Þjóðviljinn - 14.10.1978, Blaðsíða 10

Þjóðviljinn - 14.10.1978, Blaðsíða 10
10 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Langardagur 14. október 1978 Laugardagur 14. oktober 1978 ÞJÓDVILJINN — SIÐÁ 11 Þegar égkem innan um gamal- legar byggingar sem bera I fasi slnu framandlegan virðuleik fyrri aida gripur mig stundum einhver undarleg og seiftandi tilfinning fyrir löngu horfnum biæbrigöum mannlifsins. Þegar maöur litur upp haila sér skyndilega góftlát- legir stafnar yfir mann og fornir sexrúöugiuggar bjófta mann vel- kominn til 19. aldar en mikilúð- legar tvöfaldar útidyrnar eru kyrfilega læstar og meina inn- göngu. Ef mörgsvona hiís standa þröngt og umlykjandi I upphaf- legu umhverfi siim getur vald þeirra oröiö svo yfirþyrmandi að gnýr blianna hverfur fyrir marri i handvögnum, hundsgá og hófa- tökum. Svona magnaöáh seið hef ég fundið I gömlu London, Kaup- mannahöfn, Þórshöfn f Fær- eyjum, Akureyri og tsafirði og um daginn var ég á góðviðris- gangi f miðri viku i Þingholts- stræti i Reykjavik og fór þá að gjóa augum og hægja á göngu minni og jafnvel nema staðar og hlaupa leiftursnöggt inn i einka- garða. Töfrarnir höfðu gripið mig. í þessari götu milli Banka- strætis og Bókhlöðustigs standa nokkrir öldungar i húsaröð sem lita ut eins og þeir hefðu gleymt sér fyrir áttatiu árum og væru fyrst að ranka við sér núna. Þingholtsstræti er eit't af helstu öngstrætum f miðborg Reykja- vikur. Gatan er kennd við bæinn Þingholt sem stóð þar sem mi er húsið nr. 3. Bærinn var nefndur eftir þinghUsi hreppsins nokkru neðar (þar sem nú er Skóla- stræti). Visir að götunni fór að myndast litlu fyrir 1860 og lfklega hefur verið fullbyggt viö hana skömmueftiraldamót. Það er þvi engin furða þo að þröngt sé um ameriskar drossíur á Þingholts- stræti á þvi herrans ári 1978 Flest gömlu húsin standa enn við Þingholtsstræti en i misjöfnu ástandi þó. Sumum hefur verið breytt svo að þau eru vart þekkj- anleg frá fyrri tið. Eftir að hafa reikað dágóða stund i þessu skemmtilega stræti, sem ég vissi nánast ekkert um, dróst hugur minn á Þjóðskjala- safn þar sem hægt er að fletta manntölumfráýmsum tima.Mér til einskærrar ánægju fletti ég manntalinu frá 1901 og athugaði hverjir bjuggu þá i fáeinum hús- um sem vöktu athygli min um- fram önnur. Þetta eru hUsin nr. 1,7,12,13,14 og 16. A eftir hringdi ég i Fasteignamat ríkisins og fékk uppgefið hvenær þau voru reist. Ekki gæfu sagnfræðingar mikið fyrir svona dagstundar- rannsókn, enda ekki ætlast til þess, en þó gæti svona klór orðið i áttina til einnar blaðagreinar, hugsaði ég með mér. Þingholtsstræti 1 er nU klætt svörtumpappa ogblikki og þar er versluná neðrihæð.Þegar litiðer upp á efri hæðina blasa við fjórir fagurgjörvir gluggar með út- Hér bjó sjálfur yfirragarinn og haffti konungsbréf upp á þaö. Þinghoitsstræti 13. Fjser sést nr. 11 þar sem Hannes Hafstein, þá landritari, bjó á fyrstu búskaparárum sinum. skurði og undir þakbrUn er lfka útskurður. Þetta hUs mun hafa verið reist aldamótaárið og bjuggu þá í þvi 2 fiölskyldur, samtals 11 manns. Þar bjó Jón Þórðarson kaupmaður og þil- skipaútgerðarmaður ásamt fjöl- skyldusinni og hjuum. Hann var fyrsti kaupmaðurinn í Reykjavík sem reisti sláturhús, pylsugerð og niðursuðuverksmiðju. I husinu bjó einnig Jón LUðvigssoh verslunarþjónn, sem var 22 ára 190U ásamt karli föður si'num, LUðvigi Jdnssyni daglauna- manni, móður og bróður. Þar leigði einnig Guðrún Jónsdóttir saumadama eins og það var orö- að i manntalinu. Þingholtsstræti 7er veglegt og vel við haldið tvilyft timburhUs á kjallara sem reist var árið 1880. Þorvaldur póliti mun hafa búið i hUsinu fyrir aldamót en við manntalið 1. desember 1901 eru þar 17 manns. Þar skal fyrsta fræga telja, nefnilega Jakobfnu Jónsdóttur Thomsen húsmóður, 65 ára ,styrkta af rikissjóði og landsjóði. Hér er engin ónnur en ekkja Grims Thomsens, dóttir Jóns i Reykjahlið í Mývatnssveit. HUn hefur haft hjá sér I hUsinu sveit ungra manna og kvenna. Þar eru bræðurnir Benedikt barnakennari og Baldur stud.art. Sveinssynir frá HUsavík. Benedikt faðir Bjarna forsætis- ráðherra, var þá 23 ára en Baldur, sfðar ritstjóri, aðeins 18 ára gamall. Þarna var lika Guð- Myndir: eik Texti: GFr Hús kaupmannsins, þilskipaútgerðarmannsins og slátrarans Jóns Þórftarsonar I Þingholtsstræti 1. i oirarnir höf ðu gripið Reikað milli 6 gamallegra húsa í Þingholtsstræti rUn Sigriður Jóhannsdóttir náms- mær frá Borg á Mýrum og Soh/eig Pétursdóttir námsmær frá Gautlöndum. Siðast en ekki sist dvelur hjá Jakobinu Andrés Björnsson stud.art., sfðar leikari og skáld. Hann er sagður aðkom- andi frá hUsi Sigvalda snikkara við Túngötu. 1 Þingholtsstræti 7 eru lika fjölskyldur Sighvats Arnasonar, sem lifir á eignum slnum, og Þórðar MagnUssonar daglaunamanns. Meðal annarra leigjenda eru menntaskólapilt- arnir Vernharður Þorsteinsson og Þorður Oddgeirsson og Oddur Steingrímur Ivarsson skósmiða- meistari. 1 Þingholtsstræti 12 býr Helgi Helgason kaupmaður, þilskipaút- gerðarmaður, söngstjóri og tón- skáld ásamt fjölskyldu sinni. Helgi var einn merkasti tónlistar- frömuður okkar fyrr. Hann stjórnaði lúðrasveitum og allir Is- lendingar hafa sungið lag hans við Oxar við ána. Hús hans ber það með sér að hann hefur verið velmegandi maður en nU er þaö dálitið farið aö láta á sjá. Þegar manntalið er tekið er húsbóndinn fjarverandi í Þerney úti á Sund- unum. Hvað skyldi hann hafa verið að gera þar? En Helgi er ekki eini listamaðurinn i húsinu. Þar býr lika Gunnþórunn Hall- dórsdóttir, ein af bestuleikkonum okkar á fyrri arum og ein af stofnendum Leikfélags Reykja- vikur. HUn er 28 ára, þegar manntalið er tekið, og býr i hUs- inu ásamt mðður sinni Helgu Jónsdóttur,57ára. Helga er ekkja eftir Halldór Jónatansson söðla- smið og rekur matsölu og tekur að sér þvotta. Alls bUa 8 manns i húsinu. Þingholtsstræti 13 var heimili hins virðulega og vel metna yfir- fiskimatsmanns I Reykjavík eða ragara eins og það starf var þá kallað. Hann hét Þorsteinn Guð- mundsson og fékk þau eftirmæli að hann hefði verið orðlagður að skyldurækt. Hann er 54 ára 1901 og býr I hUsinu ásamt konu, þremur börnum og þremur hjUum. Einnig býr þar systir hUs- freyju, saumakonan Jórunn Ragnheiður Guðmundsdðttir. i Þingholtsstræti 14 bjó akaflega fin frú ásamt einni Hiis Helga tónskálds er orftift heldur hrumt en vixttuleikinn leynir sér ekki. Þingholtsstræti 12. aw i i ftlJ 1 't 1 húsinu nr. 14 bjó amtmannsekkja Caroline Jónassen, fœdd Siemsen, og hafði eina vinnukonu. Þá eru allir Ibúarnir upp taldir. Þingholtsstræti 13. Dálitift danskur svipur. Báruiárnsþakift var sett bcint ofan á annaö úr timbrl. Upphaflega voru bæfti sumar- og vetrargluggar á húsinu. Ekki eru bakdyrnar slftur virftulegar hjá alþingismanninum kennara Lærfta skólans. Þingholtsstræti 16. og vinnukonu og eru þá allir ibúarnir taldir upp og er fátitt að hUs telji svo fáa IbUa á þeim thna. Þetta er amtmannsekkjan Caroline Jón- assen eins og stendur i mann- talinu. Hun er 51 árs og bUin að vera ekkja eftir manninn sinn salaða Eggert amtmann I 10 ár. Aftur hafði búið I husinu Jón Jens- son assesor, bróðursonur Jóns Sigurðssonar forseta, og seinna bjó i' þvi Bjarni Sæmundsson fiskifræðingur. Þetta er þvi al- deilis virðulegt hUs og ekki má gleyma að amtmannsekkjan Jónassen var fædd Siemsem. Siðasta hUsið sem hér er tekið til umræðu er Þingholtsstræti 16 Þar bjó enginn annar en Bjarni Jónssonfrá Vogi, þá 38 árakenn- ari við Lærða skólann en þekkt- astur fyrir eldheita stjórnmála- baráttu þó að nU til dags þekki sumir hann ekki að öðru góðu en forlata vindlum sem heitnir eru eftir honum. 1 fjölskyldu Bjarna er kona hans, 13 árum yngri, tvö litil börn, faðir hans, uppgjáfa- presturinn Jón Bjarnason, nær áttræður að aldri, bróðurdóttir húsbónda og ein vinnukona .1 hús- inu býr lika vinnulaus ekkja á- samt tveimur gjafvaxta dætrum og Jóhannes Sveinsson leigjandi, 63 ára daglaunamaður. Mörg fleiri merkileg og gömul hús eru við Þingholtsstræti, sem ekki mætti siður r ita um, svo sem Gutenberg og hUsið nr. 7 þar sem Hannes Þórður Hafstein, þá land- ritari, bjó i 2 ár ásamt kornungri konu sinni. Það verður að biða betri tíöar með blóm i.haga. -GFr. Heldri manns dyr og gluggi. Þinghoitsstræti 12. Innan þessara virftulegu veggja bjó ekkjufrúin, Jakoblna Thomsen, og haffti um sig hirft ungmenna, svo sem Benedikt og Baldur Sveinssyni verts frá Húsavfk, leikarann og skáldift Andrés Björnsson, og ungplurnar Guftrúnu Sigrffti frá Borg á Mýrum og Solveigu frá Gautlöndum i Mývatnssveit. Þingholtsstræti 7. Hús Bjarna frá Vogi I Þingholtsstrcti 16. Margt gæti hnsittsagt ef þaft mætti tala iíi Kankvlsir sexrúftugluggar bjóöa mann velkominn tU 19. aidar en mikilúftlegar tvöfaldar útidyrahurftirnar eru kyrfilega læstar. - ¦»; * :;-;¦ ¦,:"'•' ¦: • " ** ~" i , - L-nf > ' m 1 sr. 1 .1 '

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.