Dagur - 03.02.1996, Blaðsíða 15

Laugardagur 3. febrúar 1996 - DAGUR - 15
„Blendnar tilfinningar“
- segir leikarinn og bæjarlistamaðurinn Þráinn Karlsson, sem hvílir sig frá leikstarfinu þennan veturinn
Síðastliðið sumar valdi Menning-
armálanefnd Akureyrarbæjar Þrá-
inn Karlsson, leikara, bæjarlista-
mann ársins og ver hann tíma sín-
um í vetur til að sinna helstu
hugðarefnum sínum, m.a. að
forma timbur og stál eftir sínu
höfði. Hann er í fríi frá sínu starfi
hjá Leikfélagi Akureyrar og við-
urkennir að það hafi verið blendn-
ar tilfinningar að standa utan við
hringiðu leikhússins þegar leik-
starfið hófst í haust. „Ég var búinn
að leika mjög mikið undanfarin ár
og varð þess áskynja að ég var
farinn að ganga á eigin forða. í
því fámenni sem er við L.A. mæð-
ir mikið á fastráðnum leikurum.
Maður er alltaf notaður og það
verður slítandi. Þegar ég var að
leika í Ovœntri heimsókn fann ég
fyrir kominu sem fyllti mælinn og
ég náði mér ekki á það flug sem
ég var vanur. Ég var einfaldlega
orðinn þreyttur vegna mikillar
vinnu og varð að hvfla mig. En
það eru viðbrigði að vera ekki
með og manni finnst maður svo-
lítið utangátta.
Þegar Þráinn er spurður um út-
nefninguna sem bæjarlistamaður
kveðst hann vera feginn að geta
notað tímann til að sinna eigin
hugðarefnum og byggja sig upp.
„Ég hef gengið með þann draum
að gera myndverk en það er erfitt
að skipta sér á milli leiklistarinnar
og smíðanna. Ég kýs frekar að
gera eitthvað eitt vel en að gera
tvennt sæmilega. Nú er ég með
ágætis aðstöðu í Punktinum þar
sem ég sinni mínum verkum og
aðstandendur Punktsins hafa tekið
mér forkunnarvel. Starfsemin þar
er fjölbreytt og mannbætandi. Ég
lít því svo á ég fái þama gott tæki-
færi til að hvfla mig frá leiklistinni
og snúi til baka tvíefldur."
Bæjarlistamaður þiggur föst
laun í eitt ár með samþykkt frá
menningarmálanefnd. Nokkur
hefð er að skapast fyrir þessum
sið en bæjarlistamaður var fyrst
valinn árið 1990 og er Þráinn því
sá sjötti í röðinni, og jafnframt
fyrsti leikarinn sem verður þessa
heiðurs aðnjótandi.
Kristjana Arndal myndlistar-
kona var fyrsti bæjarlistamaður-
inn, en síðan hafa tveir myndlist-
armenn hlotið heiðurinn, Jón Lax-
dal og Guðmundur Ármann Sigur-
jónsson. Enn fremur fylla þau
Margrét Jónsdóttir leirlistakona og
Jón Hlöðver Áskelsson tónskáld
hópinn.
Allar rósirnar í garðinum
eiga að þrífast
Eiga bæjarlistamenn almennt að
nota árið til hvfla sig eftir vel unn-
in störf? „Nú er það svo að ég hef
verið leikari á föstum launum hjá
leikhúsinu og því er um frí að
ræða en líklega á það samt ekki
við um þá sem áður hafa verið
bæjarlistamenn. Ég efast um að
tilgangurinn með útnefningu
minni hafi verið sá að ég notaði
fríið til að leika. Myndlistarmenn
eru sjaldnast á föstum launum og
er kannski við því að búast að þeir
taki fyrir krefjandi verkefni sem
aldrei fyrr og geti þá fengið gott
tækifæri til að sinna listinni alfar-
ið. Þeir þakka svo gjaman fyrir sig
með því að að halda bænum sýn-
ingu þannig að bær og listamaður-
inn njóta báðir góðs af og upp-
hefðin er beggja. Ég er hinsvegar
afskaplega þakklátur fyrir að leik-
listin skyldi nú komast á blað hjá
menningarmálanefndinni af því að
mér finnst að allar rósirnar í garð-
inum verði að þrífast. Ég lít fyrst
og fremst á útnefninguna sem við-
urkenningu á því sem ég hef verið
að gera síðustu áratugina." Það
vill svo skemmtilega til að Þráinn
á um þessar mundir fjörutíu ára
leikafmæli.
Járnsmíðanám og
Alþýðuleikhús
Þráinn byrjaði í leiklistinni á
sautjánda ári í gegnum námskeið
sem Verkalýðsfélagið stóð fyrir.
Jafnframt stundaði Itann ýmis
störf til sjós og lands og lauk jám-
smíðanámi. Sú kunnátta hefur hef-
ur nýst honurn vel því hann hefur
smíðað leikmyndir bæði í leikhúsi
og í kvikmyndum.
I leiklistinni byrjaði hann alfar-
ið árið 1971 en 1974 stofnaði
hann ásamt nokkrum starfsfélög-
um og áhugahópi Alþýðuleikhús-
ið. „Alþýðuleikhúsið var róttækt
leikhús og átti að vekja fólk til
umhugsunar um hin ýmsu félags-
legu vandamál. Við gáfum út
stefnuskrá þar sem lögð var
áhersla á tilgang leikhússins, og
skoruðum á hvem þann sem
áhuga hefði á þjóðfélagslegri um-
ræðu og róttækri listsköpun að
styrkja starfsemi þess en fjárskort-
ur var nú lengst af fylgikona Al-
þýðuleikhússins,“ segir Þráinn
kíminn á svip.
Samvinnan mikilvæg
Það er gjaman til siðs að spyrja
leikara hvemig hlutverk hann
myndi helst óska sér ef hann
mætti velja. Þráni er ekki hlíft við
þeirri spumingu. Hann leggur
hinsvegar áherslu á að enginn
verði góður leikari með því að
troða sér fram í sviðsljósið á for-
sendum einstaklingshyggju því
leikhúsið byggir annarsvegar á
samvinnu leikara og hinsvegar á
samspili listrænnar útfærslu og
tæknilegra atriða. „Leikarinn ætti
að leitast við að miðla heildar-
stemmningunni út í salinn og sam-
sama sig hópnunt því einstak-
lingshyggja á ekki við í leikhúsi."
En hvernig persónur finnst Þráni
best að leika? „Vissulega sækir
maður í sinn eigin reynsluheim
þegar maður túlkar persónur og
erfiðið helgast af nálægðinni við
persónuna."
Bar Par
Leikritið Bar Par sem sýnt var við
feiknalegar vinsældir fyrir tveim-
ur árum hjá L.A. sló öll fyrri sýn-
ingarmet í margra áratuga sögu
Leikfélagsins. Hvað telur Þráinn
að hafi valdið þessurn vinsældum?
„Það er nú ýmislegt sem telja
mætti til. í fyrsta lagi er leikritið
vel skrifað og á frekar óvenjuleg-
an hátt. Áður en leikritið fór í
stóru leikhúsin skrifaði höfundur-
inn Jim Cartwright það að hluta
og fékk það síðan leikurunum í
hendur sem bættu við og felldu úr
það sem þeir helst vildu. Cart-
wright umskrifaði það aftur og
þannig gekk vinnsluferlið fyrir sig
í nokkrum áföngum uns leikritið
var fullgert. Leikritið var þannig
leikið og skrifað samtímis. Áhorf-
endur höfðu líka mjög gaman af
því að sjá hvemig galdur leikhúss-
ins virkaði eins og hinar hröðu
skiptingar inn og út á sviðið. Það
eru dæmi um að leikarar hafi ver-
ið fleiri. Við Sunna Borg vorum
bara tvö sem lékum allar persón-
umar og áhorfendum þótti greini-
lega til þess koma hvemig tækni-
leg atriði voru útfærð."
Höfundur er Örlygur Sigurjóns-
son, nemi í hagnýtri fjölmiðlun
í Hóskóla jslands. Hann er 25
ór að aldri og lauk BA prófi í
íslensku og heimspeki fró Hó-
skóla íslands ó síðasta óri.
Þegar Bar Par var sett upp hér á
Akureyri var ekki hefðbundið
leiksvið notað heldur sátu áhorf-
endur inni á „krá“ sem hafði verið
innréttuð til þessa. „Það skapaðist
góð nálægð við áhorfendur sem
nánast tóku þátt í sýningunni og
höfðu gaman af. Leikritið er ekki
þmngið boðskap og táknum held-
ur ljúfsárt og kemur nánast öllum
við og svo má ekki gleyma því að
öll vinna sem lögð var í leikritið
var mjög vönduð.“
Kvikmyndir
Við endum spjallið á því að fjalla
um afskipti Þráins af kvikmynd-
um. Þráinn hefur smíðað leik-
ntyndir í ýmsum myndum. Þar má
nefna Land og syni og Utlagann,
þar sem hann lék einnig Þorkel,
bróður Gísla Súrssonar. „Vinna
við kvikmyndir hvort heldur er
leikur eða leikmyndagerð er af-
skaplega skemmtileg og gefandi.
Mér er minnisstætt sumarið 1980
þegar við vorum að gera Útlag-
ann. Tíðarfarið var svo einstak-
lega gott og samvinnan heppnað-
ist vel. Útlaginn er ein af þessum
myndum sem eldast vel. Og marg-
ar aðrar til dæmis Land og synir,
svona myndir sem eru lausar við
allan rembing eldast mjög vel.“
Lumar Þráinn ekki á einni léttri
í lokin? „Það voru notaðar geitur í
Útlaganum en leikhæfileikar
þeirra voru satt að segja ofmetnir.
Þegar minnst varði, í miðju skoti
tóku þær á rás, og hlupu til fjalla
svo að allir tiltækir þurftu að
hlaupa á eftir þeim í fullum her-
klæðum. Þetta var rosalega fyndið
en leikstjórinn alveg brjálaður.
Það hlógu samt allir að þessu á
endanum."
Bæjarlistamaðurinn Þráinn
Karlsson er kvaddur að sinni en
væntanlega líður ekki á löngu uns
hann kveður sér hljóðs á ný á fjöl-
unum.