Dagblaðið - 06.11.1979, Blaðsíða 11

DAGBLAÐIÐ. ÞRIÐJUDAGUR 6. NÓVEMBER 1979.
Soweto viö Jóhannesarborg. Þar býr mikill fjöldi svertingja, sem mega ekki fara
inn i borgina nema til að vinna láglaunastörf og verða ævinlega að vera reiðubúnir
til að sýna vegabréf. Sumaríð 1976 urðu þarna miklar óspektir og ikveikjur, eins
og myndin sýnir.
allra þjóðfélagshópa. Hann styðst
mikið við ráð Malans hershöfðingja
og eru þeir sammála um að bylting
innanlands muni tengjast árásum er-
lendra rikja á landið og ekki sé hægt
að verjast atlögum innanfrá og
utanfrá í einu.
í tilraun sinni til að sameina
þjóðina hefur Botha gengið svo langt
að stinga upp á að svartir og hvitir
noti sömu klósett. En ekki eru ailir
sammála honum um það.
Ótti við
kommúnista
Það sem Botha ráðherra stefnir í
rauninni að er sameining
þjóðarinnar, svartra sem hvítra, í
kröftugt áhlaup gegn ímynduðum
óvini: Karli gamla Marx. Til að
standa betur að vígi vill hann styrkja
herinn og fjárhagslegt jafnt sem
félagslegt ástand í landinu.
í innanríkispólitík er markmiðið
að efla svarta miðstétt sem brjóst-
vörn gegn róttækni og vinstristefnu,
sem grafið geti undan ríkjandi skipu-
lagi. í utanríkispólitík óska Botha og
ráðgjafar hans að skapa aðra brjóst-
vörn með efnahagslegri samvinnu við
þau af nágrannaríkjunum, sem
samstaða næst með.
Þessar og þvilíkar hugmyndir hafa
sætt harðri andspyrnu í hans eigin
flokki, þjóðernissinnaða Afríkana-
flokknum. En það þarf engan að
undra, þvi Afríkanarnir, eins og þeir
kallast, eru afkomendur
Hollendinga, Þjóðverja og Frakka
sem þarna námu land fyrir þrjú
hundruð árum og fyrir þeim er full-
kominn aðskilnaður hvítra og svartra
algjörlega heilagt mál.
Blökkumenn
styrkjast
Óþolinmæði blökkumanna setur
einnig strik í reikninginn. Sumir
þeirra sjá ástæðu til bjartsýni. Meðal
þeirra er velþekkt leikskáld, Gibson
Kente, sem býr í Soweto: ,,Bæði
hvítir og svartir vilja breytingar. Nú
erum við að verða harðstjórarnir —
þeir hvítu eru farnir að óttast
okkur.”
En flestir leiðtogar hörunds-
dökkra láta sér fátt um finnast. Þeir
benda á að þrátt fyrir allt séu þving-
anir aðskilnaðarstefnunnar að mestu
enn við lýði.
Ritstjóri stærsta svertingja-
blaðsins, Percy Qoboza, átelur að
forsætisráðherrann skuli ekki hafa
hróflað við búsetulögunum, sem gefa
ströng fyrirmæli um að svartir menn
megi ekki búa nema á tilteknum
svæðum. Enn fremur eru í fullu gildi
lög sem skipa svertingjum að sýna
vegabréf þegar þeir koma inn á land-
svæði hvítra manna. Sú stefna rikir
enn að loka svertingja af í sérstökum
héruðum eða á afgirtum spildum.
,,Sé aðskilnaðarstefnan dauð,”
sagði Qoboza, ,,þá er brýnt að jarða
hana í skyndi, því af hræinu leggur
megnan ódaun.”
II
"","M "" .. ' —^
Bændur og
viðhin
,,Þú skrifar of lítið um land-
búnaðinn, þú ert ekki nægilega dug-
legur að halda uppi vörnum fyrir
okkur bændur”. Þetta fæ ég að
heyra æði oft hjá bændurp og fólki
úr öðrum stéttum sem hefur góðar
taugar til fólksins í sveitunum. Við
þessu á ég reyndar ekkert svar, annað
en að ástæðulaust ætti að vera fyrir
bændur eða blaðafulltrúa þeirra að
vera sífellt í varnarstriði.
Bændur hafa ekki nokkurn
skapaðan hlut að skammast sín
fyrir, þeir geta borið höfuðið hátt,
því'við erfiðar aðstæður hafa fram-
farir í landbúnaði orðið meiri en í
nokkrum öðrum atvinnuvegi. Það
sem úrskeiðis hefur farið er ekki
bændastéttinni að kenna, heldur
stjórnleysi og þessu efnahagsöng-
þveiti, sem hér hefur ríkt um árabil.
Það verður aldrei hægt að koma í veg
fyrir að deilt sé á bændastéttina og
forystumenn hennar og sjálfsagt rétt
að svara ádeilum og leiðrétta það
sem rangt er. En því ofstæki, sem
virðist hafa náð heljartökum á örfá-
um sálum hér á landi gagnvart
bændastéttinni er ekkert við að gera.
Það skiptir engu máli hvað skrifað
er, eða sagt, þessu fólki verður ekki
breytt. Við sem vinnum fyrir bænd-
ur, bændastéttin og annað fólk í
þessu landi, sem er ekki haldið þessu
ofstæki, verðum að reyna að umbera
þetta fólk, sem heldur endilega að
það slái sér upp pólitískt með þvi að
vera á móti bændum. Þetta er mikill
misskilningur, það sést best á niður-
stöðum prófkjörs Sjálfstæðisflokks-
ins í Reykjavík og prófkjöri krata í
Norðurlandskjördæmi eystra.
Frelsi, jaf nrétti
og bræðralag
Allir stjórnmálaflokkar hafa sin
hugsjónamál að berjast fyrir. Þótt í
hita prófkjörs gleymist hugsjónamál
flokka vegna eigin hagsmuna, þá eru
menn flokknum og stefnunni trúir
Kjallarinn
AgnarGuðnason
samkvæmt lögum. Hefðu nú kratar
komið með tillögur um hvernig bæta
ætti bændum upp tekjuskerðingu, þá
tryðu menn enn á jafnréttistal þeirra,
og þó! Sannleikurinn er sá, að þegar
búvöruverð hækkar til bænda þá er
einfaldlega verið að halda í horfinu.
Það er verið að leiðrétta kaupbænda
eins og annarra stétta. Munurinn er
sá að bændur hafa aldrei verið á und-
an launþegum í kröfum um meiri
tekjur. í einstaka góðæri gætu
bændur náð tekjum viðmiðunar-
stétta.
í staðinn fyrir að gleðjast með
bændum þegar litið bil er á milli
þeirra tekna og viðmiðunarhópanna,
þá fara kratar í fýlu og vilja
kosningar.
Þetta er nýja jafnréttishugsjónin.
Vonandi endist hún þeim skammt.
I„Það, sem úrskeiðis hefur farið, er ekki
bændastéttinni að kenna heldur stjórn-
leysi og þessu efnahagsöngþveiti, sem hér
hefur ríkt um árabil.”
þegar á Alþingi er komið. Einn
flokkur leggur sérstaka áherslu á
jafnrétti. Þar á ég við Alþýðuflokk-
inn, þann nýja. Þetta jafnrétti þegn-
anna er fögur hugsjón, en túlkun
þessarar hugsjónar er nokkuð frá-
brugðin því, sem gömlu kratarnir
lærðu í æsku. Aðal baráttumálið var
að bæta kjör þeirra lægst launuðu í
þjóðfélaginu. Nú er stefnan aftur á
rnóti sú, að berjast fyrir því að kjör
þeirra, sem minnstar tekjurnar hafa
verði skert. Kratar hafa látið að því
liggja, að þeir hafi slitið stjórnarsam-
starfinu, m.a. vegna þess að bændur
fengu hækkanir á afurðaverði um
miðjan september, sem þeim bar
Þetta er varla sanngjarnt af mér að
skrifa svona um Alþýðuflokkinn, því
í þeim flokki eru margir ágætir
menn, sem eru velviljaðir bændum,
og þeirra viðhorf til landbúnaðarins
eru hliðstæð og lil annarra atvinnu-
vega. í öllum stjórnmálafiokkum eru
menn með mismunandi skoðanir, og
það er heilbrigt að dcila og vera ekki
sammála. En það er erfitt að skilja
þá menn, sem k •eia • 'ja niður land-
búnað á Islandi eða skerða tekjur
bænda._
Við reynum IH að við getum!
Agnar Guönason,
blaöafulltrúi.
trausti.
í þingsamþykktum Alþýðu-
flokksins má einnig sjá gamlar hug-
myndir gægjast fram. Þannig er t.d. í
stefnuskrá flokksins frá 1976 það
markmið lagt til grundvallar ,,að
koma á efnahagslegu jafnrétti í
skiptingu eigna og tekna". Bókstaf-
lega þýðir þetta auðvitað afnám
einkaeignar á öllum stærri fyrir-
tækjum og náttúruauðlindum og
kröfu um samfélagslega eign og sam-
félagslega stjórnun á efnahagslífinu.
Og markvissa breytingu tekjuskatts
til að jafna tekjumisréttið í þjóð-
félaginu. En auðvitað ber ekki að
skilja þessar setningar bókstaflega.
Þetta, og önnur ámóta atriði í stefnu-
skránni, eru einungis hluti af gamalli
hefð.
Stefna Alþýðuflokksins í dag sem
einkennist af loforðasamkeppni við
Sjálfstæðisfiokkinn um lækkun
skatta og aukið frelsi til alvinnu-
rekenda til að ákvarða verð á vörum
sínum er allt annars eðlis.
Gamalt og nýtt
Oft blandast hið gamla og hið
nýja í ásýnd Alþýðuflokksins þannig
að úr verður merkileg blanda. í
leiðara Alþýðublaðsins 27. okt.
reynir Jón Hannibalsson að bera af
Alþýðuflokknum slyðruorð um
hægri stefnu. Hann andmælir því
harðlega að Alþýðuflokkurinn sé
markaðshyggjuflokkur með þessum
orðum: „Þetta er rugl. Sé átt við
það, að Alþýðuflokkurinn vilji auka
samkeppni í verðmyndun og
þjónustu fyrirtækja, þá er það
augljóslega launþegum i hag!!
Auðvitað þýðir þetta ekkert annað en
Kjallarinn
Ásgeir Daníelsson
að með stefnu Alþýðuflokksins um
„frjálsari” verðmyndun muni sam-
keppni um verð aukast og þjónustan
einnig, þ.e. að treyst er á markaðs-
öfiin til að ná fram hagstæðara vöru-
verði og betri þjónustu. Það að
treýsta þannig á markaðsöflin heitir
markaðshyggja!
Ekki tekst Jóni betur þegar hann
hrekur þá staðhæfingu að stefna
Alþýðuflokksins sé ómenguð hægri
stefna. Svar hans er: „Þetta er hug-
takarugl. Alþýðuflokkurinn boðar
skipulagshyggju í efnahagsmálum í
stað stjómleysis og óðaverðbólgu,
sem hefur breytt íslensku þjóðfélagi í
spilavíti gróðahyggju og brasks.” En
hvað er þessi „skipulagshyggja i
efnahagsmálum”? Er það samdrátt-
arstefna í rikisfjármálum, kjara-
skerðing og frómar óskir um að
markaðurinn og gróðahyggja at-
vinnurekenda leiði til þess jafnvægis
á vöru- og peningamarkaðinum sem
,,að er stefnt”? En af hverju að kalla
þessa stefnu „skipulagshyggju í efna-
hagsmálum”? Hún er litið frá-
brugðin því sem hægri sinnaðir
fylgismenn markaðshyggju boða.
Enda benti Jónas Haralz Vilmundi
Gylfasyni á það í Morgunblaðinu í
vor, að „Alþýðufiokkurinn getur
vissulega skírskotað til stuðnings við
frjálshyggju undanfarna áratugi”.
Tvær leiðir
Gegn þeirri efnahagskreppu, sem
markaðsskipulagið og gróðasókn at-
vinnurekenda hafa skapað, bjóðast í
dag tvær leiðir. Önnur er leið
markaðshyggjunnar, frjálshyggj-
unnar, íhaldsins og auðvalds-
ins. Sú leið byggist á því að leið-
rétta ójafnvægið í efnahagslífinu
með því að skerða kjör launafólks og
draga úr opinberum útgjöldum, eink-
um „óarðbærum útgjöldum” til
félagslegrar þjónustu. Á það er síðan
treyst að gróðahagsmunir atvinnu-
rekenda og innbyrðis samkeppni
þeirra leiði þá til ákvarðanatöku um
ráðstöfun á fjármagni sínu, sem aftur
leiðir til jafnvægis og efnahagslegra
framfara.
Það væri óneitanlega fróðlegt að
velta fyrir sér áhrifum þessarar stefnu
á siðgæðið í landinu. Við skulum þó
sleppa þvi hér. Það er önnur hlið á
þessari stefnu sem er ólikt fróðlegri.
Það er sú staðreynd að jafnvel þótt
það tækist að velta afieiðingum
kreppunnar yfir á herðar launafólks
og hindra að launafólk hefndi sín og
næði fram kjarasamningum sem eru
um fram það sem forystumenn
íslenska auðvaldsins álíta að þeir þoli
að borga án sífelldrar aðstoðar
verðlagsstjóra — þá eru litlar líkur á
að þessi stefna nái árangri til lengdar.
1 dag, þegar horfur eru á verulegum
samdrætti á heimsmarkaðinum á
næsta ári (þessi samdráttur er þegar
hafinn t.d. í Bandarikjunum) og
horfur varðandi fiskistofnana við
landið eru orðnar iskyggilegar vegna
þess stjórnleysis gróðasóknarinnar
sem þar hefur ríkt undanfarna ára-
tugi, þá eru litlar líkur á að blind
markaðsöflin leiði til jafnvægis eða
efnahagslegra framfara.
Hin leiðin er sú leið sem með réttu
gæti kallast leið áætlanabúskapar,
skipulagshyggju og jafnréttis í skipt-
ingu eigna og tekna. Hún felur í sér
að leitast er við að takmarka valdsvið
sveiflukenndra markaðsafla og
gróðahagsmuna atvinnurekenda.
Einkaeign á mikilvægustu fyrirtækj-
unum er afnumin. Viðskiptaleyndin
er afnumin og treyst er á beint eftirlit
almennings með rekstri fyrirtækja,
en ekki ímyndaða verðsamkeppni á
markaði. Með þjóðnýtingu á stærstu
fyrirtækjunum og náttúrauðlindum
verður hægt að komast fyrir hróp-
legasta tekjumisi óttið og skapa for-
sendur fyrir efnahagslegum völdum
launafólks og efnahagslegu lýðræði.
Áætlunarbúskapur er í dag augljós
natlðsyn í íslenskum sjávarútvegi, þar
sem lífsnauðsynlegt er að koma á
beinni skipulagningu á aflamagni og
löndunum fyrir landið í heild. Þetta
er nauðsynleg forsenda þess að rán-
yrkja verði stöðvuð og jafnvægi
skapist í efnahagslífinu.
Þessi leið felur í sér að treyst er á
samstöðu, skipulagningu og
baráttuvilja verkafólks og alls launa-
fólks. Hún hafnar þess vegna kjara-
skerðingum í þágu atvinnurekenda
og bendir á nauðsyn þess að barátta
launafólks fyrir bættum kjörum
verði notuð til að efla baráttu við at-
vinnurekendur um völdin yfir efna-
hagslífinu og þjóðfélaginu.
Þrátt fyrir stefnuskráratriði
Alþýðufiokksins byggir stefna hans í
dag á því að feta fyrri leiðina. Þar á
hann samleið með Framsóknar-
flokknum og Si ilfstæðisflokknum
Alþýðubandalagið iiefur mnig þrátt
fyrir stefnuskrárauiðið gengist inn á
að feta þessa leið, þótt með semingi
sé, enda framleiðslustefna þess það
sérstök að hún samrýmist'hvorugri af
þeim leiðum, sem hér hefur verið
getið.
Ásgeir Danielsson,
hagfræðingur.
(„Litlar líkur eru til, aö blind markaðs-
öflin leiöi til jafnvægis og efnahagslegra
framfara.”