Dagblaðið Vísir - DV - 18.11.1991, Side 20

20
MÁNUDAGUR 18. NÓVEMBER 1991.
Telepower i
Rafhlöður í þráðlausa
- Panasonic
- Uniden
- Cobra
- Beil South
- Sony
- AT&T
Rafhlöður i boðsenda:
- Pace
- Maxon
- Motorola
- Ceneral Electric o.fl.
RAFBORG SF.
Rauðarárstig 1, simi 622130.
r
á nœsta sölustað • Askrittarsími 62-60-10
Hillukerfi
Heildorlausn
fyrir lagerinn
tje
i — B
, f~— LJ' 1 1

Fljótlegt og einfalt í uppsetningu.
Fáanlegt í mörgum stæröum með
mismunandi þyngdarþol.
Stækkar í takt viö vökst
fyrirtækisins
BlLDSHÖFDA 16SIMI6724 44 TELEFAX672580
Menning
Draugasaga Steinars
Þetta er sextánda bók Steinars Sigurjónssonar
á þrjátíu og sex ára tímabili. Hann hefur birt
ljóö og smásögur en einkum skáldsögur. Þaö
hefur lengstum verið heldur hljótt um hann,
raunar alltof hljótt. Því hann hefur verið með
bestu lausamálshöfundum íslenskum á þessu
tímabili. Þar vil ég sérstaklega nefna til fyrstu
skáldsöguna, ástarsögu (1958, birtist aftur 1967,
endursamin og aukin um helming, undir titlin-
um Blandað í svartan dauðann). Skipin sigla,
1966, og fleiri mætti telja.
Saga þessi ber nafn af sögustað, hún gerist nær
öll í húsi með sérkennilegum kjallara. Raunar
er hann hið eina sem virðist eftirtektarvert í
húsinu. Söguhetjan, Davíð, hefur erft húsið. Á
hæðinni er íbúð sem honum finnst óhugnanlega
dauðhreinsuð, einkum eldhúsið. En þar er hann
einkum með sambýliskonu sinni sem sér um
allt, stjómar öllu mildilega. Hún lætur hins veg-
ar kjallarann í friði fyrir hreinlætistækjum.
Kjallarinn er mestallur eitt mikið herbergi,
mótað af fyrri eigendum, einkum afa og ömmu
söguhetju. Þau höíðu verið leikarar og innréttað
herbergiö til að æfa sig en fyrir hálfri öld framdi
afinn sjálfsmorð þarna. Vofa hans og annarra
kemur þarna mjög við sögu. Söguhetjan hefur
sjálf eitthvað verið í skemmtanaiðju („dúllað"),
en það gekk ekki vel, hlegið að honum þótt hann
væri alvarlegur. Þessi ósigur og annað gengis-
leysi í lífinu er skýrt með því að faðir hans hafi
kúgað hann. Söguhetjan hefur núorðið ekkert
fyrir stafni annað en að liggja út af, einkum í
kjallaranum og láta hugann reika. Svo það er
ekki aö furða að svipir fortíðarinnar nái bókstaf-
lega valdi á honum enda þótt þeir mæti sam-
keppni tveggja atkvæðamikilla ástkvenna sögu-
hetju en þær heita báðar Nína. Til hvers em
þær tvær, ekki bara samnefndar, heldur svo
áþekkar að erfitt er að aðgreina þær í textanum?
Ég sé helst það svar við því að það sé tii þess
að þær geti talað saman um söguhetjuna. En
reyndar er almennt talað lítill greinarmunur
gerandi á persónum, m.a. vegna þess að þær
tala mestmegnis um það sama. Auk þessara
þriggja persóna ber mest á draugum. Tveir
þeirra eru kvenkyns og sækja í Davíð af losta,
þær reynast svo vera bernskuvinkonur hans
afturgengnar. Einnig er þarna draugapar, sem
er eins og eftirmynd hans og vinkonu hans,
ennfremur draugurinn Ari, eins konar spegil-
mynd hans, loks er afinn að reyna að drepa
hann. Ólíkt hinum draugunum er hann hljóð-
ur.
Steinar Sigurjónsson.
Bókmenntir
Örn Ólafsson
Bygging
Sagan skiptist í sjö mislanga kafla. Þegar í
þeim fyrsta fer söguhetjan aö heyra muldur,
síðan raddir sem gera lítið úr honum og tala
um hve tilgangslaust lífið sé. Talað er um að
Davíð þjáist af „geðhvarfasýki", og æ síðan má
lesendur gruna að draugagangurinn sýni bara
truflað sálarlíf hans enda er það oft gefið í skyn.
Þetta er lengsti kaflinn auk þess næstsíðasta
sem segir frá lokabaráttu Davíðs við draugana.
Sumt er hér með heföbundnum hætti, svo sem
að sagan hefjist í miðjum klíðum og svo komi
forsaga í 2. kafla og reyndar fjarlægari forsaga
í 5. k. En í rauninni ríkir þetta sama sálarstríð
í sögunni frá upphafi til enda og því er varla
hægt að tala um framrás í henni, hvað þá þróun
eða spennu.
Nú undanfarin ár hafa skáldsögur Steinars
verið af svipuðu tagi og þessi nýja saga, við-
burðalitlar, en fullar af samtölum um einhvers
konar lífsspeki. Þar sem svo mikið er um samt-
öl er allmikill talmálsblær á þessum sögum og
sá blær eflist við að höfundur færir stafsetningu
nær framburði. Töluverðar endurtekningar eru
í þessum spekimálum, jafnvel finnst mér þau
fara í hring. Ég er aldrei neinu nær eftir þær
samræður allar og held að í því birtist einmitt
lífssýn verkanna, einhvers konar tómhyggja,
eða kannski öllu heldur það viðhorf að fjas sé
ekki það sem skipti mestu máli í lífinu. Lítum
á dæmi þessara samtala, þar sem tveir draugar
tala um söguhetjuna (bls. 55):
„Sjáð’ann" sagði Ýla.
„Maðurinn!" sagði Móri og gerði sig mjög
undrandi. „Maðurinn á jörðinni!"
„Maðurinn segiru Móri og ekk’ að furða. Að
vera maður? Kvað það sé? Er meiri klikkun til?
Nema bíddu við! Nú væhr leðurblaka inní augað
og klukka glymur yfir kirkjugarðinum milh
vindhviðanna - og nú er einn þrumandi heltek-
inn kvinur á himni og jörð! Guð minn góður,
kve lífið á bágt!
í sambandi við þetta er enn tvennt að nefna.
Annars vegar ber þónokkuð á sérkennilegum
nýyrðum þar sem orð eru færð á milli orð-
flokka; t.d. „aö fuma, að nautna sér, í greðunni,
það tárar af þér“, hins vegar eru sett saman orð
frá mismunandi sviöum svo útkoman verður
ankannaleg ef ekki óskiljanleg. Sem dæmi má
nefna að á einum stað (bls. 93) á kynferðislegt
samband að vera til að finna réttlæti og í eftirfar-
andi samtali (bls. 67) á hrömun húss að sýna
mannssál. Þaö má að vísu taka sem skopstæl-
ingu á sumu húsverndunartalinu fyrir nokkr-
um árum.:
Og svo heyrum við þetta sífellda gnauð um
rifur og göt; það er eins og það sé sál manns.
Er það ekki annars kallað sál? Glugginn skrölt-
ir það mikið að það hlýtur að vera sál. Er það
ekki?“
„Jú, það held ég. Fóðrið hángir það mikið eins
og slys að það hlýtur að vera sál. Er það ekki?“
„Jú, ég held það hljóti að vera sál. Þilið lekur
á mann súgi og það er tjald um gluggann. Sjáðu.
Það er léreft úr gömlum kveitipokum! Er þér
ekki heitt? Þú veist kvað ég meina, er það ekki?
Ég vil eittkvað."
„Það er ljótt að vera hérna!" sagði Dabbi. „Það
er léreft sem enginn horfir á.“
Hér sjáum við fleiri dæmi þess að orð séu
notuð á annarlegan hátt (ljótt aö vera hérna),
og miklar endurtekningar og spumingar sem
valda því að allt verður óljóst, það er eins og
allt sitji fast. Auk óljósra marka milh persóna
valda framangreind sérkenni því að sagan verð-
ur hálfóræð, óskýr framrás, og erfitt að fá botn
í hana. Hún er þá módern, svo sem Skafti koll-
egi minn á Mogganum segir.
Steinar Sigurjónsson:
Kjallarinn.
Forlagió 1991, 110 bls.
ALLT
fyrirGLUGGANN
úrval, gæöi, þjónusta
<$>-gardínubrautir
eftirmáli meö úrvali af
köppum í mörgum
litum.
Ömmustangir, þrýsti-
stangir, gormar o.fl.
Sendum í póstkröfu um
land allt.
<iy Einkaumboð á fslandi
Síöumúla 32 - Reykjavík
Sími: 31870 -688770
Tjarnargötu 17 - Keflavík
Sími 92-12061
Glerárgötu 26 - Akureyri
Sími 96-26685
* \
[Grænt númer: 99-6770
''"nt i*'v
Spámaður úr Gamla testamentinu
Benjamín Eiríksson hefur átt óvenjulega ævi.
Ungur missti hann föður sinn, bláfátækan sjó-
mann, en braust til mennta, gerðist kommún-
isti og dvaldi um skeið í Ráðstjórnarríkjunum.
Eftir heimkomuna árið 1938 starfaði hann í Sós-
íalistaflokknum en átti ekki lengi samleið með
vinum Kremlveija. Hann sigldi til Bandaríkj-
anna 1 miðju stríði og lauk doktorsprófi í hag-
fræði frá Harvard-háskóla þar sem leiðbeinandi
hans var hinn frægi Jósep Schumpeter. Síðan
vann hann hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en
sneri heim um 1950, gerðist efnahagsráðunautur
íslenskra ríkisstjórna og markaöi ásamt Ólafi
Bjömssyni þáttaskil í hagstjóm, er fijáls versl-
un tók við af höftum.
Benjamín varð bankastjóri framkvæmda-
bankans 1953 og gegndi því starfi til 1965, er
hann taldi sig fá guðlega vitrun og varð einsetu-
maður. Upp úr 1980 tók hann aftur að láta í sér
heyra á opinberum vettvangi. 1983 kom út
greinasafn eftir hann, og á áttræðisafmæh hans
árið 1990 gaf Stofnun Jóns Þorlákssonar út
ýmsar ritgerðir hans frá fyrri ámm um efna-
hagsmál og stjórnmál.
Nú hefur Benjamin gefið út þriðja greinasafn-
ið, Hér og nú, og er það frá síðustu átta árum.
Það skiptist í sex hluta, ævisögubrot, efnahags-
mál, stjórnmál, trúmál, skógrækt og menning-
armál. Benjamín er ágætur rithöfundur, skrifar
létt mál og læsilegt, fuht af líkingum og mynd-
um, án þess að það sé yfirborðslegt, og oft er í
boðskap hans mikil speki. Hann er hka ófeiminn
við að lesa mönnum pistilinn.
Rök Benjamíns gegn vaxtakenningum Magna
Guðmundssonar, Gunnars Tómassonar og Stein-
gríms Hermannssonar eru sterk: Sú fásinna virð-
ist séríslensk, að veröbólga hjaðni við valdboöna
vaxtalækkun. Verðbólga, langvarandi verð-
þensla, stafar af peningaþenslu, og vaxtahækkun
dregur vitaskuld úr slíkri peningaþenslu. Árásir
Benjamins í bókinni á Davíð Oddsson, fyrrver-
andi borgarstjóra, ná hins vegar ekki nokkurri
átt. Viröist Benjamín aðahega leggja fæð á Davíð
fyrir aö hafa stuðlað að hundahaldi í Reykjavík!
Benjamín Eiríksson hefur átt óvenjulega og
forvitnilega ævi.
Bókmenntir
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Benjamín rifjar það upp í mörgum greinum,
hversu hart íslenskir kommúnistar gengu fram
í þjónustu við Kremlveija. Tökum til dæmis
Þjóðviljann 9. maí 1952. Þá var fyrirsögn á fors-
íðu: „Lífskjör í Sovétríkjunum betri en víða í
V-Evrópu“. Nokkrum dögum síðar, 20. maí, var
fyrirsögn á forsíðu blaðsins: „Fólkið streymir í
Kommúnistaflokk Frakklands". Inni í blaðinu
var síðan frétt um ferðabók íslensks sameignar-
manns um Ráðstjómarríkin. Bókin hét auðvitað
í landi gleðinnar.
Þessa sömu maídaga árið 1952 birti Benjamín
greinaflokk í Morgunblaðinu og Tímanum um
lífskjör í Ráöstjórnarríkjunum. Fyrir vikið kah-
aði Þjóðviljinn hann níðing, samviskuliðugan
ódreng, lepp, svikara og leigðan erindreka.
Margir sósíalistar, þar á meðal Benjamín Eiríks-
son, sáu tiltölulega snemma að sér. Því verri
verður sök þeirra, sem ekki gerðu það og héldu
fram á síðustu ár fast við málstað Sameignar-
flokks Ráðstjórnarríkjanna, eins mikilvirkasta
glæpaflokks heims.
Benjamín Eiríksson er eindreginn stuðnings-
maður lausbeislaðs kapítahsma og setur skoðun
sína á því mjög skýrt fram: „Auðvaldsskipulagið
er eina þjóðskipulagið, sem gert hefir þjóðir rík-
ar,“ segir hann á einum stað, „með atvinnufrelsi,
markaðshyggju og fjármagni, - ftjálshyggju. Þar
við bætist svo, aö þetta skipulag hefir reynst mik-
ih vinur frelsisþrár mannkynsins sökum dreifmg-
ar hagvaldsins. Með októberbyltingunni var hag-
valdið flutt til aðalritarans með vægast sagt skelfi-
legum afleiðingum fyrir fólkið.“
Fróðlegustu greinar bókarinnar eru um dvöl
Benjamíns í Rússlandi, þegar ógnarstjóm Stahns
var að ná hámarki. Þá kynntist hann ungri stúlku
af þýskum ættum, Veru Hertzsch, og eignuðust þau
saman barn. Nokkru eftir að Benjamín var farinn
frá Rússlandi, heimsótti Hahdór Laxness Veru í
Moskvu. Á meðan Hahdór sat hjá henni við te-
drykkju síðla kvölds, var drepið á dyr: Leynilög-
regla Stalíns var komin th þess að handtaka Vem,
og hefur ekkert síðan spurst th hennar eða bams-
ins hálf-íslenska. Hahdór Laxness hélt hins vegar
lengi áfram að boða okkur íslendingum kosti rúss-
neskra stjómarhátta og sagði ekki frá þessu atviki
fyrr en í Skáldatíma.
Greinar Benjamíns um efnahagsmál og stjóm-
mál í þessari bók em fróðlegar og læsilegar. Minna
er vert um skrif hans um trúmál, nema menn séu
thbúnir að trúa hinum guðlegu vitrunum sem
Benjamín hefur fengið um það, að hann sé Mess-
ías. Sjálfum finnst mér Benjamín vera í ætt við
spámenn Gamla testamentisins, sem stóðu forðum
uppi á stokkum og drógu hvergi af sér við að segja
mönnum th syndanna. Á hann ekki frekar heima
þar en í Nýja testamentinu?
Benjamin Eiríksson: Hér og nú
Reykjavík 1991
--------------------------------rTTTT'i I ’ r TtT1