Dagblaðið Vísir - DV - 27.06.1990, Blaðsíða 14

14
MIÐVIKUDAGUR 27. JÚNÍ 1990.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÚLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK, SlMI (91 )27022 - FAX: (91 )27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1000 kr.
Verð í lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr.
Góðir gestir
Rétt er hjá Elísabetu annarri Bretadrottningu, að
þjóðir okkar eru tengdar vegna frelsis og lýðræðis með-
al annars. Alþingi íslendinga átti frumkvæðið. Síðar
hefur Bretland oft verið kallað vagga nútíma lýðræðis.
Hér hafa nú komið góðir gestir. Sumum íslendingum
vex í augum það skrúð og pijál, sem verið hefur í þess-
ari heimsókn. En þjóðirnar, einnig okkar þjóð, þurfa
skraut. Almenningur minnir þessa daga oft á, að við
þurfum jólatré. Bretadrottning og frú Vigdís Finnboga-
dóttir, forseti okkar, hafa að vísu ekki mikil stjórn-
málaleg völd. En við viljum ekki sleppa forsetaembætt-
inu, og þjóðir Bretaveldis vilja yfirleitt ekki sleppa kon-
ungdæminu. Þetta er nauðsynlegt skrúð. Við bætist, að
bæði Vigdís og Elísabet hafa staðið sig með prýði. Því
er gott, að Bretadrottning og eiginmaður hennar hafa
varið þessum dögum hér til að kynnast lítillega landi
og þjóð.
Það sýnir vinsældir Englendinga, að tugþúsundir ís-
lendinga hljóta að hafa fagnað í gærkvöldi, þegar Eng-
lendingar sigruðu Belgíumenn í knattspyrnu, sem stór
hluti þjóðarinnar fylgist með. Við erum að vísu undir
engilsaxneskum áhrifum. Ríkissjónvarpið hefur séð til
þess, að við getum séð beint íjölmarga knattspyrnuleiki
frá Englandi. Vissulega má deila um, hvort engilsax-
nesku áhrifin séu of mikil. Við vitum einnig, að í Bret-
landi skiptir í tvö hom. Þar er á ferð óaldarlýður, sem
veldur illu. En yfirleitt geðjast íslendingum að Bretum.
Þetta hefur gerzt, þótt kastazt hafi í kekki. Við munum
öll þorskastríðin, sem voru grimm að okkar mati en
lauk farsællega. Þetta eru jú hvort tveggja sæferðaþjóð-
ir. Við sýndum Bretum, hvern hug við berum til þeirra,
þegar fjöldi íslendinga stofnaði lífi í hættu til að færa
Bretum fisk, lífsbjörg, á erfiðum tímum, stríðsárunum.
Gott er, að Bretadrottning viðurkennir nú, að norrænu
víkingarnir hafi fært Bretum búsæld - ekki bara verið
villimenn, sem hjuggu strandhögg. Sagan segir þetta
einnig. Sagan kann að útskýra hluti, sem lengi eru vafa
undirorpnir. Þannig eigum við að líta á okkar fyrri deil-
ur. Brezki fiskmarkaðurinn er stór og mikilvægur fyrir
okkur. Við skulum sem fyrr nýta heimsóknir þjóð-
höfðingja til að efla markaði, án þess að gefa nokkurt
brot af sjálfstæði okkar. Þannig getum við - eins og oft
hefur gerzt, fengið til baka það, sem við höfum kostað
til skrúðsins.
Bretadrottning er alþýðleg og alúðlega í fasi. Hið sama
gildir um forseta íslands. Saman eru þær fulltrúar hins
bezta, sem þjóðhöfðingja má prýða.
Við óskum Bretadrottningu hins bezta í framtíð. Við
skiljum, að mikillar gæzlu er þörf, enda hefur hún
naumlega slöppið við banatilræði. Við samþykkjum
ekki allt í stefnu Breta - og við vitum ekki til þess, að
drottning geri það heldur. En hún verður að halda sig
innan ákveðins ramma.
Hér er staddur fjöldi erlendra fréttamanna. Jafnan
er sagt frá ferðum drottningar um heim allan. Ekki er
langt síðan þjóðir í öðrum löndum vissu lítið um ís-
land. Það hefur breytzt á fáum árum og breytist nú enn.
Við ætlum okkur stóran hlut. Við munum ekki lengi
sætta okkur við tiltölulega léleg lífskjör. Til að bæta
kjörin þurfum við fyrst og fremst að efla tengsli við
aðrar þjóðir. Við þurfum meðal annars að sækja þangað
fjármagn. En við megum hvergi gefa eftir.
Heimsóknin er fagnaðarefni.
Haukur Helgason
Þýskaland
- fortíð, nútíð og framtíð
Um fátt er nú meira rætt á Vest-
urlöndum en sameiningu þýsku
ríkjanna. Líklega eru þeir fleiri
sem fagna sameiningunni en hinu
ber ekki að leyna að margir bera
kvíðboga fyrir framtíðinni. Undir-
ritaður var svo heppinn að eiga
þess kost aö dvelja innan landa-
mæra beggja þýsku ríkjanna dag-
ana 3.-14. þ.m. og kynnast viðhorf-
um til fortíðar, nútíðar og framtíð-
ar.
Saga Þýskalands er orðin nokkuð
löng og litskrúðug en saga v-þýska
sambandslýðveldisins (BRD) og a-
þýska alþýðulýðveldisins (DDR)
nær aðeins rösk 40 ár aftur í tím-
ann og hefði að líkindum aldrei
orðið á þann veg sem við höfum
kynnst henni hefðu Þjóðveijar
sjálfir fengið að ráða gangi sögunn-
ar á árunum 1945-50.
Niðursetningspólitík
Úr skáldritum og eldri heimild-
um þekkjum við íslendingar
hvemig fariö var með munaðar-
leysingja hér á landi á árum áður.
Þeir voru boðnir upp og gátu af
þeim sökum hreppt misjafna hús-
bændur.
Þeir eru til sem vilja skoða sögu
BRD og DDR í þessu ljósi. Banda-
menn komu sér saman um að
skipta Þýskalandi upp í hernáms-
svæði og höfðu uppi áform fyrir
stríðslok að skipta landinu upp í
mörg leppríki en voru taldir hafa
gefið þessa hugmynd upp á bátinn
áður en stríðinu lauk.
Kalt stríð magnaðist milli risa-
veldanna og leppríkjai þeirra sem
leiddi til þess að á hernamssvæðum
Vesturveldanna svokölluðu, með
Bandaríki N-Ameríku í broddi
fylkingar, var stofnað sambands-
ríki 24. maí 1949 þótt flestir þýskir
stjórnmálamenn væru andvígir
stofnuninni þar eð þeir þóttust sjá
að með henni væri kveðinn upp
dauðadómur yfir sameinuðu
Þýskalandi.
Sú skoðun reyndist rétt í 40 ár.
Röskum 4 mánuðum síðar, eða 7.
október 1949, var Þýska alþýðulýð-
veldið stofnað á hernámssvæði
Sovétríkjanna. Með Parísarsamn-
ingnum 1954 varð BRD meðlimur í
NATO og 1955 gekk DDR í Varsjár-
bandalagið. Krafan um sameinað
Þýskaland var samt alltaf ofarlega
á baugi hjá þýskum stjómmála-
flokkum beggja vegna landamær-
anna.
Á sama tíma og gífurlegt fjár-
magn í formi Marshall-hjálpar
streymdi inn í V-Þýskaland var
A-Þjóöverjum gert að greiða gífur-
legar stríðsskaðabætur, einkum til
Sovétríkjanna. Fjöldinn allur af
verksmiðjum var fluttur til Sovét-
ríkjanna og auk þess var húsnæðis-
ekla gífurleg þar eð bandamenn
höfðu látið sprengjum rigna yfir
þýskar borgir, en þar er dæmið frá
Dresden e.t.v. illræmdast. Mars-
hall-áætluninni fylgdi að sjálfsögðu
auðvaldsskipulag, en í DDR vora
áhrif Sovétríkjanna sterkasta mót-
unaraflið á þjóöfélagsgerðina.
Skrifræðið
Lítið dæmi: í fataverksmiðju
nokkra í DDR höfðu verið keyptar
3 vestrænar sníöavélar. Eitt sinn
er flokksbroddur var á yfirreið
kom hann við í verksmiðju þessari
og undraðist mjög er hann sá kon-
umar flestar með skæri en sníða-
vélamar voru hljóðar utan ein sem
verið var að vinna við. Hann spurði
framkvæmdastjórann hveiju þetta
sætti. Svarið var einfalt. Lítið tæki
í sníðavélunum hafði bilað fyrir 3
mánuöum og ekki var komin heim-
ild fyrir gjaldeyriskaupum vegna
varahlutanna, sem kostuðu tæp 3
mörk hver.
Þessi saga er ekki seld hér dýrar
en hún var keypt og auðvitað
hvarflar að manni að varastykkin
hefði mátt smíða í heimalandinu
og losna þar með við gjaldeyris-
KjaUarinn
Ingi S. Ingason
formaður þýsk-islenska
vinafélagsins á Suðurlandi
vandræðin. En sagan sýnir þó að
líkindum hversu kerfið sem slíkt
getur dregið úr framleiðni.
Vegna gjaldeyrishafta og þess að
aðeins örfá ríki höfðu viðurkennt
sjálfstæði DDR en stjómvöld BRD
töldu sig umbjóðendur allra þýskra
þegna var ferðafrelsi a-þýsks al-
mennings bundiö við austantjalds-
löndin. Minnir þetta um margt á
það ástand sem hér á landi ríkti
a.m.k. fram eftir 8. áratugnum þeg-
ar brask með gjaldeyri blómstraði
sakir þeirra hafta sem vora á ferða-
mannagjaldeyri. Þetta olli vera-
legri áónægju í DDR. Ekki síst þar
sem fólk áleit út frá vesturheimsk-
um áróðri að allur almenningur
væði í peningum og lúxus á Vestur-
löndum. Þar eð atvinnuleysi var
óþekkt í DDR, enda ríkiö skyldugt
til að sjá hverjum þegn fyrir vinnu
við sitt hæfi, og verð á matvælum
lágt munu allfléstir A-Þjóðverjar
hafa lagt fyrir fé enda lúxuvarning-
ur vart falur fyrir innlendan gjald-
miðil eða þá svo dýr að hann frei-
staði fólks vart.
Svikin kosningaloforð
Þaö skal því engan undra að
kosningaloforð Helmuts Kohls,
kanslara BRD, í vetur þess efnis
að komiö yrði á sameiginlegum
gjaldmiðh beggja þýsku ríkjanna
og íbúum DDR gert kleift að skipta
hverju sínu austurmarki fyrir eitt
vesturmark vakti mikla hrifningu
meðal a-þýskra kjósenda. Von-
brigðin urðu því að vonum mikil
þegar ljóst var að þetta loforð yrði
ekki efnt nema að litlum hluta og
það þótt kristilegir demókratar (en
fyrir þeirra stefnu barðist Kohl)
ynnu glæsilegan kosningasigur.
Jafnframt er ljóst að lausn á
kaupgjaldsmálum og eftirlaunum
aldraðra á þeim svæðum sem enn
tilheyra DDR verða vandleyst svo
öllum líki. Búist er við að 2/ hlutar
allra fyrirtækja í DDR fari á haus-
inn við gjaldmiðilssameininguna
nú 2. júlí nk. Atvinnuleysi var kom-
ið í 100.000 manns í lok maí en á
móti koma þau gleðilegu tíðindi að
í BRD dregur úr atvinnuleysi. Mik-
ill skortur er orðinn á íbúðar-
húsnæði í V-Berlín sem m.a. stafar
af því að fjöldi a-þýskra hugðist
flytja þangað í sælunnar reit.
Heimur versnandi fer
Áður þurftu vestrænir feröalang-
ar ekki að óttast um eigur sínar, líf
né limi, þótt þeir gengju um götur
A-Berlínar aö kvöldlagi en nú er
svo komið að búast má við að vera
rændur um hábjartan dag á Alex-
anderplatz láti maður veski hanga
um öxl. Þetta er talinn fylgifiskur
aukinnar fíkniefnaneyslu en hún
var mjög fágæt í DDR þar eða gjald-
eyrishömlurnar komu í veg fyrir
kaup og sölu. Þá er einnig ljóst að
landamæri DDR opnuðust jafnt inn
sem út, þ.e.a.s. V-Berlínarbúum er
jafnauðvelt að komast austur yfir
og hinum vestur yfir.
Vegna mikils misræmis í verðlagi
milli þessara tveggja borgarhluta
var ótti við svartamarkaðsbrask
mikill til að byrja með en með tím-
anum hefur verðlag beggja vegna
múrsins, sem áður aðgreindi borg-
arhlutana, breyst og eru þeir nú
fáir sem nenna að hlaupa á milli
vegna smáaura. Þó mun ýmis þjón-
usta austanmeginn vera snöggtum
ódýrari, s.s. hársnyrting.
Misbeiting valds
Svo virðist sem pólitískir leið-
togar í DDR hafi fallið í sömu gröf
og margir kollegar þeirra í V-
Evrópu að nota pólitískt vald og
aðstöðu til að maka eigin krók.
Við íslendingar kippa okkur að
vísu ekkert upp við það þótt ráð-
herrar okkar búi í arnarnesjum
eða laugarásum en okkur ofbýður
ásamt austur-þýskri alþýðu þegar
topparnir í DDR verða uppvísir að
því að lifa fínna en sauösvartur
almenningurinn.
Vestrænir fjölmiðlar hafa að vísu
haft hærra um spillingu forystu-
manna Sósíalíska einingarflokks-
ins en Gerhards Götting, sem til
skamms tíma var formaður Kristi-
legra demókrata og fékk 50.000
mörk á ári, sem hvergi komu fram,
fyrir það eitt að greiða jafnan rétt
atkvæði. Hann situr nú í lögreglu-
sjúkrahúsi í A-Berlín ásamt Erich
Honnecker, fyrrum formanni SED
(sem íslenskir fjölmiðlar hafa lengi
kallað kommúnistaflokk), í gæslu-
varðhaldi, og verða þeir kumpánar
e.t.v. sóttir til saka fyrir glæpi gegn
þjóðinni.
Nýir vendir
Því hefur löngum verið haldið
fram að nýir vendir sópi best. Ekki
virðast A-Þjóðverjar hafa verið trú-
aðir á það í kosningunum í vor.
Nýr vettvangur (Neues Forum),
sem leysti úr læðingi þau öfl sem
opnuðu landamærin og brutu nið-
ur Berlínarmúrínn, fékk tiltölulega
fá atkvæði meðan kristilegir demó-
kratar, sem lengi höfðu haldið um
stjómvölinn, ásamt SED ogýmsum
smáflokkum, fögnuðu stórsigri.
Núverandi ráðherrar eru flestir
lög- eða guðfræðingar en kjömir
þingmenn Þjóðþingsins (Volks-
kammer) eru ólaunaðir sem slíkir
og koma ekki saman nema einu
sinni í viku. Minnir þetta um margt
á sveitarstjórnarkerfið okkar.
Hvernig þessum vöndum tekst að
sópa, eða hvort v-þýskir vendir
munu taka að sér að sópa fyrir þá,
verður framtíðin að leiða í ljós.
Ljóst er þó að íbúar austursvæð-
anna munu halda ýmsum félags-
legum réttindum, sem frænkur
þeirra vestan landamæra höfðu
ekki, eins og t.d. í tiltektardegi í
mánuði, sem hver kona, eða ein-
stæður faðir á rétt á fullum laun-
um, og líkur benda til að a-þýska
reglan um 0,0% áfengismagn í blóði
ökumanna verði tekin upp í sam-
eiginlegu Þýskalandi.
Ingi S. Ingason
„Svo virðist sem pólitískir leiðtogar 1
DDR hafi fallið í þá gröf, sem margir
kollegar þeirra í V-Evrópu gista, að
nota pílitískt vald og aðstöðu til að
maka eigin krók.“