum sem
mátu stöö flokksins skakkt í upp-
hafl, hölöu fjth póhtísk tengsl til
almennings, störfuöu í þröngum
hring og kunnu ekki lagið á fram-
tíö sinni- og flokksins. Þetta fólk
aíhenti vinstri mönnum mikið land
aö óþörfu. .
Ekki er langt síöan ég sagöi viö
einn helsta áróöursmann Sjálf-
stæðisflokksins, kannski þann
áhrifamesta. Þiö eruö aö rétta
vinstri mönnum völdin. Það hnuss-
aöi í vininum og hann taldi þetta
fráleitt.
Nokkrum vikum síöar sprakk
ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og
Sjálfstæðisflokkurinn stóð uppi
lamaöri en jafnvel áöur en veik-
lunduö vinstri stjórn settist aö
völdum.
Það var gjaldið sem Sjálfstæðis-
flokkurinn varö aö greiöa fyrir
hækjupóhtík sumra ráöandi afla
en hún er í stuttu máli fólgin í því
aö betra sé aö eiga vini í öðrum
flokkum en eigin flokki. í þessa
gryfju viröist forysta flokksins
vera aö falla á nýjan leik.
Ásmundur Einarsson
„Á þessum tíma var talaö opinskátt í
Reykjavík um aö „útrýma framsóknar-
mönnum“ úr Sjálfstæöisflokknum.“