Dagblaðið Vísir - DV - 10.10.1996, Blaðsíða 15

FIMMTUDAGUR 10. OKTÓBER 1996
15
Eru guðirnir
geimverur?
Kjallarínn
Ulfhildur
Dagsdóttir
bókmenntafræöingur
hafa þær svo sannar-
lega lent í íslenskt þjóð-
félag, á skerminum
birtast Ráðgátur (X-
Files), Geimgarpar
(Space: Above and
Beyond), Framandi
þjóð (Alien Nation),
Framtíðarsýn (Beyond
2000) og Geimstöðin
(Star Trek: Deep Space
Nine), fyrir utan allar
bíómyndirnar. Ekki
má gleyma að Laxness
staðsetti guðdóminn
við eða undir jöklinum
fyrmefnda. Doktor
Helgi Pétursson trúði á
líf á öðrum hnöttum og
ef handanheimurinn er
tunglið því ekki sá guð-
legi?
„Er þá svo komið að við þurfum að sanna mennsku okkar með hjálp
geimvera?"
Þessa ráðgátu
glímdi Erich Von
Daniken við fyrir
tæpum þremur ára-
tugum og meðan
Mulder mýndi hik-
laust vaða í málið
með oddi og egg
myndi Scully vera
vantrúuð á tilvist
guða yfirleitt. Á
meðan ganga geim-
garpar og framandi
þjóðir ljósum logum
á ljósvakanum í
framtíðarsýn sem
efast ekki eitt and-
artak um líf á öðr-
um hnöttum.
Áleitin spurning
Geimurinn verð-
ur æ nákomnari
sjónvarpsáhorfendum og þeir sem
ekki fullnægja geimþrá sinni þar
hafa úr nógu að velja í bíómynd-
um; Þjóðhátíðardagurinn eða
Independence Day er nýjasta
dæmið um framandi þjóöir og
framtíðarsýnir þó að geimguðimir
þar hafi gengið agalega illa um. ID
4 var hin viðtekna skammstöfun
en ID vísar ekki aðeins í
„identity" eða persónueinkenni
heldur líka í sönnun fyrir þvi, per-
sónuskilríki.
Er þá svo komið að við þurfum
að sanna mennsku okkar með
hjálp geimvera? Sú spuming verð-
ur æ áleitnari nú á tímum há-
tækni og tölva þar sem kynskipti,
gervilimir og gervilíffæri um-
breyta spumingu Jóns Hreggviðs-
sonar i „hvenær verður maður
kona og hvenær verður maður
ekki lengur mennskur?“
Því þó að geimverumar hafi
skrópað á Snæfellsjökli um árið
Viö höfum tapaö trausti...
Kröfur tískunnar eru þesslegar
að oft er eins og geimverumar
séu heyrandi í holti nær þegar
bíógestir skarta silfurfatnaði úr
glansandi gerviefnum og málm-
skartgripir em greyptir í andlit.
Og með hjálp tölvutækni breytist
skrifstofudaman í „avatar" sem
ranglar hamingjusamlega um
innviði cybergeims og afsannar í
sjónhendingu
að veruleiki
hennar sé sýnd-
armennskan
ein.
Stoðimum hef-
ur vorið kippt
undan gnrnn-
kerfum vest-
rænnar hugs-
unar og mann-
skepnan er eins
og hundur á
sundi sem
steypir yfir sig heystakk af hálm-
stráum. Við höfum tapað trausti á
rökrétta framrás tímans og ein-
blínum í stað þess á rýmið í
kringum okkur og víðáttur geims-
ins í þeirri von að sjá andlit guð-
anna speglast í spegilgljáandi
gerviefnisyfirborði fljúgandi
furðuhluta sem flestir flytja
slímuga geimgarpa sem minna
meira á skordýr en nokkuð ann-
að. Þetta skordýraútlit er annað
tískufyrirbæri: ábyrgur er lista-
maðurinn H.R. Giger sem hannað
hefur margar geimverur og haft
áhrif á sköpvm flestra.
Hreint ekki sem verst
En er þetta allt saman hið
versta mál og vandamál? Hreint
ekki. Afþreyingariðnaðurinn
blómstrar sem aldrei fyrr. Tæknin
er ekki einungis efni kvikmynd-
anna heldur einnig öndvegissúla
þeirra. Með sífellt betri tækni-
brellum verður geimurinn sifellt
raunverulegri og um leið kallar
tæknin sjálf á sífellt meiri athygli
á sjálfri sér; tiskan er dæmi um
þetta þar sem kona breytist i vél,
breytist í mann, breytist í geim-
veru.
í gegnum avatara og geimbún-
inga getum við umbreytt líkama
okkar og persónuleika endalaust
og þannig gert lífið ekki aðeins
skemmtilegra heldur einnig víð-
áttumeira. Öllu þessu hafa geim-
garpamir, sem heimsækja fram-
andi þjóðir í framtíðarsýn í leit að
ráðgátum, komið af stað. Já, og
þjóðhátíðardagurinn lika.
En eru guðirnir þá geimverur?
Já, hlýtur það ekki að vera? Alla
vega vona ég það svo sannarlega.
Úlfhildur Dagsdóttir
„Stoðunum hefur veríð kippt
undan grunnkerfum vestrænnar
hugsunar og mannskepnan er
eins og hundur á sundi sem
steypir yfír sig heystakk af hálm•
stráum.“
Geðheilbrigðismál eru kjaramál
Skyldu menn almennt gera sér
grein fyrir því hve margir þurfa
að leita aðstoðar vegna geðrænna
erfiðleika og hversu víðtækar af-
leiðingar geðsjúkdómar hafa í
þjóðfélaginu? Talið er að fimmti
hver þjóðfélagsþegn þurfi ein-
hvem tímann á æviskeiðinu á geð-
hjálp að halda. Og drjúgur hluti
þjóðfélagsins kemur við sögu þeg-
ar horft er til aðstandenda, vina og
vinnufélaga þeirra sem eiga við al-
varlega geðræna sjúkdóma að
stríða.
Auðvitað ber að líta á það sem
mannréttindi að geðsjúkir fái að-
stoð heilbrigðisþjónustunnar eins
og aðrir sjúklingar í þjóðfélaginu.
Og færa má að því fullgild rök að
jafhvel öðrum sjúklingum fremur
þurfi þeir á stöðugu öryggi að
halda. Allt hringl með lokanir á
deildum er þess vegna sérlega
bagalegt fyrir þennan hóp auk
þess sem það virðist oft gleymast
að í þeirra tilviki er verið að tala
um heimili þeirra og athvarf. Upp-
sláttarfréttir í byijun vikunnar
um að deild fyrir
geðfatlað ungt
fólk í Amarholti
verði lokað ffarn
að áramótum er í
raun tilkynning
til fjölda einstak-
linga um að þeim
sé úthýst af
heimili sínu um
stundarsakir.
Stórtjón
vegna lokana
En sjúkdómar af þessu tagi
snerta miklu fleiri en þá sem af
þeim þjást. Lokanir geðdeilda hafa
leitt til þess að einstaklingar, sem
hafa ekki sijóm á gerðum sínum,
hafa valdið samferðamönnum sín-
inn vandræðum og
jafhvel stórtjóni.
Þannig er það örygg-
ismál fyrir samfélag-
ið allt að vel sé búið
að heilbrigðisþjón-
ustu á þessu sviði.
Einnig þarf vart að
orðlengja hvemig það
horfir við hverri flöl-
skyldu sem hefur geð-
sjúkan einstakling
innan sinna vébanda
þegar komið er að
lokuðum dyrum heil-
brigðisþjónustunnar
vegna niðurskurðar
og skilningsleysis
fjárveitingarvaldsins.
Þegar þetta gerist
er ekki einvörðungu
verið að skapa þeim
einstaklingi sem i
hlut á erfiðleika heldur einnig fjöl-
skyldunni og vinnustað allra
þeirra sem nærri sjúkdómnum
koma, því iðulega raskar þetta
möguleikum fólks til að stunda
vinnu sína á eðlilegan hátt. Geð-
heilbrigðismál eru hluti af kjar-
aumhverfinu og
varða allt atvinnulíf-
ið.
Hvers vegna
ályktar ekki VSÍ?
Alveg sama hvemig á
málin er litið, hvort
sem er út frá mann-
réttindum einstak-
lingsins, hagsmunum
fjölskyldunnar eða at-
vinnulífsins þá er
ljóst að geðheilbrigð-
ismál koma öllu sam-
felaginu við. Það ætti
því að kalla á við-
brögð samfélagsins
alls þegar geðdeild-
inn er lokað. Það ætti
að vera verkefhi at-
vinnurekenda ekki
síður en samtaka
launafólks að standa vörð um
þennan málaflokk. Næst þegar
Geðhjálp stendur fýrir degi geð-
fatlaðra, eins og raunin er á í dag,
ættu Vinnuveitendasambandið og
Verslunarráðið að láta frá sér
heyra. Ögmundur Jónasson
„Næst þegar Geðhjáip stendur
fyrir degi geðfatlaðra, eins og
raunin er í dag, ættu Vinnuveit-
endasambandið og Verslunarráð-
ið að láta frá sér heyra.u
Kjallarmn
Ögmundur
Jónasson
alþingismaöur og
formaöur BSRB
Með og
á móti
Samningur HSÍ
við Ríkisútvarpiö
Best borgið
með einum
heildarsamningi
„Ég tel að
með einum
heildarsamn-
ingi við eina
sjónvarpsstöð,
hvaða nafni
sem hún nefh-
ist, sé hags-
munum félag-
anna i landinu
best borgið,
einkum þegar
hugsað er fram í tímann, og
þannig er útbreiðsla handboltans
einnig best tryggð. Auk þess er
hentugast að það sé sami aðilinn
sem er með útsendingarréttinn
frá deildakeppninni og lands-
leikjunum. Það er enginn vafi á
því að samningurinn við RÚV
tryggir allt það sem HSÍ-forystan
og forráðamenn félaganna hafa
leitað eftir undáníarin ár; þaö er
háar greiðslur, góða útbreiðslu
og rétta kynningu á íþróttinni
sem slíkri. Þess má geta að við-
semjendur okkar nú hafa hugsað
sér verulegar kynningar á hand-
boltamun og er enginn vafi á þvi
að honum verða gerð mjög góð
skil að þessu sinni.
Mér vitanlega tíðkast það
hvergi að einstök félög semji um
sjónvarpsrétt. Til dæmis er alls
staðar um heildarsamninga að
ræða hjá stærstu deildunum í
knattspymunni, í Englandi, á
Spáni og Ítalíu. Glunoroðinn
yrði algjör ef félögin fengju að
semja hvert fyrir sig.
Það að félögin semji sem ein
heild getur lika stuðlað að því að
virk samtök 1. deildar félaga
komist á legg og þau sjái síðan
um að greiða út hlut hvers félags
og að HSÍ fái sinn hlut.“
þjátfari KA.
Utsendingar
eiga að vera
frjálsar
„Mér finnst
í fyrsta lagi að
sjónvarpsút-
sendingar frá
leikjum eigi
að vera frjáls-
ar en ekki
bundnar ein-
okunarsamn-
ingum við
ákveönar
stöðvar. Það
þarf að vera til löglegt félag allra
handboltaliða með kennitölu og
eigin fjárhag sem semur fyrir
hönd allra félaganna og síðan
ætti hvaða sjónvarpsstöð sem er
að geta tekið upp hvaða leik sem
er og borgað visst fyrir það. Svo
erum við KA-menn ekki hressir
með að svona samningar fari í
gegnum HSÍ því það vita allir að
það er ekki gæfulegt í dag að eiga
peninga hjá sambandinu, enda
þegar búið að gera fjárnám í
þessum samningi. KA hefur ekki
fengið krónu í sjónvarpspeninga
frá HSÍ undanfarin tvö ár, þar
hefur hlaðist upp inneign sem
óvíst er hvenær fæst greidd. Með
því aö semja við Stöð 2 vildum
við tryggja að við fengjum eitt-
hvað fyrir okkar skerf. Meining-
in var ekki sú að koma leikjun-
um í læsta dagskrá til að fá meiri
peninga, eins og sumir virtust
halda, heldur vildum við aö ein-
hverjir fengju að sjá leiki okkar.
Okkur skilst nefnilega að það
hafi ekki staðið til að sýna neina
heimaleiki okkar hjá RÚV fyrir
áramót.“
-VS