Dagblaðið Vísir - DV - 18.11.1991, Side 24

36
MÁNUDAGUR 18. NÓVEMBER 1991.
Háskólinn og
stjórnun fiskveiða
Við Háskóla íslands starfa
nokkrir hagfræðingar. Flestir þess-
ara hagfræðinga virðast hafa verið
ráðnir reynslulitlir, flestir ný-
komnir úr háskólum erlendis.
Þekking þeirra á atvinnurekstri er
takmörkuð. Við Háskólann gildir
ekki sú regla að menn sanni sig
áður en menn eru ráðnir til starfa,
starfa sem felast í því að miðla öðr-
um. - Prófskírteini er látið duga.
Fyrir þessari hjörð fer doktor
Gylfi Þ. Gíslason, prófessor og fyrr-
verandi ráðherra og alþingismað-
ur. Hann hefur nú dustað rykið af
hugmyndum sínum um ríkisrekst-
ur og þjóðnýtingu frá því á fimmta
áratugnum. Doktor Gylfi hefur nú
fundið það út að hann er ekki að-
eins hagfræðingur heldur líka
fiskihagfræðingur. Fiskihagfræði
er ung fræðigrein sem Norðmenn
hafa óspart kennt og beitt við
stjórnun fiskveiöa og árangurinn
er sá að norskur sjávarútvegur er
gjaldþrota og er haldið uppi af
norska ríkinu.
í minnisvarða Parkinsons á ís-
landi, Seðlabankanum, yfirfullum
af dýrindis málverkum og með
stórt bókasafn ásamt starfsliði,
hafa skoðanabræður doktors Gylfa
og ritstjóra Morgunblaðsins ekki
látið sitt eftir liggja að koma fiski-
miðum ásamt útgerð, fiskverkun-
arfólki, sjómönnum og heilu
byggðarlögunum undir ríkið. Vant-
ar nú ekkert nema að yfirblýanta-
nagarinn lýsi því yfir að hann sé
fiskihagfræðingur.
KjaUarinn
Sigurgeir Jónsson
sjómaður
Verðlagsráð
sjávarútvegsins
í marga áratugi var allur fiskur,
sem landað var hérlendis, seldur á
fostu verði sem í raun var ákveðið
af ríkinu. Þetta kerfi var við lýði
allan ráðherraferil doktors Gylfa
og fyrst núna að líða endanlega
undir lok. Þessi verðlagning ríkis-
ins á fiskinum hafði þær afleiðing-
ar að útgerðin var rekin með tapi
en fiskverkunin skrimti. Engir
fiskmarkaðir voru til staðar í land-
inu þótt þeir væru í öllum nálægum
löndum nema í Færeyjum.
Ein hryllilegasta afleiðing þessa
kerfis var sú að menn umgengust
fiskinn nánast eins og skít. Fisk-
kaupendur neituðu að taka við
ákveðnum tegundum (innanlands).
Keyptu kannski þorskinn og sölt-
uðu en borguðu nánast ekkert fyrir
það sem með flaut svo sjómenn
hentu því eða þá fiskkaupandinn
henti því sjálfur. Ekki er lengra
síðan en 1985 að undirritaður var
á skipi þar sem keilunni var hent.
Nú er öldin önnur, flskmarkaðir
þar sem hægt er að losna við allan
flsk. Rétt er að minna á að á blóma-
tíma verðlagningar ríkisins á fiski
voru hagfræðingar, menntaðir hjá
doktor Gylfa, ásamt Morgunblað-
sjónum."
inu, að reifa hugmyndir svipaðar
þeim sem komið hafa frá þeim und-
anfarið, að skerða skiptaprósentu
sjómanna og fella síðan gengið
stórt.
Nú heitir það að fella gengið að
setja veiðileyfisgjald á fisk. Skatt
sem rynni í ríkissjóð. Skatt sem
kæmi í staðinn fyrir skerta skipta-
prósentu og sjómenn tækju þátt í
að greiöa. Þetta átti og á að hleypa
lífi í útflutning á iðnaðarvörum.
Skiptaprósentan var skert 1969,
1976 og aftur 1987. Ofan á þetta
hefur bæst aö sjómenn taka þátt í
olíukostnaði. - Óþarft er að telja
upp allar þær gengisfelhngar sem
dunið hafa yfir þjóðina. En árang-
urinn af þessari hagfræði lætur á
sér standa.
Lausn vandans
Vandinn í sjávarútvegi felst fyrst
og fremst í því að of lítiö er af fiski
í sjónum.
Kanna þarf til hlítar hagkvæmni
veiða, bæði með tilliti til nýtingar
fiskimiðanna og þess að byggja upp
fiskistofnana, hagkvæmni veiðar-
færa í því sambandi, kanna mark-
aðsverð á fiski eftir dagaljölda þeg-
ar honum er landað, kostnað gjald-
eyris við að veiða fiskinn, hlutfah
vinnandi fólks við veiðar, löndun,
sölu og vinnslu aflans.
Það kvótakerfi,. sem nú er við
lýði, hefur aðeins einn kost og þarf
að afnema það eins fljótt og kostur
er. Þessi eini kostur er sá að það
minnki flotann þótt hægt hafi geng-
ið í því efni. Fella verður niður að
menn fái að smíða nýtt ef skip ferst
eða verður ónýtt eða úrelt. Leggja
á niður Fiskveiðasjóð. Ríkið getur
keypt skip og kvóta meðan þetta
ástand varir og selt síðan kvótann
innanlands en skipið úr landi. Ef
við gefum okkur að það sem talið
er upp hér að framan verði gert
getur flotinn verið kominn í eðli-
lega stærð eftir nokkur ár.
Þá er hægt að afnema allan kvóta,
þá hirða menn allan fisk sem kem-
ur um borð en hætta aö henda hon-
um í stórum stíl. Kvóti keyptur af
ríkinu verður til þess að meira fer
fyrir borð en það gerir í dag.
Sigurgeir Jónsson
„Fiskihagsfræði er ung fræðigrein sem
Norðmenn hafa óspart kennt og beitt
við stjórnun fiskveiða og árangurinn
er sá að norskur sjávarútvegur er
gjaldþrota og er haldið uppi af norska
ríkinu.“
Viltu verða óvirkur
ökuníðingur?
Þegar landinn þarf að fá útrás
fyrir gremju sína er umferðar-
menning (ómenning) okkar íslend-
inga vinsælt umræðuefni. Við slík-
ar aöstæður fara menn gjaman út
í samanburð við nágrannalöndin og
oftar en ekki förum við íslendingar
hahoka út úr þeim samanburði. Og
víst hafa lærðir sem leikir nokkuð
til síns máls. Það þarf nefnilega
ekki glöggan mann til þess að átta
sig á hversu langt í land við eigum
til þess að standast nágrannaþjóð-
unum snúning hvað varðar örugga
umferð og manneskjulega umferð-
armenningu.
Þetta vita þeir sem ekið hafa er-
lendis og þannig séð hvemig eitt
htið hugtak, sem landar þeirra
skhja illa og kallast „thhtssemi",
öðlast tilgang og verður virkt í
þeirri viðleitni að sporna gegn einu
mesta meini hverrar þjóðar - um-
ferðarslysunum.
Þegar sólin rís
Þeir sem einu sinni hafa lært að
theinka sér tilhtssemi í umferö átta
sig íljótt mikhvægi þess í samskipt-
um manna á meðal þar sem ahir eiga
sameiginlegra hagsmuna að gæta;
þ.e. að komast hehir á leiðarenda.
Það er því sannarlega umhugs-
unarefni hvað veldur því að hin
íslenska þjóðarsál hefur ekki enn
náð að tileinka sér þennan guh-
væga eiginleika. Þrátt fyrir fram-
sækni okkar á hinum ýmsu sviðum
þjóðlífsins er eins og þróunin í
umferðarmálunum hafi staðnað.
Þar virðist enn gilda lögmáhð sem
kennt hefur verið við frumskóginn,
þ.e. að „halda fast í sitt og komast
leiðar sinnar hvað sem það kostar".
Þegar sólin rís að morgni vaknar
þessi skelfilegi frumskógur til lífs-
ins þar sem hin mörgu saklausu
KjaHarinn
Ragnheiður Davíðsdóttir
þátttakandi í Áhugahópi um
bætta umferðarmenningu
skógardýr halda út úr fylgsnum
sínum. En inn á milli leynast vihi-
dýr sem svífast einskis til þess að
ná settu marki; vhlidýr sem skhja
eftir sig blóðuga slóð á þeim stóra
vígvelli sem orrustan, sem viö
verðum öll að taka þátt í, skhur
eftir sig. Eftir standa aðeins þeir
sem voru svo blessunarlega heppn-
ir að verða ekki á vegi vilhdýr-
anna. - Og svo rennur upp annar
dagur... og annar og orrustan
heldur áfram. Spennan eykst. Hver
verður næsta fórnarlamb vhhdýr-
anna skelfilegu?
Nærtæk vopn
Það er vissulega ófögur mynd
sem hér er dregin upp af umferðar-
ómenningu okkar Islendinga og ef
th vhl kaldhæðnislegt að líkja
henni við hina óvægnu baráttu upp
á líf og dauða sem á sér stað meðal
dýra frumskógarins. En líkingin er
engu að síður nærtæk þegar litið
er th þeirrar miklu fórnar sem við
færum umferðinni á ári hveiju í
formi örkumla og látinna vegfar-
enda.
Við áramót er okkur gjarnt að
hta um öxl og horfa yfir farinn
veg. Þá eru gjarnan tíundaðar tölur
yfir slasaða og látna úr umferð-
inni. Á slíkum tímamótum horfum
við einnig fram á veginn og berum
í brjósti von um betra og fegurra
mannhf. Og víst er að fáir velta
fyrir sér þeim möguleika að ein-
mitt umferðin geti breytt lifs-
mynstri þeirra eða aðstandenda
þeirra. Engu að síöur gefa tölur
yfir slasaða og látna í umferðinni
skýlaust th kynna aö á níunda
hundrað manns eigi eftir að slasast
í umferðinni á árinu og um 25
manns láta lífið.
Og ef við höldum áfram að leika
okkur með líkingar er ljóst að öh
verðum við að taka þátt í þeirri
orrustu sem háð er á götum og
vegum þessa lands. En við þurfum
sannarlega ekki að vera í fremstu
víglínu. Við getum minnkaö lík-
urnar á að hreppa hinn vafasama
„vinning" með því að beita þeim
vopnum sém best duga til þess að
komast heil úr þeim hildarleik sem
umferðin á stundum er. Slík vopn
eru nærtækari en margur hyggur
og alltaf innan seihngar. Þau finn-
um við hjá okkur sjálfum og nefn-
ast einfaldlega tillitssemi, lög-
hlýðni og umhyggju fyrir öðrum.
Nú, þegar dagurinn styttist og
skammdegið er á næsta leiti, er
mál að taka th í hugskotum sálar-
innar og theinka sér breytta og
betri siði í umferðinni. Tölulegar
staðreyndir sýna okkur fram á að
í svartnættinu leynast margar
hættur. En hið raunverulega og
óumflýjanlega skammdegismyrk-
ur getur þó aldrei orðið eins dökkt
og svartnættið sem heltekur þá
ógæfusömu vegfarendur sem verða
fyrir þeirri bitru reynslu að slasa
eða deyða samferðamenn sína. Við
shkan harmleik breytist ekki bara
tilvera þeirra í varanlegat svart-
nætti heldur einnig fjölda annarra
sem eiga um sárt að binda.
Tillitsleysi
Nei, það eru ekki bara „hinir“
sem lenda í umferðarslysum. Af
hveiju? Jú, vegna þess að þessir
„hinir“ geta allt eins átt við okkur
sjálf. Bjartur og fallegur morgunn
gæti breyst í svartnætti á einu
augnabliki. Ein hth yfirsjón, van-
hugsuð ákvörðun, flaustursleg
fljótfærni, vanmat _á aðstæðum,
hraðakstur, hroki, drambsemi,
óbhgirni og frekja; allt þetta er
ávísun á þann vafasama heiður að
verða töluleg staðreynd í næstu
ársskýrslu Umferöarráðs yfir slas-
aðaeða látna.
„Ég gerðist óvirkur ökuníðingur
eftir að ég missti vinkonu mína í
umferðarslysi," sagði ein af stöll-
um undirritaðrar í Áhugahóp um
bætta umferðarmenningu. „Ég
ákvað að reyna að breyta umferð-
armenningunni með því að byrja á
því að breyta eigin hegðan í um-
ferðinni," bætti hún við.
Þessi óvirki ökuníöingur hitti
einmitt naglann á höfuðið. Hún
byriaði á því að rækta eigin garð
og hefur frá þeim tíma reynt aö
hafa áhrif á aðra. Þannig varð sorg-
in og sú lífsreynsla að missa ástvin
þess valdandi að hún breytti akst-
ursvenjum sínum.
Og vissulega hafa margir sömu
sögu að segja. Sögu af biturri lífs-
reynslu sem varð til þess að þeir
sáu að sér. En nú er komið að okk-
ur hinum sem enn erum svo lán-
söm að hörmungar umferðarslys-
anna hafa farið hjá garði okkar.
Nú tökum við til í hugarfylgsnun-
um og byijum á því sem auðveld-
ast er: að líta í eigin barm og breyta
því sem við getum breytt. Þá fækk-
ar óðum villidýrunum í skóginum
og hugtakið „tillitssemi" fær raun-
verulega merkingu í þágu okkar
allra.
.........Ragnheiðurpayíðsdóttir
„Eftir standa aðeins þeir sem voru svo
blessunarlega heppnir að verða ekki á
vegi villidýranna. - Og svo rennur upp
annar dagur...