Dagblaðið

Dagsetning

Dagblaðið - 20.10.1979, Blaðsíða 10

Dagblaðið - 20.10.1979, Blaðsíða 10
10 BIAÐIB úhað danhlað DAGBLAÐIÐ. LAUGARDAGUR 20. OKTÓBER 1979. Útgafandi: Dagblaðið hf. Framkvæmdaatjóri: Svainn R. EyjóHsson. Ritstjóri: Jónas Kristjánsfton. Ritstjórnaríulltrúi: Haukúr Hekjason. Fréttastjón: Ómar V aldimarsson. Skrífstofustjóri ritstjórnar: Jóhannes Roykdal. fbrriti - HaHur Sfmonarson. Uenning: AÖahfteinn Ingótfsaon. Aöstoöarfréttaitjóri: Jónas Haraldsson. Handrn ' sqrímur Palsaon. Blaoameni Anna Bjarnason, Ásgoir Tómasson, Atli Rúnar Halldórsson, Atli Stuinarsson, Bragi Sigurösson, uóra Stefánsdóttir, Elín Albertsdóttir, Gissur Sigurðsson, Gunnlaugur A. Jónsson, óiafur Geirsson, Sigurður Sverrisson. Hönnun: Hilmar Karlsson. Ljósmyndir: Ami Páll Jóhannsson, Bjarnlerfur Bjamlerfsson, Hörður Vilhjálmsson, RagnarTh. Sigurðs- son, Sveinn Pormóðsson. Skrifstofustjóri: ólafur Eyjóffsson. Gjaldkeri: Þráinn Þorlerfsson. Sölustjóri: Ingvar Sveinsson. Dreif ingarstjóri: Már E. Ivl. Halldórsson. Ritstjóm Sfðumúla 12. Afgreiðsla, áskrrftadeild, auglýsingar og skrifstofur Þverholti 11. Aðaisfmi blaðsins er 27022 (10) linur). Setning og umbrot: Dagbtaðið hf., Siðumúla 12. Mynda-ogplötugerð: Hi|mirhf., Sfðumúla 12. Prentun: Árvakur hf., SkeHunni 10. Áskriftarverð á mánuði kr. 4000. tferÖ f Imtoisölu kr. 200 eintairið. Spilaborg Hjörleifs hrunin Sjöfn Sigurbjörnsdóttir borgarfull- trúi og Bragi Sigurjónsson orkuráð- herra felldu á einum fimmtudegi í síð- ustu viku spilaborgir Hjörleifs Gutt- ormssonar, fyrrverandi orkuráðherra. Því er allt hans strit unnið fyrir gýg, sem betur fer. Síðustu mínútur valdaferilsins notaði Hjörleifur til að skipa Rafmagnsveitum ríkisins að reisa orkuver við Bessastaðaá sem fyrsta áfanga síðari Fljótsdalsvirkjun- ar. Þessi ólöglega tilskipun eyðilagði um leið stuldinn á Landsvirkjun. Bessastaðaá er merkilegt fyrirbæri í orkusögu lands- ins. Alþingi hafði á sínum tíma heimilað ríkisstjórninni að reisa þar vatnslítið orkuver. Sú heimild var fáránleg og alþingi til skammar. En sú heimild var til. Ráðherra hafði hins vegar enga heimild til að ráðast í virkjun Bessastaðaár sem hluta af Fljótsdalsvirkjun. Það er nefnilega allt önnur virkjun en sú, sem alþingi hafði heimilað, mun stærri og vatnsmeiri. Og raunar ekki alveg eins vitlaus. Nýju útgáfuna ætti raunar fremur að kalla Hóls- virkjun, enda átti bara lítið brot vatnsins að koma úr Bessastaðaá. Orkustofnun hefur tjáð sig um þessa út- gáfu með svo skýrum hætti, að ekki verður misskilið: ,,Sá kostur er dýrari en aðrir til öflunar raforku fyrir landsmenn." Ennfremur: „Hólsvirkjun fellur ekki á eðlilegan hátt inn sem fyrsti áfangi Fljótsdalsvirkjun- ar." En ráðherra tók bara ekkert mark á þessu. Hjörleifur lét sér ekki nægja að taka ólöglega ákvörðun í óþökk Orkustofnunar. Þar á ofan afhenti hann verkið Rafmagnsveitum ríkisins þvert ofan í hinn umdeilda samning um ný eignahlutföll Landsvirkjun- ar. Vinstri stjórnirnar hjá ríki og Reykjavíkurborg höfðu komið sér saman um að rýra helmingseign Reyk- víkinga í Landsvirkjun og láta Laxárvirkjun hafa eignarhluta. Þetta átti meðal annars að bjarga fjármál- um Kröflu. Samkvæmt ákvæðum þessa samnings átti Lands- virkjun að verða raunveruleg landsvirkjun með einka- rétti á öllum umtalsverðum orkubúskap í landinu. Þar með hefði Landsvirkjun, en ekki Rafmagnsveitur ríkis- ins, átt að reisa spilaborg Hjörleifs við Bessastaðaá. í Reykjavík var mikil andstaða gegn hinum nýju áformum um Landsvirkjun. Gagnrýnendur töldu, að með samningnum væri Reykjavík hálft í hvoru að gefa ríkinu völdin í Landsvirkjun, öflugu fyrirtæki, sem borgin átti einu sinni alein. Frumhlaup Hjörleifs íandarslitrum ríkisstjórnarinn- ar varð til þess, að Sjöfn Sigurbjörnsdóttir gerðist frá- hverf samningnum um Landsvirkjun í atkvæðagreiðslu í bprgarstjórn. Þar með var hún komin í meirihluta með Sjálfstæðisflokknum. En svo var hinn nýi orkuráðherra, Bragi Sigurjóns- son, ekki fyrr setztur í stólinn en hann ónýtti verk fyrir- rennarans. Hann sagði heimildina vanta, peningana vanta og að ekki lægi svona mikið á. Allt var þetta laukrétt. Þetta varð til þess, að Sjöfn snerist ekki alveg yfir til sjálfstæðismanna, heldur sat hjá í atkvæðagreiðslunni. Það nægði samt. Samningurinn um Landsvirkjun féll á jöfnum atkvæðum, til heilla fyrir Reykvíkinga. Með nýjum herrum í ríkisstjórn á næsta ári má búast við, að enginn áhugi verði á orkuveri við Bessastaðaá og breyttum valdahlutföllum í Landsvirkjun. Spila- borg Hjörleifs Guttormssonar virðist því úr sögunni. Um hvað verður kosið? Nú er þaö orðið ljóst, að íslend- ingar standa frammi fyrir kosning- um. Fyrsta spurningin. sem þá leitar á hugann er auðvitað, um hvað verður kosið? Stjórnarslit ber að nú með óvenjulegum hætti. Venjulega ber stjórnarslit þannig að, að stjórn- málaflokkarnir vísa ákveðnu deilu- máli til þjóðarinnar. Þjóðin er þá beðin um úrskurð í mikilvægu máli, sem flokkarnir geta ekki komið sér samanum. Nú er þessu ekki þannig farið. Al- þýðuflokkurinn hefur slitið stjómar- samstarfinu og gefur þær skýringar, að hann sé einfaldlega óánægður, ríkisstjórnin sé ómöguleg. Þetta verður þeim mun illskiljanlegra sem kratarnir hafa minna haft sig í frammi í umræðum um efnahagsmál í rikisstjórninni undanfarið. Þar var verið að f jalla um tillögur í efnahags- málum og virtist geta orðið sam- komulag. Alla vega var óvenju frið- sælt. Enginn vafi leikur á því, að stutt og snörp kosningabarátta mun nú aðal- lega snúast um tvennt, annars vegar efnahagsmálin og úrræði til úrbóta og hins vegar þetta upphlaup krat- anna. Tillögur í efnahagsmálum Umræðurnar um efnahagsmálin munu mest snúast um þær tvær til- lögur, sem fram hafa komið, þ.e. til- lögur framsóknarmanna, sem þeir hafa þegar lagt fram og hugmyndir sjálfstæðismanna, sem reyndar eru' talsvert óljósar og vart hægt að kalla tillógur. Á undanförnum vikum hafa fram-" sóknarmenn viðrað í ríkisstjórn til- lögur sínar um hvernig bregðast skuli við verðbólguvandanum. Efnahags- málanefnd flokksins hefur unnið að ítarlegri tillögugerð í þessum efnum. Framsóknarmenn lögðu þessar til- lögur hins vegar ekki fram í fjöl- miðlum, heldur beint i ríkisstjórn. Ástæðan var sú, að þeir töldu meiri h'kur á samkomulagi með þeim vinnubrögðum. Framsóknarmenn töldu, að ef þeir legðu sínar tillögur fram í fjölmiðlum, myndu hinir stjórnarflokkarnir telja sig knúna til þess að leggja einnig fram tillögur. Þeir hefðu talið nauðsynlegt, að þeirra tillögur væru í veigamiklum at- riðum öðruvísi en tillögur fram- sóknarmanna, því ekki gætu þeir apað eftir okkur. Þetta hefði síðan orðið til þess, að menn hefðu staðið uppi í ríkisstjórn með þrjár mismun- andi tillögur og erfitt hefði orðið um samkomulag. Þess vegna ákváðu framsóknar- menn að leggja sínar tillögur beint fram í ríkisstjórn. Með því vildu þeir nálgast vandann af ábyrgð, þótt áróðurslega hefði e.t.v. verið væn- legra að kynna þessar tillögur ítarlega í fjölmiðlum fyrst. En strax og ljóst var, að Alþýðu- flokkurinn hugðist rjúfa stjórnar- samstarfið, létu framsóknarmenn bóka sínar tillögur í ríkisstjórn og munu vinna að því að kynna þær á næstu vikum. „HVERS VEGNA HVERS VEGNA?" I fréttum Ríkisútvarpsins 23. janú- ar 1978 sagði á þessa leið: ,,Að undanförnu hefur heyrzt orð- rómur um að Reykjavík væri orðin skólabókardæmi í útlöndum — um vondan arkitektúr." Síðan segir í fréttinni frá ameriskri bók um sálarfræði hvar geti að líta „mynd af blokkum við Kringlu- mýrarbraut, átta blokkir í röð, og á sömu síðu er mynd af nýstárlegu sambýlishúsi — svokölluðu Habitat- húsi í Montreal". „Hjá myndunum stendur að sumir arkitektar séu jafn- an skapandi — frjósamir, i starfi sínu, og spurt er hvor þessara mynda beri ljósari vott umslíkasköpun." Við þessa frétt útvarps hef ég ekki enn heyrt neina athugasemd frá Arki- tcktafélaginu né öðrum og þykir það miður. Ekki vegna hins dapurlega dæmis heldur frekar hins, að ekki skuli hafa verið kannaðar ástæðurn- ar fyrir, að svo skuli komið vorum þjóðarsóma. Að sjálfsögðu teiknaði arkitekt Habitat-húsið i Montreal en mér þætti með ólíkindum að arkitektar hafi teiknað nokkra hinna átta blokka við Kringlumýrarbraut, hvað þá allar. í Lesbók Morgunblaðsins 3. marz sl. birtist grein undir hinum ábúðar- mikla titli: „Er ekki mál að linni?" Þar gat að líta þær upplýsingar, í heldur jákvæðri gagnrýnisgrein, en nokkuð kokhraustri þó, að einungis 10% alls íbúðarhúsnæðis hér á landi sé teiknað af arkitektum. Er sem ágætum höfundi þyki við arkitekt af þeim sökum, sem að sjálfsögðu er að snúa dæminu við — að kenna af- leiðingu .vitlausra laga um orsök þeirra. En þarna er kannski skýringin fengin á myndinni i amerísku bók- inni, og umsögninni. Annars eru þessar upplýsingar al- varlegrar athygli verðar. Einnig gæti verið áhugavert að höfundur Lesbókargreinarinnar kannaði hversu mörg prósent af opinberum byggingum Reykjavíkur- borgar hafa verið teiknuð af öðrum en arkitektum á undanförnum ára- tugum, — og þá jafnvel hvers vegna, og þá kannski í leiðinni einnig hversu mörg prósent af byggingum fjár- sterkasta blaðs landsins, hins menningarsækna Morgunblaðs, séu teiknuð af öðrum en arkitektum — og einnig hvers vegna. Og fyrst okkar ágæti Lesbókarhöf- undur fer nú á stað i þessa rann- sóknarblaöamennsku áannað borð— Kjallarinn Jón Haraldsson gæti hann ekki einnig athugaö fyrr- nefnd prósentumál byggingarmetn- aðar hjá Búnaðarbankanum og Sam- bandi íslenzkra samvinnufélaga. Það gæti orðið forvitnileg lesning. Ég bíð upplýsinga þessara í Lesbók með eftirvæntingu. Úr hvernig húsum var það annars, sem menn eiga ekki að kasta grjóti — ef þeir endilega þurfa að taka upp á þeim ósóma? Þá ræðir Lesbókarhöfundur hið átakanlega skipulag Reykjavíkur nokkuð, nefnir ofskipulag, danskan bílskúraarkitektúr og Fossvogshverf- ið, og þótti mér honum vel takast, enda mér ekki allsókunnugt orðfærið né óskylt. En heldur er seint í rassinn gripið. Staðið á gati í fyrrasumar var hér á ferð er- lendur arkitekt, prófessor og doktor í skipulagsfræðum, sem starfar víða um lönd. Þar kom að ég ók honum um bæinn sem venja er og sýndi hið markverðasta. Þegar að því kom að ég skyldi sýna honum skipulag nýju hverfanna okkar og arkitektúr ók ég fyrst í Fossvoginn og staðnæmdist Kópavogsmegin, þar sem sá yfir byggð Fossvogshverfis. Eftir langa hríð í þögn sneri minn erlendi vinur sér að mér og sagði: „Hvers vegna Jón? Hvers vegna?" Þessu gat ég ekki svarað. Orðalaust sneri ég bilnum og ók hið skjótasta til Þingvalla — Krísuvíkurleiðina, svo ekki þyrfti ég að standa aftur á gati viðkomandi öðrum nýjum hverfum. Eða hvernig gat ég farið að segja honum — útlendingnum — frá því, að í Reykjavík væri sá háttur á — sem hvergi þekkist meðal siðaðrar þjóða — aðskipulags- og bygginga- verkefni borgar væru nánasl einungis falin til úrlausnar þeim, sem væru á einhverjum smápólitiskum flokkslínum og jafnvel i nefndum borgar — óháð menntun, prófum. getu eður hæfileikum, svo sem dæm Jn sýna svo átakanlega. Eða að hornsteinar helztu stór- bygginga borgar og ríkis séu þaraf- leiðandi samanklístur mannorðs- mylsnu viðkomandi arkitekta og ráðamanna. Hann hefði sennilega, hvort sem er, ekki trúað því — siðmenntaðui fagmaðurinn. En ég verð að segja að heldur er tekið að syrta í álinn, ef maður þarf að fara sjóleiðina úr Reykjavík út i sveitir landsins, þegar í för eru kúlti- veraðir útlenzkir kunnáttumenn. „Rétt til þess aðstunda lækningar, skurðlækningar, lyflækningar og aðrar lækningar hafa: Læknar, hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar, meinatæknar og rekstrarverkfræð- ingar, hver á sínu sviði svo og hand- lagnar konur og karlar úr heilsu- fræðibraut fjölbrautaskóla, enda hafi viðkomandi tveggja ára starfs- reynslu að baki. . ." ,,. . Ennfremur getur ráðherra veitt öðrum en 1. mgr. tekur til slík staðbundin réttindi að fengnum meðmælum viðkomandi heilbrigðisráðs." Að sjálfsögðu eru engin slík lög til — og verða væntanlega aldrei. Því treysti ég Læknafélagi íslands og yfirvöldum heilbrigðismála til að annast. Annars væri illa komið. En hins vegar eru til önnur lög sem ég leit nýlega, sem greinir frá í frétta- blaði Arkitektafélags íslands, en þar segir m.a.: „f 12. gr. laga nr. 54 frá 1978, sem tókgildil.l. 1979segir m.a. svo: „Rétt til að gera aðaluppdrætti og séruppdrætti af húsum og öðrum mannvirkjum hafa arkitektar, bygg- ingarfræðingar, tæknifræðingar og verkfræðingar, hver á sínu sviði, svo og búfræðikandidatar úr tæknideild- um búnaðarhaskóla, að því er land- búnaðarbyggingar varðar, enda hafi viðkomandi tveggja ára starfsreynslu aðbaki." „Enn fremur getur ráðherra veitt öðrum en 1. mgr. tekur til slík stað- bundin réttindi að fengnum meðmæl- um viðkomandi byggingarnefndar." Og þessi lög skulu sem sagt i gildi gengin.