Dagblaðið Vísir - DV - 26.11.1993, Qupperneq 14

14
FÖSTUDAGUR 26/ NÓVEMBER 1993
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar: ÞVERHOLTI 11,
blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI 14, 105 RVlK. SlMI (91)63 27 00
FAX: Auglýsingar: (91 )63 27 27 - aðrar deildir: (91 )63 29 99
GRÆN NÚMER: Auglýsingar: 99-6272 Áskrift: 99-6270
AKUREYRI: STRANDG. 25. SlMI: (96)25013. BLAÐAM.: (96)26613.
FAX: (96)11605
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 1400 kr. m/vsk.
Verð í lausasölu virka daga 140 kr. m/vsk. - Helgarblað 180 kr. m/vsk.
Bindindi fjölskyldunnar
í dag er bindindisdagur fjölskyldunnar. Tilgangurinn
er sá með þessum degi að hvetja til reglusemi og vara
við áfengisnotkun og neyslu annarra vímugjafa. Ekki
veitir af.
Áfengisneysla íslendinga er því miður alltof mikil.
Sérstaklega þegar það er haft í huga að íslendingar kunna
ekki með vín að fara. Fæst fullorðið fólk skemmtir sér
án þess að hafa Bakkus með í fór. Senumar í miðbæ
Reykjavíkur, þar sem unglingamir vafra um í ölvun og
ólátum, bera þess vott að æskan dragi dám af fyrirmynd-
inni. Faraldur ofbeldis, líkamsárása og misgjörða í þjóðfé-
laginu talar sínu máli um ofdrykkju. Raunar má stað-
hæfa að langflestar uppákomur, hvort heldur á götum
úti eða í heimahúsm, þar sem lögregla þarf að skakka
leikinn, stafa af óhóflegri áfengisneyslu.
Bindindisfrömuðir eiga sér þann draum að landið
verði áfengislaust. Þeir vilja helst banna vín og vín-
drykkju. Það markmið er óraunhæft. Vandamálin leys-
ast ekki með bönnum. Áfengi verður ekki útrýmt né
heldur á að þurfa þess með, ef forvömum, fræðslu og
fortölum er beitt. Þar skortir mikið á og hver kynslóðin
á fætur annarri gengur vínneyslunni á hönd án mark-
tækra tilrauna til að spoma gegn slíku lífsmunstri. Bind-
indissamtök fá ekki rönd við reist, opinber stjómvöld
hafast lítið sem ekkert að í skipulegum áróðri gegn áfeng-
isneyslu og þjóðfélagið virðist taka það sem sjátfsagðan
hlut að ungt fólk neyti áfengis við fyrsta tækifæri.
Hefur það nokkum tímann verið reiknað út hvað af-
leiðingamar af völdum áfengisdrykkju kosta þjóðarbúið?
Kalla þarf út her lögreglu til að sinna útköllum og eftir-
hti með fólki sem tapar áttum og dómgreind vegna áfeng-
isneyslu. Hvað kostar það þjóðina í slysum, eignatjóni,
endurhæfmgarstöðvum og heilsugæslu að sinna
drukknu fólki og þeim miska sem það veldur bæði sjálf-
um sér og öðrum.? Hversu mörg mannsefnin glatast á
altari Bakkusar og komast aldrei til manns sem nýtir
þjóðfélagsþegnar?
Er þá ótahnn sá kostnaður sem hver einstaklingur og
heimilin hafa af áfengi og neyslu þess. Þrátt fyrir sam-
drátt í efnahagslífi og erfiðleika fólks til að ná endum
saman í heimihshaldi og almennum þurftagjöldum, virð-
ist htið lát vera í áfengiskaupum landsmanna. Drykkju-
munstrið hefur að einhverju leyti breyst með tilkomu
bjórsins en Áfengis- og tóbaksverslun rílúsins lifir áfram
góðu lífi og makar krókinn.
Hér hefur verið bent á eyðsluna, kostnaðinn og afleið-
ingamar af áfengisneyslunni í peningum tahð. En hitt
er ekki minna um vert að áfengið hefur leitt óhamingju
og ógæfu yfir íslensk heimih svo þúsundum skiptir. Sú
óhamingja er ekki ahtaf til sýnis en hún þrífst á bak við
lokaðar dyr heimilanna þar sem maki og böm hða fyrir
ofdrykkju og athæfi, sem leggur hjónabönd og fjölskyldur
í rúst.
Það er ekki efnt til bindindisdags fjölskyldunnar til
að binda enda á áfengisdrykkju. Það er heldur ekki mik-
h bót á allsherjarvanda ofdrykkju eða óhófsdrykkju að
fara í bindindi í einn dag ef annar dagur og aðrir fylgja
ekki á eftir.
Bindindisdagur er hins vegar góðra gjalda verður til
að minna á að vín er til að varast. Bindindisbaráttan
tekur aldrei enda meðan áfengið er förunautur þjóðarinn-
ar og ef htið er á áfengisböhð í landinu er ekki vanþörf
á hvatningu um reglusemi og heilbrigðara lífemi.
Boðskapurinn um bindindi á erindi til allra.
Ehert B. Schram
Af óskhyggju
Enn á ný er komin af stað umræða
um morðið á J.F. Kennedy Banda-
ríkjaforseta fyrir 30 árum á mánu-
daginn var. Þessi umræða er enn
ein staðfesting á því að menn neita
að viðurkenna að lítilmenni geti
orðið stórmenni að bana. Neita að
sætta sig við að draumurinn sem
bundinn er enn í dag nafni Kenne-
dys muni aldrei rætast.
Kennedy var á sinni tíð boðberi
nýrra tíma en framar öllu öðru var
hann tákn þeirra nýju tíma. Nú
nota menn hvert tækifæri til að
sökkva sér niður í fortíðarþrá og
velta sér upp úr því sem gæti hafa
gerst, eða ekki gerst, ef Kennedy
hefði ekki verið myrtur, og það
tækifæri gefst á fimm ára fresti.
Eftir því sem frá líður fjölgar
þeim af nýrri kynslóð sem ails ekki
viðurkenna að einn ruglaður ein-
staklingur hafi drepið þennan
draum og því lengra sem frá líður
því fáránlegri verða samsæris-
kenningarnar, samanber hina
ósvífnu sögufölsun sem kvikmynd
Olivers Stone, „JFK“, er fyrir þá
sem þekkja sjálfir atburðarásina í
Dallas og það sem eftir fór.
Lífseig goðsögn
Þessi ár, eftir 1963, voru einhver
mestu umbrotaár í sögu Bandaríkj-
anna og þar ber Víetnamstríðið
hæst. Tíðarandinn í þá daga ein-
kenndist af uppreisn æskufólks,
ekki aðeins í Bandaríkjunum held-
ur um alla Evrópu.
Þetta var sú kynslóð sem getin
var á fyrstu árunum eftir heims-
styrjöldina og reis upp gegn því
hugarfari sem foreldramir höfðu
mótast af á kreppuárunum og í
stríðinu. Það var þessi kynslóð, hin
svokaiiaða ’68-kynslóð, eða „baby
boomers", eins og Bandaríkjamenn
kalia hana, sem dýrkaði Kennedy
og sem neitar enn í dag að viður-
kenna að þeir draumar sem per-
sónugerðust í Kennedy mundu
aldrei verða að veruleika. Það var
líka þetta fólk sem var á herskyldu-
aldri meðan Víetnamstríðið geisaði
og stríðið setti svip á öll viðhorf
ungs fólks.
Ein lífseigasta goðsögnin um
Kennedy er sú að hann hefði aldrei
sökkt Bandaríkjunum í það forað
sem Víetnamstríðið reyndist vera.
En menn gleyma því gjarnan
hvemig tíðarandinn var á þessum
árum. Þegar Kennedy dó vom þeg-
ar yfir 14 þúsund bandarískir her-
menn í Víetnam, og það var upp-
haflega Eisenhower sem hlandaði
Bandaríkjunum í stríðið 1956, á
þeim forsendum að Kínverjar og
heimskommúnisminn væri að
leggja undir sig heiminn. Skammt
var þá liðið frá valdatöku komm-
únista í Kína og andi McCarthys
sveif yfir vötnum. Sú stefna sem
Lyndon Johnson fylgdi í Víetnam
var rökrétt framhald og Kennedy
var enginn friðarsinni þegar
kommúnistar voru annars vegar,
enda bam síns tíma.
Kjallarinn
Gunnar Eyþórsson
blaðamaður
Brostnar vonir
En menn streitast við. Sam-
kvæmt skoðanakönnunum halda
tveir þriðju Bandaríkjamanna í þá
trú að heimurinn væri annar og
betri ef Kennedy hefði lifað. Þessar
tölur segja meira um hugarástand
Bandaríkjamanna á tíunda ára-
tugnum en um raunveruleikann á
þeim sjöunda. Það eina markverða
sem hggur eftir Kennedy í forseta-
stól er takmarkað bann við tilraun-
um með kjarnavopn í andrúmsloft-
inu sem hefur gilt síðan 1963.
Það var Lyndon Johnson sem
kom í gegn þeirri róttæku löggjöf,
einkum í málum blökkumanna og
í almannatryggingum, sem gjör-
breytt hafa bandarísku þjóðfélagi.
En draumurinn er ævinlega betri
en raunveruleikinn. Kennedy er
fyrir miiljónir manna tákn þess
sem hefði getaö orðiö, hann er
draumurinn sem hefði getað ræst.
Þeirri spumingu verður aldrei
svarað hvað Kennedy hefði gert en
í óskhyggjunni er allt mögulegt.
Goðsögnin um Kennedy er hluti af
sálarlífi Bandaríkjamanna nú á
dögum og um leið vísbending um
nútímann. Því verr sem fólki hður
því meir leitar það út í óskhyggju
og fortíðarþrá. Þar er John F.
Kennedy samnefnari fyrir brostn-
ar vonir. Samkvæmt þeirri vís-
bendingu líður Bandaríkjamönn-
um ekki allt of vel um þessar
mundir. Gunnar Eyþórsson
„Goðsögnin um Kennedy er hluti af sálarlífi Bandaríkjamanna ...“ seg-
ir Gunnar m.a.
„Það eina markverða sem liggur eftir
Kennedy í forsetastól er takmarkað
bann við tilraunum með kjarnavopn í
andrúmsloftinu sem hefur gilt síðan
1963.“
Skoðanir annarra
Rýr einkaleyf i
„Engum vafa er undirorpið að sjálfsaflafé Háskól-
ans hefur eflt hann umfram það sem eha hefði orð-
ið. Einnig hefur það í reynd veitt honum sjálfræði í
ríkum mæh um forgangsröðun framkvæmda. ...
Háskólinn greiðir fullt gjald fyrir einkaleyfi sem er
orðið htils virði. Auðvitað ættu annaðhvort alhr
aðilar á markaðinum eins og nú er komið málum
að greiöa gjald í ríkissjóð eða enginn. Það stenst
varla lög um eðlilega samkeppni að leggja sérgjald
á eitt fyrirtæki á markaðinum en ekki önnur.“
Guðmundur Magnússon prófessor í Mbl. 25. nóv.
Kvótakerfið
„Andstaðan gegn kvótakerfinu er að aukast í
þjóðfélaginu, ekki síst vegna þess að almenningur í
landinu hefur samúð með sjómönnum, sem halda
því fram með rökum að kerfið sé notað til að lækka
hlut þeirra, og einnig vegna þeirrar atlögu sem er
uppi gagnvart trihubátum, og er rekin á forsendum
kvótahaftanna.... í kjölfar dómsins (frá Hæstarétti)
bíður því löggjafans það verkefni að taka af öh tví-
mæh í þessum efnum.... Án þess verður hins vegar
aldrei sátt um kvótakeríiö."
Úr forystugrein Alþbl. 25. nóv.
Ekkert breytzt við Svalbarða
„Ríkisstjórnin varaði íslenzku togarana í ágúst-
mánuði sl. viö því að veiða á Svalbarðasvæðinu, þar
sem réttarstaðan væri óljós og ekki yrði unnt að
veita skipunum vemd við veiöarnar hefðu Norð-
menn af þeim bein afskipti.... í raun hefur ekkert
breytzt frá því ríkisstjómin varaði við veiðunum.
Samningaviðræður hafa ekki fariö fram við Norð-
menn, hvorki um veiðar við Svalbarða eða í Smug-
unni.... Viðvörun ríkisstjórnarinnar til útgerðanna
er því enn í fullu gUdi...“
Úr forystugrein Mbl. 24. nóv.