Þjóðviljinn - 21.12.1976, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 21.12.1976, Blaðsíða 6
6 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Þriftjudagur 21. desember 1976 Suður-Afríka stefnir að íhlutun í Angólu Seán Bride, aðstoðaraðal- ritari Sameinuðu þjóðanna og umboðsstjóri þeirra fyrir Nami- biu, er áreiðanlega meðal þeirra framámanna á vettvangi alþjóðastjórnmála sem viðtæk- asta hafa reynsluna og kynnst hafa við margbreytilegastar að- stæður. Auk langrar þátttöku I aiþjóðastjórnmálum á hann að bakilangan og að segja má með nokkrum rétti ævintýralegan feril i stjórnmálum föðurlands sins, írlands, var þar þingmaö- ur og utanrikisráðherra. Aður hafði hann tekið þátt i frelsis- baráttu ira gegn bretum ( hann er fæddur 1904) og mátt af þeim sökum gista bresk tugthús.Fað- ir hans var einn af foringjum Páksauppreisnarinnar frægu f Dublin 1916 og var að henni lok- inni tekinn af lifi af bretum á- samt með mörgum öðrum fyrir- liðum uppreisnarmanna, sem af „ábyrgum" stjórnmálamönn- um og fjölmiðlum samtimans voru auðvitað stimplaðir sem ófyrirleitnir hryðjuverkamenn. Páskauppreisnin varð upphaf atburðakeðju, sem leiddi til þess að irland varð sjálfstætt lýðveldi. — Páksauppreisnin (Easter Week) var einnig upp- hafið að þeirri þróun, sem leiddi til upplausnar nýlendukerfisins, segir Seán McBride. Það er þvi ekki nema eðlilegt að maður sem hann skuli á alþjóðavett- vangi einkum hafa unnið að af- námi nýlendukerfisins, afnámi þess ástands að stærri og sterk- ari rikjum liðist að drottna yfir smærri og veikari þjóðum og arðræna þær. Starfsvettvangur McBrides hefur á þessu sviði einkum verið Afrika sunnanverð, og einnig þar kom faðir hans við sögu á undan honum. I Búastriðinu um aldamótin barðist hann sem sé með búum gegn sameiginlegum andstæðingi — breska heims- veldinu. — Meðan Seán Mc- Bride dvaldist i nokkra daga hérlendis á vegum Islandsdeild- ar Amnesty International og is- lenska utanrikisráöuneytisins, náði Þjóðviljinn af honum tali og fjallaði viðtalið einkum um ástand og horfur i sunnanverðri Afriku, sem nú er mjög I brenni- depli heimsstjórnmálanna, en gang mála þar þekkir McBride flestum betur. Yfirráð Suður-Afriku i Namibiu lögleysa — Til þess að Namibia geti hlotið frelsi sitt er aðeins um tvær leiðir að velja, sagði Seán McBride. — í fyrsta lagi aö landið fái sjálfstæði með frið- samlegu móti, með samninga- umleitunum. Hinn kosturinn er að sjálfstæðið verði ekki að verul. fyrr en að undangengnu ofbeldi og blóðsúthellingum. Enn sem komið er hefur mjög litið miðað áleiðis, sökum þess að Suður-Afrika hefur neitað að fara eftir ákvörðunum Samein- uðu þjóðanna varðandi Namibíu og viðurkenna vald samtakanna i málefnum landsins. Samein- uðu þjóöirnar og hinar ýmsu stofnanir á vegum þeirra hafa lýst þvi yfir að yfirráð Suður-Af- riku f Namiblu séu ólögleg. Namibia er eina landssvæðið, sem er undir beinum yfirráöum Sameinuðu þjóðanna, lagalega séð. En Suður-Afrika neitar enn að viðurkenna þennan yfirráða- réttSuðurafriska stjórnin neitar og borgara- styrjöld í Namibíu með stuðningi þarlendrar kvislinga- stjórnar þvi einnig að láta fara fram i Namibiu almennar kosningar undir eftirliti og stjórn Samein- uðu þjóðanna. Stefnt að kvislinga- stjórn og borgarastyrj- öld — Nú hefur undanfarið setið I Namibiu svokölluð stjórnar- skrárráðstefna, sem samkvæmt fréttum hefur fyrir verkefni að undirbúa sjálfstæði landsins. — Þeir sem ráðstefnu þessa sitja eru kvíslingar I þjónustu suðurafrisku stjórnarinnar og flestir beinlinis á mála hjá henni, enda fara þeir eftir fyrir- mælum frá Pretórlu. Stundum kref jast þeir að visu sjálfstæðis, en það er einungis til að telja fólki trú um að þeir séu óháðir. — Hverjar eru fyrirætlanir Suður-Afrikustjórnar i Nami- biu, nánar tiltekið? — Stefna suðurafrisku stjórn- arinnar, i heild er sú, að koma á fót leppstjórn i Namibiu snemma á næsta ári og fá þeirri kvislingastjórn í hend- ur takmörkuð yfirráð yfir land- inu. Tilgangur Suður-Afriku með þessu er sá að breyta nii- verandivopnuðum átökum milli hvitra suðurafrikumanna og frelsishreyfingarinnar SWAPO i borgarastyrjöld, þar sem blökkumenn berjist innbyrðis. Suður-Afrika myndi sjá blökku- mannastjórn þeirri, er hún kæmi á í Namibiu, fyrir vopnum og ef til vill einnig liðsforingj- um. Þar með yrði borgarastyrj- öld hafin i Namibiu og suðuraf- riska stjórnin hefði komið I framkvæmd fyrsta hluta þeirr- ar áætlunar sinnar að stjórna landinu áfram eftir reglunni gömlu um að deila og drottna. Suður-Afriku ósigur vis Með þessari stefnu mundi suðurafriska stjórnin I raun og veru skapa i Namibiu samskon- ar aðstæður og voru f yrir hendi I Angólu, aðstæður sem hef ðu það i för með sér að frelsishreyfing Namibiu kæmi sennilega til með að leita utanaðkomandi hernað- arlegrar ihlutunar Frelsis- hreyfingin leitar f þvi sambandi sennilega til Einingarsamtaka Afrlku (OAU), Angólu og Kúbu og biður þessa áðila hjálpar til þess að steypa af stóli þeim ólöglegu stjórnarvöldum, sem Suður-Afrika hefði þá komið á fót i Namibiu. Ef slik átök yrðu, tel ég engum vafa bundið að liðsmenn Suður-Afrikustjórnar myndu biða ósigur, enda mundi til dæmis Nigeria, sem hefur allsterkan her, þá ganga i lið með brjóstfylkingarrikjunum. (Brjóstfylkingarrikin svoköll- uðu eru þau Afrlkuríki, en liggja næst Suður-Afriku, Ródesiu og Namibiu, það er að segja Angóla, Sambía, Botsvana, Tansania og Mósambik, innsk. Þjv.). Slik átök myndu hafa i för með sér miklar blóðsúthelling- ar. En þegar haft er i huga hve fordómafull suðurafrisk stjórn- völd eru og þröngsýn, er engin ástæða til að ætla að þau láti sig sliktneinu varða, sérstaklega ef um lif blökkumanna er að ræöa. Bandarisk aðstoð við Suður-Afriku myndi kalla á ihlutun sósial- iskra rikja — Eru miklar Hkur á að Suður-Afrika komi þessum fyrirætlunum slnum I fram- kvæmd? — Ég vona að Suður-Afrika fái hvorki hjálp né hvatningu frá Bandarikjunum til þess að framfylgja þessari stefnu. Fái Suður-Afrika hjálp og uppörvun þaðan, fá Bandarikin alla Afriku á móti sér. Bandarikin myndu einnig með þvl eiga hlut að þvi að gera Namibiu að nýrri Angólu. Það er aðeins ein leið möguleg til friðsamlegrar frels- unar Namibiu: að farið sé eftir samþykkt öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna frá janúar s.l., þar sem gert er ráð fyrir undirbúningi þess, að Suður- Afrika kalli allt herlið sitt á brott úr landinu og að kosningar fari þar fram undir eftirliti og umsjón Sameinuðu þjóðanna. — Fréttirhafaboristafþviað utanaðkomandi riki, og einna helst Bandarikin, séu i ráðum með Suður-Afriku og beiti fyrir sig til dæmis CIA og fjöl- þjóðlegum auðhringum. Hvað viljið þér segja um það? — Ég hef órækar sannanir fyrir gifurlegum vlgbiinaði Suður-Afriku meðfram landa- mærum Angólu, og einig þvi að verið sé að gera i Ródesiu þrjá nýja flugvelli með suðurafrlskri hjálp. Ég fæ varla annað séð en að Suður-Afrika og Rédesia hafi I undirbúningi að reyna að grafa undan stjórn Angólu, og verði það gert með hernaðarlegum stuðningi við UNITA (Samtök undir stjórn Jonasar Savimbi, sem réyndu að ná völdum i Angólu eftir brottför portugala með stuðningi Suöur-Afríku o.fl. og munu enn halda uppi skæru- hernaði gegn Angólustjórn, innsk. Þjv.) A það hefur verið bent að Bandarikin styðji UNITA með leynilegum aðgerðum i þvi skyni að grafa undan stjórn Angólu, en ég hef ennþá von um að stjórn Carters muni gera sér ljóst, hvllíka Seán McBride — vona að Carter-stjórnin skilji, hvfllka ógnarhættu aðstoð Bandarlkjanna við áform Suður-Afrlku hefði I för með sér. ógnarhættu slík stefna hlyti að hafa i för með sér. Þeim mun meira sem Bandarikin styddu Suður-Afriku til þess að veikja Angólu, þeim mun meiri likur yrðu á þvi að Angóla fengi aðstoð utan frá, sem sé þvi að sóslalisk riki myndu blanda sér I álökin i Afriku sunnanverðri. Reynt að grafa undan afriskum sósialista- rikjum — Og Ródesia? — Ródesiustjórn reynir að halda I horfinu, meðan Suöur- Afrika er að skipuleggja hernaðarlega ihlutun sina I Angólu. Suður-Afrlkustjórn mun þegar þar að kemur halda þvi f ram að íhlutunin sé til þess gerð að koma i veg fyrir árás frá Angólu, en það sem Suður- Afrikustjórn gengur i rauninni til, er að hún vill grafa undan stjórnum sósialisku rikjanna i Afriku. — Ber að skilja þetta svo að Suður-Afrikustjórn óttist Angólu meira en Mósambik, sem er þó nær Suður-Afriku sjálfri? — Suöur-Afrikustjórn óttast Angólu meira, meðal annars fyrir þá sök að Mósambik er talsvert háð Suður-Afriku vegna ýmisskonar samskipta rikj- anna. Þar að auki telja suður- afriskir ráðamenn að auð- veldara muni að fá hjálp frá Bandarikjunum gegn Angólu, vegna kúbönsku hersveitanna þar. Reynt að koma upp varnarvegg — Hver eru langtimamark- mið Suður-Afriku með þessari stefnu? — Stefna þessi er tilkomin vegna þeirra gifurlegu breyt- inga, sem orðið hafa i Afriku sunnanverðri siðan stjórnar- byltingin varð I Portúgal. Fyrir þann atburð hafði Suður-Afrika fyrir norðan sig svo að segja órofinn hlifiskjöld landa undir stjórn vinveittra aðila, það er að segja Portúgals og Rddesíu- stjórnar. Suður-Afrika stefnir að þvi að reyna að koma þessum varnarvegg aftur upp I nýju formi, það er að segja að efla til valda i rikjunum fyrir norðan sig aðila, sem yrði henni háðir og hliðhollir. Suðurafriskir valdhafar telja sér sennilega bráðan voða búinn, ef þetta tekst ekki, þvi aö þeir eiga við að striða vaxandi andóf blökku- manna i eigin landi. Sem dæmi um styrk þess andófs má nefna að þegar óeirðirnar urðu i Soweto á dögunum, varð Suður- Afrikustjórn að kalla allt herlið sitt frá angólsku landamærun- um til að geta haft hemil á and- stöðunni heimafyrir. — Hvorugt risaveldið kann full skil á eigin vopnum — hvað þá annarra t tali okkar Seáns McBride vék þessi þrautreyndi garpur i alþjóðastjórnmálum meðal annars að vigbúnaði i heiminum almennt og þeirri hættu er af honum stafar, og þá sérstaklega vigbúnaði risaveldanna tveggja, Bandarikjanna og Sovétrikjanna. McBride sagði að nú væri I heiminum 30 sinnum meira af vopnum en var árið 1961 — fyrir aðeins fimmtán árum. — Hvorugt risaveldanna kann nákvæmlega skil á eigin vopnum, hvað þá annarra, sagði Seán McBride. Það eru komin til sögunnar ný vopn, sem enginn veitá hverja lund kunna að breyta svokölluðu ógnajafn- vægi (banance of terror), þann- ig að ekkert algilt mat er til á þessu jafnvægi. Hættan liggur ekki hvað sist i þvi að hershöfð- ingjar annars hvors aðilans kynnu að meta aðstöðuna svo, að þeirra stórveldi gæti unnið strið með þvi að gera árás nú þegar, en eftir til dæmis sex mánuði yrði það orðið of seint, þá yrði andstæðingurinn orðinn sterkari. A þessum forsendum myndu þeir hvetja ráöamenn sins risaveldis til að gera árás. Siikt hættuástand gæti skapast ef leikurinn æstist verulega i einhverjum hluta heimsins, þar sem heitt er i kolunum, svo sem i löndunum fyrir Miðjarðar- hafsbotni og sunnanverðri' Afriku. En reynsla sögunnar sýnir að hershöfðingjar fara yfirleitt villt I mati sinu og spám, sagði Seán McBride að endingu. dþ : Rætt við Seán McBride, aöstoðaraðalritara S.Þ. og umboðsstjóra fyrir Namibíu

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.