Dagblaðið Vísir - DV - 12.05.1999, Blaðsíða 6

Dagblaðið Vísir - DV - 12.05.1999, Blaðsíða 6
MIÐVIKUDAGUR 12. MAÍ 1999 Viðskipti Þetta helst: ... Lítil viðskipti á Verðbréfaþingi ...Viðskipti með bankavíxla 342 m. kr. ... Hús- næðisbréf 198 m. kr. ... Hlutabréfaviðskipti aðeins 96 m. kr. ... Mjög litlar verðbreytingar á hlutabréf- um. ... Mest viðskipti með bréf Opinna kerfa, 48 m. kr. ... Evran hækkar aftur. ... Einkasparnaður og opinber hefur minnkað: Sparnaður þjóðarinnar of lítill - aukinn sparnaður hins opinbera er lausnin Mikil umræða hefur átt sér stað undanfarið um sparnað þjóðarinn- ar. Stjórnmálamenn og hagfræðing- ar hafa látið málið sig varða og flestir virðast sammála um að sparnaður þjóðarinnar sé ónógur og geti haft margvíslegar neikvæð- ar afleiðingar. Mikill viðskiptahalli hefur meðal annars verið rakinn til ónógs sparnaðar auk mikillar neyslu. Þessi umræða hefur hins vegar verið ómarkviss og orsakir og afleiðingar á reiki. Sparnaður skiptir okkur miklu máli, bæði sem einstaklinga og hluta af stórri heild. Sem dæmi um hve mikið sparnaður hefur minnkað var með- aleinkasparnaður á árunum 1960-1983 17,3% af landsframleiðslu en frá árinu 1984 hefur hann verið 11,8% að meðaltali. Sparnaður hins opinbera hefur einnig minnkað mikið. Mikilvægi sparnaðar verður seint ofmetið en í stuttu máli er sparnaður ein af forsendum þess að lífskjör okkar batni og komandi kynslóðir njóti sömu gæða og við. Til dæmis er auðséð að neikvæðan sparnaður hins opinbera þarf að fjármagna á einn eða annan hátt og kemur það harðast niður á kom- andi kynslóðum. Helstu orsakir Fyrir kosningar töluðu stjórn- málamenn um hve mikill viðskipta- hallinn væri, svo og þjóðhagslegur sparnaður. Flestir höfðu af því miklar áhyggjur. Hins vegar virð- ast margir ekki átta sig á að einnar helstu ástæðu þess er að leita hjá hinu opinbera en ekki hjá einkaaðilum. Það hljómar því undarlega þegar þessir sömu menn telja viðskipta- hallann mikið vandamál en vilja síðan stór- Þjóðhagslegurspamaður -meíaltal 1991-1996 Japan32,6% Noregv2S^% Þýskaiand ZU% Danmörkl7,3% rnnlandl64% fsland 15,5% Bandarikinl4,9% Sviþjóð 14,3% auka ríkisútgjöld. Viðskiptahallann má nefnilega minnka með auknum sparnaði bæði hjá hinu opinbera og einkaaðilum. Þjóðhagslegum sparnaði má skipta í opinberan sparnað og sparnað einkaaðila. Sparnaður hins opinbera hefur minnkað jafn og þétt undanfarna áratugi og má með- al annars rekja til mikils halla- reksturs. Einkasparnaður hefur líka minnkað mikið og ástæður þess eru margþættar. Þrátt fyrir það hefur lífeyriskerfið verið stór- bætt á undanförnum árum og þvingaður sparnaður hefur um ára- bil verið helsta undirstaða einka- sparnaðar á íslandi. Það er varla hægt að hugsa þá hugsun til enda hver staðan væri ef ekki væri þessi forsjárhyggja opinberra aðila því sparnaðarhneigð virðist vera lítil hér á landi. í nýlegri rannsókn á sparnaði þjóðarinnar, sem Þórhildur Hans- dóttir Jetzek hefur gert, er bent á fleiri atriði sem hafa valdið minnk- andi sparnaði. Breytingar í aldurs- samsetningu hafa áhrif - líklegt er talið að því eldri sem þjóðin er þeim mun meiri sé sparnaðurinn. Á sama hátt hefur Tryggvi Þór Her- bertsson hagfræðingur, bent á að á meðan þjóðin er ung er líklegt að fjárfestingar séu miklar og eðlilegt að halli sé á viðskiptajöfnuði og sparnaður minni. Hvort tveggja er þetta þættir sem jafna sig yfir tíma og teljast eðlilegir og því má leiða að því líkur að kerfisbundin minnk- un spamaðar sé vegna hins opin- bera. Um þessar mundir er ríkis- sjóður að spara mntalsvert en sveit- arfélögin eru rekin með miklum halla og gerir það að verkum að op- inber sparnaður er mun minni en æskilegt gæti talist í því góðæri sem ríkt hefur undanfarin ár. Það er því einboðið að helsta leiðin til að auka þjóðhagslegan sparnað sé að fá opinbera aðila til að bæta sig. Fleiri áhrifavaldar Það má benda á margt annað sem getur gert það að verkum að sparn- aðurinn hefur minnkað. Sem dæmi má nefna að ýmsar varanlegar neysluvörur, eins og bílar, eru færðar sem neysla í þjóðhagsreikn- ingum, svo og fjárfesting 1 mannauði. Erlendir nafnvextir eru færðir til gjalda í viðskiptajöfnuði. Allt eru þetta hlutir sem myndu hækka mældan sparnaö og því má segja að raunverulegur sparnaður sé meiri en mældur sparnaður. Annað sem ekki hefur verið skoðað er hvaða áhrif það velferðarkerfi sem við búum við hefur. Öflugt velferðarkerfi gerir það að verkum að sparnaðahvati hefur minnkað mikið. Hér áður fyrr þurfti ungt fólk að spara mikið til elliáranna því þá átti það ekki vísa umönnun í ellinni eins og ungt fólk í dag á. Lífeyrissparnaður hefur aukist mikið og séreignalífeyris- sjóöir gert það að verkum að mun auðveldara er að spara og ávaxta fé sitt en áður. Þannig er sparnaður auðveldari nú á dögum og því kannski eðlilegt að hann minnki. Afleiðingar og úrbætur Hér á landi virðast vextir hafa mjög lítil áhrif á sparnað eins og hefðbundanr hagfræðikenningar gera ráð fyrir. Fólk virðist hafa ríka tilhneigingu til að spara það fé sem fellur til, óháð því hvaða vexti er að fá á fjármálamörkuðum. Ýms- ar rannsóknir styðja það og því virðast hærri vextir ekki leiða til aukins sparnaðar. Einn möguleiki er að hverja til sparnaðar 1 gegnum skattakerfið og gera heimilum kleift að spara en áhrif slíkra að- gerða eru óh'ós. Þó hefur viðbótar- lífeyrissparnaðurinn, sem komið var á fót á síðasta ári, góð áhrif en betur má ef duga skal. Það virðist því h'óst að opinber sparnaður sé vænlegasti kosturinn til að auka þjóðhagslegan sparnað. -BMG Ahrif Kosovo- deilunnar víðtæk Átökin í Júgóslavíu hafa nú staðið yfir í einn og hálfan mánuð. Þau hafa haft víðtæk áhrif á viðskiptalíf í heiminum. Gengi margra gjaldmiðla, sér- staklega í Evrópu, hefur lækkað og er það að mörgu leyti rakiö til Kosovo-deilunnar. Til dæmis hefur evran lækkað mikið frá því að deilan hófst en tók kipp upp á við eftir að fregn- ir bárust af sáttavih'a Milosevics. Verð á olíu hefur einnig verið að hækka það sem af er þessu ári og hluta þeirrar hækkunar má rekja til deilunnar. Þá er ótalið hver áhrif árásanna á kínverska sendiráðið í Belgrad verða. Kínverjar eru mjög öflugir á alþjóð- legum vettvangi í viðskiptum og hafa und- anfarið staðið í deilum við Bandaríkja- menn um inngöngu í Heimsviðskiptastofn- unina. Margir telja að samningsstaða Kínverja sé sterkari nú en fyrir árásina en ef upp úr sýður er ljóst að deilur milli Kínverja og Bandaríkjamanna geta haft enn frekari af- leiðingar á heimsviðskipti. -BMG Leiðréttum klukkuna - hagsmunamál fyrir viðskiptalífiö ísland er eina landið í Vestur-Evrópu sem ekki Qýt- ir klukkunni fyrsta sunnu- dag í apríl. Þetta hefur veru- legar afleiðingar í fór með sér fyrir íslenskt athafnalíf. Hefðbundin fyrirtæki á Is- landi eru opnuð klukkan níu en þá hafa samstarfs- eða viðskiptafyrirtæki í Evrópu verið opin í þrjá tíma. Fyrir- tækjum erlendis er gjarnan lokað fyrr en íslenskum fyr- irtækjum og því þurfa öll er- lend samskipti að eiga sér stað á tiltölulega skömmum tíma eða frá klukkan níu til tvö. Umræða um þetta efni hefur verið nokkur undan- farið og hafa talsmenn versl- unar á íslandi látið það til sín taka. Hins vegar hefur ekkert gerst í málinu og lítill vilji virðist vera til breyt- inga. Upphaf þess að Evrópu- þjóðir breyttu klukkunni má rekja til seinni heimsstyrj- aldarinnar. Ástæöan var sú að menn vildu spara raf- magn og nýta dagsbirtuna betur. Það þótti því kjörið að breyta klukkunni. Það er heldur enginn vafi á að þessi breyting hentar lífsklukku manna miklu betur, sérstak- lega þegar þeir búa norður undir heimskautsbaug. Nú í maí er til dæmis orðið dimmt um klukkan 23 en bjart klukkan 4. Ari Teitsson, formaður bændasamtakanna, sagði í samtali við DV í gær að bændur væru æfir vegna breytingar á fréttatíma RÚV. Ástæðan var sú að nú yrðu fréttir á mjaltatíma. Ef hins vegar klukkan yrði leiðrétt hér á landi eins og annars staðar þá væri þetta lítið vandamál. Kýrnar spyrja nefnilega ekki að því hvaö klukkan er. Það er mikil- vægt að umræða um þetta hagsmunamál fari í gang því hér.er um töluverða hags- muni að ræða fyrir íslenskt viðskiptalíf. -BMG Álver er enn inni í myndinni. Norsk Hydro á Austfjörðum Forsvarsmenn Norsk Hydro Aluminium komu hingað til lands í gær til að skoða aðstæður á Austur- landi fyrir væntanlegt álver þar. Jon Harald Nielsson, nýráðinn forstjóri fyrirtækisins, hélt beint til Egils- staða í gær ásamt tveimur öðrum og munu þeir skoða aðstæöur á Reyðar- firði, Seyðisfirði og í Neskaupstað. Finnur Ingólfsson iðnaðarráöherra tók á móti þeim og heldur fund með þeim á miðvikudag þar sem staðan verður metin og skoðað hvaöa mögu- leikar eru í stöðunni varðandi nýtt álver á Austurlandi. SKEIFUNNi 17 • 108REYKJAVIK SÍIVII 581-4515 • FAX 581-4510 viðskipta molar Nýr f ramkvæmdastjóri hjá Eimskip Höskuldur H. Ólafsson, sem verið hefur forstöðumaður skrif- stofu Eimskips í Rotterdam, hef- ur verið ráðinn framkvæmda- stjóri innanlandssviðs Eimskips. Hann tekur við af Hjörleifi Jak- obssyni sem tekur við forstjóra- stól Hampiðjunnar. Höskuldur er viðskiptafræðingur frá HÍ og hefur starfað hjá Eimskip frá ár- inu 1987. Nýr maður í Rotterdam Sá sem tekur við af Höskuldi H. Ólafssyni í Rotterdam er Bragi Þór Marinósson. Hann er deildarstjóri utanlandsdeildar. Bragi er vélaverkfræðingur að mennt og hefur starfað hjá Eim- skip síðan 1993. Fyrsta síldin í gær kom fyrsta síldin úr síld- arsmugunni. Það eru skip Hrað- frystihúss Eskifjarðar, Jón Krist- jánsson, og Síldarvinnslurmar á Neskaupstað, Birtingur, sem komu með 2.200 tonn af sild sem fer i bræðslu. Heildarkvóti ís- lendinga í sildarsmugunni er 200 þúsund tonn. IKEA kallar inn leikföng IKEA, stærsti húsgagnafram- leiðandi í heimi, hefur innkallað kúlulaga barnaleikföng eftir að fimm ára barn kafnaði í Englandi. Leikfangið hafði verið samþykkt af nefndum Evrópu- sambandsins en þrátt fyrir það verður varan kölluð inn. Útboö ríkisvíxla í dag í dag verður útboð á óverð- tryggðum 5 ára ríkisbréfum og 11 mánaða rikisvíxlum. Alls verða boðin út bréf að andvirði 100 til 500 milljónir króna en út- boðsfjárhæð ríkisvíxlanna verð- ur 300-1.000 milljónir króna. Bæði bréfin og víxlarnir eru ein- greiðslubréf án verðtryggingar og nafnvaxta. Jóhann Ólafsson & Co yfirtekur VG Jóhann Ólafsson & Co. hefur keypt heildverslunina HG Vendig. Starfsemi HG verður hluti af hótelvörudeild Jóhanns Ólafssonar & Co. Miklar breyt- ingar eru fram undan hjá fyrir- tækinu og mun það flytja í stærra húsnæði í Sundaborg síð- ar í sumar. Verslun minnkar í Bretlandi Verslun í Bretlandi hefur minnkað mikið undanfarið. Minnkunin er sú mesta í fimm ár og er rakin til þess að ekki er búist við að efnahagur Breta muni taka við sér. Þrátt fyrir það hefur Englandsbanki verið með ýmsar aðgerðir undanfarið og lækkað vexti. Hlutabréf hafa einnig verið nokkuð stöðug en almenningur virðist enn í vafa.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.