Dagblaðið Vísir - DV - 03.06.1992, Blaðsíða 14

14
MIÐVIKUDAGUR 3. JÚNI' 1992.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaöur og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JONAS KRISTJANSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JONSSON
Fréttastjóri: JÖNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGOLFUR P STEINSSON
Ritstjórn. skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11. 105 RVlK, SlMI (91)63 27 00
SlMBRÉF: Auglýsingar: (91)63 27 27 - aðrar deildir: (91)63 29 99
GRÆN NUMER: Auglýsingar: 99-6272 Askrift: 99-6270
AKUREYRI: STRANDGOTU 25. SlMI: (96)25013. Blaðamaður: (96)26613.
SlMBRÉF: (96)11605
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRjALSRAR FJOLMIÐLUNAR HF., ÞVERHOLTI 11
Prentun: ARVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 1200 kr.
Verð I lausasölu virka daga 115 kr. - Helgarblað 150 kr.
Tími uppstokkunar
Hún er svört, skýrslan sem okkur berst frá ráðgjafar-
nefnd Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Svartari en menn
hafa áður séð. Niðurskurður um 40% á þorskafla erslíkt
reiðarslag fyrir þjóðarbúið að ekki sér fyrir endann á
þeim afleiðingum ef farið verður að tillögunum. Og þær
verða ennþá verri ef ekki er farið eftir þeim. Sjávarút-
vegurinn verður auðvitað verst úti, en slík skerðing á
aflakvótum veldur ekki aðeins hruni í atvinnugreininni
sjálfri. Atvinnulíf mun lamast, þjóðartekjur dragast
saman og heilu byggðarlögin munu tapa lífsbjörginni.
Þetta eru sannarlega stærstu og alvarlegustu tíðindi sem
íslendingum hafa borist um langan aldur.
Hafrannsóknastofnun og íslenskir fiskifræðingar
hafa oft áður gefiö út svartar skýrslur. Að vísu aldrei
svo hrikalegar sem sú sem alþjóðlega ráðgjafamefndin
sendir nú frá sér en slæmar samt og því miður hefur
verið tilhneiging til að vefengja skýrslur Hafrannsókna-
stofnunar eða hafa þær nánast að engu. Enginn vafi er
á því að upplýsingar og rannsóknamiðurstöður alþjóða-
ráðgjafamefridarinnai' byggjast á gögnum frá Hafrann-
sóknastofnun að verulegu leyti og því má búast við sams
konar tillögum frá okkar mönnum síðar í þessum mán-
uði. Nú er hins vegar tekið meira mark á þeim vegna
þess að erlendir aðilar hafa staðfest aðvaranir íslenskra
fiskifræðinga um samdráttinn í þorskstofninum.
Enda þótt þetta séu slæmar fréttir koma þær ekki á
óvart. Aflatregða og skoðanir sjómanna um ástand
þorskstofnsins styðja þessar niðurstöður. Ekkert vit er
í öðm en að kyngja þessum bita og viðurkenna hann.
En fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott.
Aflasamdráttur gerir það óhjákvæmilegt að stokka upp
í sjávarútveginum. Nú verðum við að fækka skipum og
fækka fiskvinnsluhúsum. OfiQárfesting í sjávarútvegi
hefur verið þröskuldur í vegi framfara og framleiðni.
AUir vita og sjá að skipin em of mörg og dreifmg vinnsl-
unnar er óarðbær. Menn hafa heykst á því að horfast
í augu við þessa yfirhleðslu. Nú verður því uppgjöri
ekki lengur frestað né heldur almennri stefnumótun í
fiskveiðimálum, kvótamálum, veiðileyfagjöldum og
vinnslu aflans fyrir neytendamarkað. Það fer saman við
breytingar og aðgang okkar að mörkuðum í kjölfar
samninga um evrópskt efnahagssvæði.
Sömuleiðis kallar þessi staða á miklu meiri og betri
nýtingu á innyflum, hausum og kinnum. Samdráttur í
afla þarf ekki að þýða jafn mikinn samdrátt 1 tekjum
og nú er spáð ef hráefnið er nýtt til fullnustu.
Þorskurinn hefur ráðið ferðinni og því miður hefur
verið ríkjandi tregða og íhaldssemi í fiskveiðimálum að
því leyti að aðrir fiskistofnar hafa verið vannýttir. Það
hugarfar þarf að breytast og ekki má gleyma því að
bæði ufsa- og grálúðustofnar eru taldir í lagi og óhætt
verður að veiða allt upp í fimm hundruð þúsund tonn
af loðnu.
Vissulega eru niðurstöður Alþjóðahafrannsókna-
stofnunarinnar slæmar. En neyðin kennir naktri konu
að spinna og þetta er enginn heimsendir. Kannske er
þetta hnefahöggið sem við þurftum á að halda til að
vakna af værum blundi og hefía endurreisnarstarfið í
sjávarútveginum. Og eitt er víst. íslendingar geta vel
tekið á sig áfall og erfiðleika um stundarsakir meðan
verið er að rétta úr kútnum. Það er að segja ef við vinn-
um rétt úr vandanum. Það er ekki dagurinn á morgun
sem skiptir máli heldur framtíðin.
Ellert B. Schram
Frá lýöveldishátíöirmi 1944. - Stjórnarskráin byggist ótvirætt á því aö uppspretta valdsins sé hjá þjóöinni
sjálfri, segir greinarhöfundur m.a.
Rætur stjórnskipun-
ar eru hjá þjóðinni
Skiptar skoðanir hafa lengi verið
um þaö hver væri frumuppspretta
ríkisvaldsins og hvaðan það væri
komið. Upphaflega töldu konungar
að vald sitt og ríkisins væri runnið
frá guði og þeir gæfu síöan þingun-
um hlutdeiid í valdi sínu. Algjör-
lega gagnstæð kenning er um að
frumuppspretta valdsins sé hjá
þjóðinni og byggist fyrst og fremst
á kenningu Rousseaus. Þetta sjón-
armið er einnig stutt í 3. gr. í
frönsku mannréttindayfirlýsing-
unni frá 1789, en þar segir: „Allt
þjóðfélagsvald á rætur hjá þjóð-
inni. Engin stofnun og enginn ein-
staklingur geta farið með vald,
nema það sé beinlínis þaðan runn-
ið.“ Ákvæði þessu lík hafa verið
tekin í stjónarskrár allra lýðræðis-
ríkja í dag.
Fyrsta stjómarskrá okkar var frá
1874 og tahn gefin af konungi. Öðru
máli gegnir um lýðveldisstjómar-
skrána frá 1944, sem ótvírætt bygg-
ist á því að uppspretta valdsins sé
hjá þjóðinni sjálfri. Stjórnarskráin
var samþykkt af nær öllum lands-
mönnum í þjóðaratkvæöagreiðslu
með samþykki 95% atkvæða. Þessi
stefna lýsir sér í kjöri þjóðhöið-
ingja, þings og einnig skulu tiltekin
löggjafarmálefni borin undir þjóð-
aratkvæði, sbr. 11. gr., 26. gr. og 2.
mgr. 79. gr. stjskr.
Fiölmörg fremstu lýðræðisríki
heims hafa hin síðari ár í auknum
mæh lagt ýmis málefni undir þjóð-
aratkvæði, en við höfum því miður
ekki fylgt þeirri þróun hér á landi.
Fyrir Alþingi hefur veriö lagt
frumvarp til laga um Evrópska
efnahagssvæöið (EES) og þar sem
frumvarpið snertir gmndvöll þjóð-
skipunarinnar skal máhð skýrt
nánar.
Höfuðeinkenni stjórn-
skipunarinnar
íslensk stjómskipun byggist á
vissum grundvaharreglum: Sér-
stök stjómarskrá, lýðveldi, þrí-
skipting ríkisvaldsins, þingræði og
lýðræði.
Stjórnarskráin er sett með vand-
aðri hætti en almenn lög. Hún á
að standa af sér öh veörabrigði
stjómmálanna, enda kjölfesta þjóð-
félagsins. Löggjafinn gætir þess að
ganga ekki berhögg við stjómar-
skrárgjafann en dómendur skera
endanlega úr um þaö hvort svo
hafi veriö gert: Dómendur hafa í
nokkrum dómum ógUt ákvæði al-
KjaUaiiim
Siguröur Helgason
viöskipta- og lögfræðingur
mennra laga af þessari ástæðu.
Dómstólar em sjálfstæðir og ber
aö dæma eftir lögiun og era óháðir
fyrirmælum framkvæmdavalds-
ins.
„ísland er lýðveldi með þing-
bundinni stjóm“, segir í 1. gr.
stjskr. í lýöveldi okkar er þjóðhöfð-
inginn kjörin af þegnunum með
beinum kosningum í ákveðið kjör-
tímabU. Kjörið þjóðþing er hand-
hafi löggjafarvaidsins. En hér er
einnig þingbundin stjórn. Með
þessu orðalagi er þingræðisreglan
lögfest, sem merkir að Alþingi ráði
í raun mestu um stjómarstefnu og
skipan og lausn ráðherra. Ríkis-
valdið greinist í þrennt, sbr. 2. gr.
stjskr: LöggjaJfarvald, fram-
kvæmdavald og dómsvald.
Hugmyndin bak við skiptinguna
er sú að ríkisvaldið verði ekki á
einni hendi, en það býður heim
ofríki og kúgun. Við höfum leitast
viö hér á landi aö viðhalda jafii-
ræði miUi handhafanna. Alþingi er
þó ótvírætt valdamest og byggist
það ekki síst á þingræðisreglunni.
Að lokum skiúu gUda hér grund-
vaUarreglur lýðræðis. Allir þegnar
era jafnréttir eftir lögum, eiga
kosningarétt fuUnægi þeir vissum
skUyrðum og auk þess era þeim
tryggð margvisleg mannréttindi.
Þarf stjórnarskrár-
breytingu?
Stjómarskrá okkar er í meginat-
riðum Uk stjómarskrá Dana og
Norðmanna enda era þær aUar af
sömu rót. Danir breyttu stjómar-
skrá sinni árið 1953 til þess að
standa betur að vígi við gerð yfir-
gripsmikUla alþjóðasamninga án
þess að breyta stjskr.
í 20. gr. er krafist samþykkis /
þingmanna eða þjóðaratkvæða-
greiðslu. Einnig var 42. gr. bætt
viö, en þar getur 'A þingmanna
krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um
flest lagaframvörp. Norömenn
bættu einnig viö 93. gr. af sömu
ástæðu, en 3/ hluta Stórþingsins
þarf tíl samþykkis slíkra samninga.
I Noregi era allir sammála um að
EES-samningurinn falU undir þetta
ákvæði. Við íslendingar höfum
aldrei haft dug eða kjark tíl þess
að gera heUdarendurskoðun á
stjómarskrá okkar og veröur því
að skoða aUt valdaafsal út frá
þrengstu lögskýringum.
Um þetta atriði verður nánar
fjallaö síðar þegar einstök ákvæði
EES-samninganna verða nánar
rædd og skýrð.
Gjörrétt
Þjóðinni ber heUög skylda til þess
að kynna sér samningana tíl hlítar
og má ekki víkjast undan þessari
ábyrgð eða varpa henni yfir á
stjómvöld eða stjómmálaflokka.
Stjómvöldum ber einnig að sjá tU
þess að almenningi gefist kostur á
því að kynna sér máUö frá báðum
hUðum. Lýðræðisleg gagnrýni
verður að njóta réttar í anda grund-
vaUarlaga.
Sigurður Helgason
„Við íslendingar höfum aldrei haft dug
eða kjark til J>ess að gera heildarendur-
skoðun á stjomarskrá okkar og verður
því að skoða allt valdaafsal út frá
þrengstu lögskýringum.“