Þjóðviljinn - 20.03.1984, Síða 6

6 SÍÍTA - ÞJÖÐVÍLJIPÍN Þriíg’iídaéúí 20. irtars Í9841
Nicaragua fyrir kosningar:
Hvunndagsleiki
byltingarríkis
Pólitísk þreyta og gremja út af
miklum vöruskorti er þaö sem
erlendirfréttamenn sem
heimsækja Nicaragua um
þessar mundir draga helst
fram. En þeir segja um leið, að
þessi óánægja þýði ekki að
menn séu reiöubúnir til að
styðja hægriöflin, hvorki þau
sem fara með skæruhernaði
gegn byltingarstjórninni né
heldur þau sem bjóða fram í
kosningum sem boðaðar hafa
verið í nóvember á þessu ári.
Nokkuð dæmigert tilsvar sem
fréttamaður franska blaðsins Le
Monde tekur upp í Managua: „Við
erum allir Sandinistar, við börð-
umst fyrir þessari byltingu sem
frelsaði okkur undan þessum glæp-
ahundi Somoza, og Sandino er sem
fyrr okkar mesta þjóðhetja. En
mér er samt nóg boðið. Jafnvel
þótt maður sé reiðubúinn til að
færa fórnir, þá ryðja ekki slagorð
burtu úr höfðinu okkar daglegu
vandamálum“.
Blaðamaðurinn segir að menn
séu orðnir þreyttir á endalausum
vígorðaflaumi, hvatningarræðum
um fórnfýsi og árvekni. Þar við
bætist vöruskortur á mjög mörgum
sviðum, biðraðafargan, svartur
markaður og ýmisleg sú spilling
sem skorti fylgir.
Skorturinn
Sandinistastjórnin reynir að
svara þessari gremju með því að
leggja mikla áherslu á að tryggja
öllum það nauðsynlegasta. Opin-
ber dreifingarkerfi, segir frétta-
maður Le Monde, tryggja að allir
fá sinn niðurgreidda skammt af
Fimmtíu ár eru síöan Sandino var
myrtur: „Vi6 erum öll Sandinistar -
en daglegur vandi er á sínum stað...“
nauðsynjum eins og hrísgrjónum,
sykri, matarolíu, svörtum baunum,
maís og sápu. En oft verður skortur
á mjólkurvörum og bensín-
skammtur er afar lítill.
Stjórnvöld segja skortinn því að
kenna, að eftirspurn fólksins hafi
aukist og það sé ekki hægt að sinna
öllum þörfum strax. Einnig er vís-
að á efnahagslegar refsiaðgerðir
gegn Nicaragua og mikinn skort á
gjaldeyri til innkaupa. Stjórnar-
andstæðingar, ekki síst talsmenn
einkaframtaksins, segja hinsvegar,
að framleiðslutölur séu falsaðar
(samkvæmt opinberum skýrslum
hefur framleiðsla aukist allmikið á
liðnu ári). Þeir kenna um ástandið
slæmri hagstjórn Sandinista og
fjandskap þeirra við einkafyrir-
tæki, sem þeir ætli að svelta í hel
með því að neita þeim um lánafyr-
irgreiðslu. Sandinistar geta verið
góðir skæruliðar, segir starfsmaður
Sambands einkafyrirtækja, en þeir
eru afleitir hagfræðingar.
/ hvers
manns koppi
Mjög umdeiit er hlutverk CDS,
Varnarnefnda Sandinista, sem hef-
ur verið komið á fót að kúbanskri
fyrirmynd. Nefndirnar eru skipu-
lagðar eftir búsetu manna. For-
menn þeirra stefna mönnum á pól-
itíska fundi og fá þeim verkefni
eins og viðhald á vegum, tiltektir í
opinberum stofnunum eða varð-
gæslu um nætur í stofnunum sem
taldar eru viðkvæmar fyrir skemm-
darverkum (spítalar, opinberar
skrifstofur, skólar). Það er engin
skylda að taka þátt í þessu starfi, en
mönnum þykir mörgum ráðlegast
að vera með, vegna þess m.a. að
CDS eru einmitt sá aðili sem út-
hlutar skömmtunarseðlum. Margir
telja þessar Varnarnefndir, segir
Le Monde, vera með óþarfa hnýsni
um einkamál manna. „Það er erfitt
fyrir menn að fallast á að til að fá
fæðingarvottorð, ökuleyfi eða
Þegar tungumál deyr
Merkileg bók um skosku gelískuna
Mörg tungumál hafa dáið út á
seinni tímum og fleiri eru að
bana komin. Meðal þeirra er
hið forna keltneska tungumál
Skotlands, gelískan, sem
stendur mjög höllum fæti. í
bók nýlegri eftir Nancy Dori-
an, Dauðitungumáls, Langu-
age Death, ergerðgreinfyrir
því hvernig þetta gerist í
nokkrum áföngum, sem við
nútíma aðstæður ganga furðu
hratt.
Bókin lýsir stöðu tungumála í
nokkrum fiskimannabæjum á
Norður-Skotlandi, í Sutherland-
héraði. Þar eru enn nokkur
hundruð manna sem hafa í mis-
jöfnum mæli á valdi sínu stað-
bundna mállýsku gelískunnar,
hins keltneska máls sem eitt sinn
var talað um allt Skotland, eða að
minnsta kosti í Hálöndunum. Nú
hefur enskan drepið þessa mál-
lýsku. Engin börn læra hana
lengur. Allir sem kunna gelísku á
þessum slóðum eru gamalt fólk
eða miðaldra. Eftir 30-40 ár verð-
ur enginn á lífi sem kann málið.
Löng saga og dapurleg liggur
hér að baki. Frá því um alda-
mótin 1800 og langt fram eftir
nítjándu öld var geliskan „flutt úr
landi" ef svo mætti segja. Smá-
bændur voru hraktir af skikum
sínum með valdi, vegna þess að
landeigendur ætluðu að græða
meira á því að taka landið undir
stórar sauðfjárhjarðir. Gelísk-
umælendur hrökkluðust til Am-
eríku eða suður í enskar stór-
borgir.
Þrjár kynslóðir
Og svo er kornið að því að
tungumál deyi. Þeir elstu sem á
Hálendingar í fullum skrúða: Um
það bil sem lítil tunga er að deyja
kemur venjulega mikill fjörkippur í
þjóðbúninga, þjóðdansa og önnur
„sýnileg“ sérkenni.
lífi eru tala mjög góða og rétta
gelísku, góða ensku líka, en þeir
lærðu hana ekki fyrr en í skóla og
áttu lengi í erfiðleikum með
hana. Næsta kynslóð ólst upp
með gelísku sem fyrsta mál en
lærði ensku einnig mjög snemma
og notarensku mikið. ímáliþess-
arar kynslóðar gerast ýmsar
breytingar, sem ekki eru fyrst og
fremst áhrif frá ensku. Aftur á
móti gerist það á skömmum tíma
sem gerist á löngum tíma annars-
staðar: að ýmis föll og sagnend-
ingar detta burt. Það kemur
lausung í móðurmálið.
Síðasta kynslóðin sem þekkir
málið, kann það vel sem hlust-
andi, en á í miklum erfiðleikum
með að tala það. Þetta fólk hefur
lært rnálið sem annað mál, en
kunnáttan er léleg, og það gerir
margar beinar villur.
Bókin er staðfesting á því sem
menn vissu: tungumál sem fáir
tala deyr út með því að fyrst verð-
ur fólkið tvítyngt, lærir tvö mál
nokkuð vel. Síðan verða næstu
kynslóðir eintyngdar, kunna að-
eins nýja „stóra" málið. Svona er
að fara fyrir síðustu gelísku þorp-
unum á Skolandi - og á Irlandi
reyndar líka, þótt þar sé haft hátt
um viðreisn tungunnar. Wales-
búar eru þeir einu sem enn nota í
einhverjum mæli keltneskt mál á
Bretlandseyjum.
Varnarnefndir Sandinista gegna miklu hlutverki - og umdeildu.
hegðunarvottorð þurfi menn að fá
meðmæli frá Varnarnefnd Sandin-
ista. Þetta kemur samt sem áður
ekki í veg fyrir að þeir viðurkenni
að framfarir hafi orðið á sviði
heilsugæslu og menntunar“, segir
blaðamaðurinn ennfremur.
Kosningar
í nánd
Hann telur að stjórnin sé nokk-
uð traust i sessí, óánægjan með
skort og önnur vandræði sé ekki
þess eðlis að menn séu reiðubúnir
til að slást í för með hægriöflunum.
Skæruhernaðurinn frá Costa Rica
og Honduras getur aukið á efna-
hagslega erfiðleika, en hann er
ekki bein ógnun við stjórnina.
Fjandskapur Bandaríkjanna er
mál mála: til þessa hefur þrýsting-
ur, hernaðarlegur og efnahags-
legur, á Nicaragua af þeirra hálfu
fyrst og fremst orðið til að gera
Sandinista róttækari, og neyðará-
standið, sem lýst hefur verið yfir,
hefur bundið hendur stjórnarand-
stöðunnar enn frekar en áður var.
Rakin eru dæmi af strangri rit-
skoðun á La Prensa, sem er eina
málgagn stjórnarandstöðunnar -
nærhún bæði til frétta afástandinu
í landinu sjálfu og til túlkunar á
atburðum á alþjóðlegum vettvangi
- ekki síst eru ritskoðarar við-
kvæmir fyrir öllu sem sagt er um
Kúbu og Sovétríkin, þótt nokkuð
hafi dregið úr þeirri viðkvæmni að
undanförnu.
Nú velta menn því mjög fyrir sér
í Managua, segir fréttamaðurinn
ennfremur, hvort Sandinistar slaki
nógsamlega á ritskoðun og öðrum
„neyðarráðstöfunum“ fyrir kosn-
ingar í nóvember, til að stjórnar-
andstaðan geti átt sér raunverulega
möguleika til að ná árangri. Stjórn-
arandstaðan hafði til þessa mjög
knúið á um kosningar, en eftir að
þær voru boðaðar hefur hún breytt
um tón - hún óttast bersýnilega að
sæmilega opnar kosningar muni
gefa Sandinistastjórninni þá rétt-
lætingu sem hún vilji. Sandinistar
hafa mikið forskot í þessum kosn-
ingum, segir Le Monde ennfrem-
ur, ekki barasta vegna þes að þeir
hafa yfirráð yfir flestum fjölmiðl-
um, heldur og vegna þess, að and-
stæðingar stjórnarinnar eru sjálf-
um sér sundurþykkir og hafa ekki
neina pólitíska stefnu aðra en þá að
vera yfirleitt á móti öllu því sem
stjórnin segir eða gerir.
áb tók saman.
Erfðafræði:
Að búa til
sauðgeit
Vísindamenn í Cambridge hafa búið tii bastarð af sauðkind og geit með
því að græða sanian fósturfrumur þessarar tegundar og koma fóstrinu
fyrir í móðurlíii annarar hvorrar tegundarinnar um fengitímann.
Afkvæmið sem fæddist af þessari tilraun hafði horn sem líktust hornum
geitarinnar og ull sem líktist kindarull, og er afkvæmi þetta sagt hafa tekið
í arf eiginleika geitar og sauðkindar í jöfnum mæli. Aðgerð þessi var
framkvæmd á fóstrinu þegar frumuskipting var nýhafin og því um fáar
frumur að ræða. Vísindamennirnir komu fósturblöndunni síðan fyrir í
móðurlífi geitar. Afkvæmið sem geitin fæddi af sér var kallað „geep“, sem
er orð samsett úr ensku orðunum „sheep“ (sauðkind) og „goat“ (geit).
íslenska orðið fyrir þennan undarlega bastarð mundi þá verða sauðgeit.
Það fylgir ekki fréttinni hvort sauðgcitin geti alið aikvæmi.
-ólg.(Espresso)