Þjóðviljinn - 14.10.1978, Page 8

Þjóðviljinn - 14.10.1978, Page 8
I 8 StÖA*.— ÞJÓÐVILJINN Laugardagur 14. oktdber 1978 I Ragnar Arnalds: Menningar- iönaðurinn veröur alþjöölegri meö hverju árinu. Armann Snævarr: Afnema ber þann greinarmun, sem lög gera á skilgetnum og óskilgetnum börnum. Guöný Guöbjörnsdóttir: Börnin búa viö mótsagnakennd skilyröi i hinu hlutgeröa, næstum ómann- eskjulega þjóöféagi okkar. Björn Björnsson: Atak þarf til aö halda fjölskyldunni saman. Gunnvör Braga: Aöeins 6 1/2 klst. á viku fyrir barnaefni I útvarpinu. Börnín eru framtfð okkar -og dýrmætastí Qársjóður Framkvæmdanefnd barnaársinsá íslandi efndi til ráðstefnu að Hótel Loft- leiðum 11. október sl. til að fjalla um framkvæmdir í tilefni alþjóðaárs barnsins 1979. Þar voru saman- komnir fulltrúar fjöl- margra félagasamtaka og stofnana. Hins vegar vantaði fulltrúa frá ýmsum samtökum sem tengjast mjög málefnum barna/ og var það gagnrýnt á ráðstefnunni. Þarna var t.d. enginn frá Félagi einstæöra foreldra, Æsku- lýösráöi Reykjavikur eöa Rit- höfundasambandi tslands. En fulltrúar hinna óliklegustu félaga áttu fulltrúa á ráðstefnunni, svo sem Lions-umdæmi 109 og Round Table ísland (hvað sem þaö nú er). Engin börn voru á ráðstefnunni. Endurskoðun laga Menntamálaráðherra, Ragnar Arnalds, setti ráöstefnuna. 1 ræðu sinni sagöi hann m.a.: „Lög um vernd barna og ung- linga hafa nýlega veriö endur- skoöuö af sérstakri nefnd, sem til þess var skipuö. Það var ein af niðurstööum nefndarinnar, sem skilaði áliti 15. okt. 1977, að nauösynlegt væri að endurskoöa alla löggjöf um meðferð félags- mála hjá sveitarfélögum og yrði þá vernd barna og ungmenna einn þátturinn af fleirum i slikri heildarendurskoðun. Málið hefur siðan verið til athugunar i félags- og menntamálaráðuneytum og þarf nú að tryggja hraðan fram- gang þess. Ég hef rætt það við félagsmálaráöherra og viö höfum orðið sammála um að gera ráð- stafanir næstu daga til að koma fullum skriði á frekari vinnslu þessa máls i samræmi viö niöur- stöður nefndarinnar. Hollar ábendingar yrðu væntaniegri vinnunefnd gott vegarnesti, en við verðum sfðan að vænta þess, að sveitarfélög um land allt og Alþingi fái málið til meðferðar og afgreiðslu á næsta ári, barnaári.” Mannréttindakröfur „A þessari öld hafa tvær meginkröfur átt meiri hljóm- grunn en nokkrar aðrar i hugum fólks. Það eru kröfurnar um jafn- rétti manna og lýðræði: kröfurnar um jafnan rétt manna til efnahagslegra gæða og jafnan rétt til stjórnunar og áhrifa. Einnig i heimi barnsins eru þess- ar mannréttindakröfur ofarlega á baugi. Hægari þroski segir til sin Þvi verður ekki á móti mælt, að þróunarbraut hvers barns ræðst enn að nokkru af efnahag for- eldra. Vinnutimi lágtekjufólks á Islandi er mjög langur, miklu lengri en i flestum nálægum löndum. Nú er það talin visindalega sönnuö staðreynd, aö greindar- þróun barna velti að nokkru leyti á örvandi samskiptum þeirra við fólkáöðruþroskastigi. Börn sem sjá um sig sjálf mestan hluta sólarhringsins, eins og algengt er hér á iandi og eru þvi mestan hluta dagsins i hópi jafnaldra sinna, þroskast oft hægar en börn sem eru i stöðugu sambandi við fullorðna, annað hvort á heimili eða dagvistunarstofnun. Litið eitt hægari þroski á barnsaldri segir siðar tii sin þegar menntakerfið fer aö velja úr þann hluta nem- enda sem talinn er hæfastur til bóklegs náms. Þaö er einmitt eitt einkenni sjávarplássa viðsvegar um land, sjálfsbjargarsamfélaga hringinn i kringum landið, sem halda uppi býsna háum þjóðartekjum miðað við margar aðrar þjóöir, ef marka má hagfræðilega út- reikninga að þessu leyti, að til skamms tima gengu börn undir skólaaldri meira eða minna sjálf- ala og höfðu furðu litil samskipti við hina þjóðina, fullorðna fólkið. Sérstaklega átti þetta við um börn lágtekjumanna. Viðhorfsbreyting En þetta hefur verið að breytast. Lögin um dagvistunar- stofnanir, sem sett voru veturinn 1972 og fólu i sér hlutdeild rikis- sjóðs I stofnkostnaði og rekstri dagvistunarheimila, settu mikla skriöu af stað um land allt, svo að nú eru ekki mörg byggðarlög með meira en fimm hundruð ibúa, þar sem þessi mál hafa ekki verið tekin föstum tökum. Þvi miður var þessum lögum breytt til hins verra og þriðjungs hlutdeild rikisins I rekstrar- kostnaði á móti sveitarfélögum og foreldrum barna var afnumin. En þrátt fyrir þaö hefur orðiö mikil breyting til hins betra á þessu sviöi á örfáum árum. Þessi breyting er stórt og örlagarikt skref i átt til jafnréttis barna. Og það sem meira er: það er líka mikilsverð viðhorfs- breyting gagnvart þessum stofn- unum. Fólk er smám saman að hætta að lita á dagvistunarstofnanir sem geymslustað barna, neyöar- úrræði, sem útivinnandi konur þurfa að gripa til i þvi skyni að bjarga heimilinu fjárhagslega.” Miðstýrður menningariðnaður Að lokum gerið Ragnar menningarumhverfi barna að umtalsefni og sagði m.a.: „Aðkallandi er að gerð sé ræki- leg úttekt á þvi menningarlega umhverfi sem islensk börn búa við og á ég þar við hvers konar huglæga framleiöslu i bókum og blöðum, kvikmyndum, útvarpi og sjónvarpi, leikhúsum og leik- föngum. Engin stefnumótun hefur enn átt sér stað I menningarmálum barna fremur en i menningarmálum almennt, og þvi er það harla tilviljana- kennt, hvað gert er fyrir börn i menningarmálum. Ég minni á, að menningariðnaðurinn verður alþjóðlegri með hverju árinu og miöstýringar gætir I vaxandi mæli hjá fáum risavöxnum alþjóblegum framleiðendum, Tækniþróun nútimans hefur rika tilhneigingu til að gera fjöldann aö óvirkum' neytendum sem þiggja og þakka og láta sér nægja að dást að hinum stóru stjörnum.” Engin heildarlöggjöf Armann Snævarr forseti hæsta- réttar flutti þvinæst erindi um réttarstöðu barna. Hann lagði áherslu á, að hér á landi væru fjölmörg lög, sem vörðuöu réttindi barna, en engin heildar- löggjöf væri til um þau. Það kom fram i máli Armanns, að i rúmlega 90% tilvika kemur for- ræði barns i hlut móður við skiln- að foreldranna. Armann sagði aö talaö væri um foreldraskyldur i lögum, en inntak þess hugtaks væri mjög fáskrúðugt skv. lögunum. Löggjafinn teldi varhugavert að kveða mjög á um innri fjölskyldumálefni, þannig að lagaskyldur foreldra gagnvart börnum væru flestar óskráöar. Réttur barnsins Þá ræddi Armann Snævarr um hugmyndir, sem uppi hafa verið um breytingar á barnalöggjöf. Löggjöfin tæki nú of mikið mið af hagsmunum foreldra, miðað við hag barnsins. Nú væri t.d. talað i lögum um rétt foreldra til umgengni við barn eftir skilnað, en nær væri að tala um rétt barnsins til umgengni við foreldr- ana. Armann taldi að greinarmunur sá, sem lögin gera á skilgetnum og óskilgetnum börnum, hafi leitt af sér ýmsa erfiðleika og ætti að freista þess með nýju frumvarpi, sem legið hefur fyrir Alþingi og nú er til endurskoðunar hjá sifja- laganefnd, að afnema með öllu þennan mun. Forsjárskylda í stað foreldravalds 1 þessu nýja frumvarpi um barnalöggjöf eru veigamikil ný ákvæði um framfærsluskyldu for- eldra við börn sin. Hámarksaldur er hækkaður og vegna menntunar barna nær framfærsluskyldan að verulegu leyti til 24 ára aldurs. í frumvarpi þessu er lika horfið frá hugtakinu „foreldravaldi”, en forsjárskylda kemur i staðinn, og einnig umgengnisskylda foreldra við börn eftir skilnað I stað umgengnisréttar. Lagt er til aö umgengnistengsl milli óskilgetins barns og föður þess verði lögfest. Að lokum reifaði Armann Snævarr nokkuð stöðu barnsins með tilliti til almennra mann- réttinda og hvort ekki ætti aö stjórnarskrárbinda slik réttindi börnum til handa, svo sem réttindi til að taka þátt i fundum eða mótmælagöngum, eða rétt barna til að ganga i trúflokk eða hafna trúflokkum. óarðbær þjóðfélagshópur Guðny Guðbjörnsdóttir lektor ræddi þvinæst um efniö Börnin og umhverfið. Hún talaði fyrst um stööu barnsins i þjóðfélaginu almennt og vék slðan sérstaklega að fjórum atriðum: Skipulagi byggðar og húsnæðis, slysa- vörnum, aðstöðu til tómstunda- iðkana og dagvistarstofnunum. Guðný sagöi m.a.: „Allt til 15-20 ára aldurs eru börnin oft meðhöndluð sem óarð- bær og gagnslitill hópur þjóð- félaginu. Börnin skipa lágan virðingarsess, ef marka má fjár- veitingar til mála sem þau varða. En samfélag sem byggist á ágóða finnur einhver ráð til að nýta sér þennan hóp. Börnin og ung- lingarnir eru nefnilega fyrirtaks neytendur. Foreldrarnir friða Frá ráðstefnu um undirbúning alþjóðaárs barnsins 1979 Frá ráðstefnu framkvæmdanefndar alþjöðaárs barnsins að Hótel Loftleiðum (Mynd: eik)

x

Þjóðviljinn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.