Þjóðviljinn - 17.05.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 17.05.1958, Blaðsíða 7
LaugardaguK f 7( anai 1058 — ÞJÓÐVILJÍNN — <7. i Síðan norski rithöif undur- inn Mykle rann algerau sigur fyrir hæstarétti Nor- egs virðist hafa tendrazt nýr áhugi á máli hans hér- lendis. Þannig skrifaði Matthías Jónasson próf- essor gréin í Morgunblað- ið um Myklemálið f yrir skenunstu, og nú hefur Þjóðviljanum borizt ýtarleg grein frá Birni Franzsyni, þar sem haldið er fram ýmsum sjónarmiðum and- stæðum þeim sem Þjóðvilj- . iim telur rétfc. Birtist grein Björns hér í blaðinu í dag og- á morgun. *-^*-^ •«*********¦* Hin fræga bók „Roðasteinn- inn" eftir Norðmanninn Agn- ar Mykle virðist ætla að verða mönnum furðudrjúgt umræðu- efni hér á landi. Bókin hefur orðið tilefni blaðaskrifa, fundahalda, erindaflutnings í útvarp og meira að segja sér- staks varnarrfts, þar sem grein er gerð fyrir nauðsyninni á íslenzkri útgáfu hennar. Þvi miður er ekki annað hægt en ! viðurkenna; að þessar umræð- ur hafi að meiri hluta verið heldur neikvæðar, og raunar >má segja, að þær hafi farið algerlega á snið við það, sem hlýtur þó að vera mergurinn málsins, hvenær sem þessu líka hluti ber á góma*). Um- ræðurnar hafa að miklu leyti snúizt um spurninguna, hvort— útgáfuna bæri að stöðva eða" ekki. Nokkrir hafa komið fram með kröfur um, að dóm- stólarnir yrðu látnir skera úr um lögmæti útgáfunnar, ef til kæmi, en þá hafa aðrir risið upp, þótt sem hér væru hundrað í hættunni og kraf- izt þess í nafni ritf relsis, prentfrelsis og annarra hárra hugsjóna að íslenzkri þjóð, ungum sem öldnum, yrði ekki torveldað um nauðsyn fram að stúdéra þetta sérlega snilldarverk. Ég held, að hér sé að ræða tim vandamáí, sem ekki verði innifalið í spurningunni, hvort stöðva beri útgáfu einnar og einnar klámbókar eða láta allt slíkt hafa óhindraða f ram- rás. Það vandamál verður því lika i sjálfu sér óleyst eftir sem áður, hver svo sem af- drif fyrr nefndrar bókar kunna að verða hér á landi. Bók þessi er sem sé ekki ann- að en eitt af fj'-ilmörgum fyr- 'irbærum svipaðrar tegundar, sem eru til dæmis um þetta sérstaka vandamál, er löngu mætti vera orðið tímabært að Tæða í heild og kryfja til mergjar. Hér skal nú reynt að gera nokkra grein fyrir eðli þessa vandamáls í von um, að þess- ar hugleiðingar mættu verða upphaf að jákvæðari umræð- iiffl málsins en hingað til hafa átt sér stað. Óhjákvæmilegt ef þó að víkjá fyrst lítillega að gróflegum hugtakaruglingi, sem mjög hefur komið fram *) Grein eftir dr. Matthías Jónasson, sem birtist í Morg- unblaðinu 7. þ.m., nokkru eft- ir að þessi grein mín var full- samin, er helzta undantekn- ingih í þessu efni, þvi að þar er fjallað á jákvæðan hátt um sum þau atriði, er hér skiþta mestu máli, í skrifum viðvíkjandi afstöðu íslenzkra stjórnarválda til hugsanlegrar útgáfú Mykle- bókarinnar hérlendis. ? Þegar það vitnaðist, að í ráði væri að snúa bók þessári á íslenzku og gefa út, komu upp raddir um, að bókin myndi vera þess eðlis, að út- gáfa hennar varðaði við ís- lenzk lög. Litlu síðar var tíl- kynnt, að lögreglustjórinn í Reykjavík hefði í samráði við dómsmálaráðuneytið skýrt hlutaðeigendum frá því, að ef til þess kæmi, að umrædd bók yrði gefin út á íslenzku, myndi verða hlutazt til um, að dreifing hennar yrði stöðv- uð til bráðabirgða, unz dóm- mætt að þvi leyti sem það er ekki misnotað. Krafan um skilyrðislaust frelsi er því fjarstæða, á meðan siðferðis- þroski þjóðfélagsþegna er ekki almennt orðinn slikur, að ekki sé hætta á misbeitingu þess. Á Viðurkenningu þessarar staðreyndar grundvallast í raun og veru öll löggjöf, sem takmarkar frelsi manna í einu éða öðru efni (og er auðvitað ékki þar með sagt, að slík löggjrif hljóti ævinlega að vera ^éttlát). Prentfrelsi án takmarkana væri því ekki heldur æskilegt, á meðan bókmenntalegí sið- gæði er á slíku stigi, að fjöldi rithöfunda vílar ekki fyrir sér að níðast á því enda hefur að mér skilst gerðum, þar til dómur er fall- inn að undangengnum mála- fekstri, seni ekki má hefjast fyrr en bók er fullprentuð. Þarna liggur sem sé fiskur undir steini. Þess er í raun og veru krafizt af dómsvald- inu, að það veiti útgefanda, BjÖrn Franzson: jSorpritfn O0 prentfrelsið stólunum hefði gefizt tóm til að skera úr þvi, hvort birting hennar varðaði við lög. Um lagaheimild til slíkra bráðabirgða aðgerða hefur ekki verið deilt, segir í til- kynningu dómsmálaráðuneyt- isins um þetta, út gefinni 2. nóvember 1957. Þessa ákwörðun dómsmála- ráðuneytisins hafa nú for- svarsmenn Mykle hér á landi gagnrýnt og talið vítaverða skerðingu á prentfrelsinu, en rökrétt afleiðing þess ætti raunar að vera sú, að þar sem ákvörðunin er lögum sam- kvæm, þá krefðust þeir jafn- framt afnáms þessara laga. — Það er staðreynd, að vér búum við prentfrelsi hér á landi, þó að ekki sé það ann- markalaust, en um annmarka þess er ekki að ræða í þessu sambandi. Þetta prentfrelsi eigum vér að þakka þeirri bar- áttu, sem undirokaðar stéttir hafa um langan aldur háð fyrir frelsi sínu og mannrétt- indum jafnt á þessu sviði sem öðrum. En prentfrelsið er þó að sjálfsögðu ekki skilyrðis- laust, enda aldrei til þess ætl- azt af forvígismönnum þess. Það er til dæmis takmarkað af lögum þess efnis, að banna megi með dómi siHlu og dreif- ingu rits,. sem talið er brjóta í bága við almennt velsæmi, og að hald megi leggja á slíkt rit að úrskurði rannsóknar- dómara, þar til dómur er fall- inn; Nú er ekki því að neita, að víst væri æskilegast, að slíkar takmarkanir prentfrelsis væm óþarfar. En éins víst. er þó hitt, að enn sem komið er verða þær. að teljast óhjá- kvæmilegar. Um prentfrelsið á hið sama við sem um aðrar tegundir f relsis, að þjóðf élags- legt vérðmæti þess er undir því komið, hvernig það er hag- nýtti • Prelsi ér aðeins verð- enginn þeirra manna er ; til máls hafa tekið Mykle- bókinni til varnar, lýst sig ; andvígan þessari takmörkun prentfrelsis eða heimtað af- nám hennar. Af því virðist mega ætla, að þeir geri ráð fyrir, að út geti komið bækur, er rétt sé að banna með dómi ög leggja hald á til bráða- birgða eftir úrskurði rann- sóknardómai'a, án þess að slikt beri að telja vítaverða skerðingu prentfrelsis. Það er því í sjálfu sér ekki verið að áfellast stjórnarvöld- in fyrir að hlutast til um mál- ið, heldur einkum fyrir að tilkynna fyrir fram, að þetta sé ætlun þeirra (en það telja þau sig gera til þess að spara útgefanda fé og fyrirhöfn, ef hann skyldi kjósa að hætta við útgáf una heldur en eiga undir þvi, að bókin yrði dæmd ólög- leg, er út væri komin). Það hlýtur þó að vera öllum ljóst, að eins og málið horfir við í þessu tilviki, getur það engu breytt um dreifingu bókarinn- ar, hvort þetta er tilkynnt fyrir fram eða ekki, þar sem vitað er, að rannsóknardóm- ari er búinn að kynna sér bók- iná og mynda sér um hana þá skoðun, að útgáfa hennar hlyti að teljast ólögleg og gæti því, hvort sem væri, stöðvað hana samstundis, 6r prentun væri lokið, þannig að ekki gæfist færi á að smygla neinum hluta af upplaginu til lésenda, áður en dómur félli. Þegar nánar er að gáð, kem- ur þá lika í ljós, og ýmist sagt óbeinlínis eðaberum orð- um, að hin eiginlega og raun- verulega sök þeirra Mykle- nianna á hendur dómsvaldinu er ekki sjálf fyrirframtil- tilkvnningin, heldur öllu frem- ur hitt, að bað skuli ætla að stöðva dréifingu bókarinnar þegar i stað, ef út kemur, í stað þess að f resta ölltim að- j vitandi vits hæfilegán frest til að kortia bókihni á markaðinn, en sá frestur gæti, með tilliti þess áuglýsingagildis, er mál- sókn hlyti að hafa, mjög vel nægt honum til að koma meg- inhluta upplagsíhs í ¦v'erð. Með því að láta undir höfuð leggj- ast að stöðva dreifinguna, þar til er dómur væri fállinn, væru dómstólarnir í raún Og veru ög beinlínis að stuðla að aug- lýsingu bókarinnár og aukinni dreifingu um! frám það, sem prðið hefði án íhlutunar þeirra. Þáð væri með öðrum orðum verið" að ívilna útgef- anda þessafár sérstöku bókar, og það mjög stórlega, umfram aðra1 útgefendnr, hvér svo sem dómsniðurstaða yrði að lokum. Gerum ráð fyrir, að bókin dæmdist saknæm. Aðgerðir dómstólanna mætti þá með sanni skilgreina þannig, að þeir hefðu blátt áfram verið að verðlauna kostnkðarmann, þýðanda óg höfund fyrir út- gáfu siðspffiingarritsins. Og , jafnvel þó að dæmzt hefði, að arðurinn af sðlunni skyldi upptækur ger, þá hefðu þó menningarpostularnir alltaf haft þá sigurfrr hugsjóna sinha upp úr aðgerðum dóms- valdsins, að klámið væri kom- I ið inn á þúsundir íslenzkra heimila, sem ella hefðu farið varhluta af þvi. Þessu líkur skrípaleikur átti sér stað í Norégi, þar sem sala Mykle- bókarinnar margfaldaðist, meðan beðið var eftir dómsúr- slitum, á við það sem orðið hefði, ef enerin lögsókn hefði átt sér ,-stað, einmitt vegna þess að vanrækt var að stöðva dreifingu hennar á meðan. Gegnir furöu, að til skuli vera menn, sem hælast um yfir þessari hrakför bókmennta- legrar siðmenningar í Noregi og heunta endurtekningu hins norska skrípaleiks hér á landi. Þeir, sem það gera, geta naumast verið heils hugar, er þeir lýsa sig samþykka því, að maður skuli verða að á- byrgjast fyrir dcmi þau rit- verk, 'er hann lætur fr,vt,sér fara á prenti. Reýnist rHvsrk hans saknæmt, hlýtur þó:að vera aðalatriðið, 'að dreifihgu þess verði afstýrt og þar með komið í veg fyrir skaðsamleg- ar afleiðingar lögbrotsins. Eða hvað yrði sagt um þá kenn- ingu, að ekki bæri að «ripa f ram f yrir hendurnar á manni, sem lögreglan stæði að þyí að ætla að fara að kveikja í liíisi, þ'"' sð V,iík'. væri skerðing á at>.'lf"nfr3''n; 'ia«n, endn ,^'rði r''\ðnrin-'.-pAi p^-rgjast athæfi si+'' fyr'.r dómi ? 1 þessu efni getur þpð r>h8- vitað ekki skipt neinu i-náli hvort menn eru með e*" móti Sigurjóni lögreglustjórp 'í stjórnmálum eða telia aðrar aðgerðir dómsmálaráðunevtis- ins ámælisverðar eða ekkl. Vissulega eru^ ávirðingar beggja þessara aðilja margar og miklar, og skal í þvi efni látið nægja að minna hér á hneykslanlega vanrækslu þeirra um aðgerðir til að hamla því, að haldið sé áfram að eitra fyrir æskulýð þessa lands með ofurflóði erlendra klámrita og glæparita, inn- lendra sorprita og annarrar andlegra ólyfjana. Aftur ber 'sízt að liggja þeim á hálsi fyr- ir að vilja sporna við því, að dómstólarnir yrðu notaðir sem ómerkilegt auglýsingatæki fyr- ir klámbók, sem líkur eru til, að bönnuð yrði með dómi, og henni fyrirstöðulaust smyglað á markaðinn, meðan á mála- rekstri etæði. Ekki >r það heldur vænlegt til hvatningar þessum aðiljum að hefjast handa gegn 'sorpritaflóðinu, að þá einu sinni þeir taka á sig rögg um aðgerðir til að stöðva sorprit, skuli veitzt að þeim með ásakanir um, að þeir séu að vega að prentfrelsinu, taka upp ritskoðun og þar fram eftir götunum. Er ekki með slíku verið að veita útgefend- um annarra sororita vel þegið fordæmi nm það, hvemig þeir skuli brep-ðast við, ef til kæmi, að gangskör yrði jrerð að því að hefta umsvif þeirra? — Um þessa annáluðu Mvkle-bók verð ég raunar að .iáta. að éa; hef ekki séð neina ástæðu til að útvega mér hana til lestrar, enda dýrmætum tíma ugsrlaust betur varið á marsran annan hátt. Lesið hef éf bó bækling JóhanneRar úr Kötlum um Mykle-málið, er út kom fyrir skemmstu. en þar er nrentaður einn kaflinn úr bókinni, sem hann hefiir bvtt. Fvrir mar^ra hluta sak- ir er ausrlióst, að r^tta er einn meinlausasta kaflinn. enda gefur bvðandi ótvirætt í skvn, að aðrir kaflar séu þaf mun mersriaðri. Nefndur kafli ti»?.. ir eisri að síður til að tpka af öll tvímæli um það, pð M^vie be^si er meira en meft^irnddi. Þá fer ekki heldur mikið f^r hinni miög rómuðu skáld- snilld h^fundarins- i bp«onm kafla. Þetta. er. ósköo hvers- dapslegur skáldskarjur og heidur böglulesra saman <s«tt- ur í ekki alls kpstar ótiðleg- um blaðamennskustíl. Það er að visu rétt. að fuHuaðardóm- ur yerður eigi lagður á list- gildi bókar af einum ka^a Pramhald á 10 síðu V ii *

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.