Lesbók Morgunblaðsins - 27.05.1945, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 27.05.1945, Blaðsíða 11
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 307 NATTURUFRÆDINGURINN JÓNAS HALLGRÍMSSON INNGANGUR. SVEIT íslenskva náttúrufræð- jnga hei'ir lönguin verið l'ííinenn. 'Öldum sainan höi'ðu Islendingav iðkað ýmiskonar ívæðimennsku, en náttúvut'væðinga eða náttúrufræði- legs áhuga vevðuv naumast vart þeirra á meðal. Fvam um miðja 19. öld vovu það einungis þrír Islend- ingav, sem kallast gátu náttúru- fræðingar og var Jónas Hallgríms- son hinn þriðji þeivva. llinir tveir voru Eggert Ólafsson og Sveinn Pálsson. Ýmislegt er sameiginlegt í sögu og stövfum þeissara manna. Öllum auðtuiðist þeim að skoða mikinn hluta landsins. Eggevt eiun fjekk unnið úr rannsóknum sínuni og skriíað um Island og náttúru þess eitt hið merkasta vit, sem enn hefir vevið skráð um ísland. Sveinn Pálsson fjekk að vísu samið heil- steypt rit um fevðir sínar og rann- sóknir, en það hefiv fvam að þessu legið gvafið í handriti, og mestan hluta æfinnar varð hann að berjast íyriv lífinu í evfiðu læknisembættl og stunda búskap og sjóróðva, til ness að fvamfleyta fjölskyldu sinni. En báðum þessum mönnum auðn- aðist þó að skapa þau vevk, sem seint munu fyvnast. Jónasi eníistj ekki aldur til að sjá ávöxt vevka sinna. Ilann fjell í valinn áður en þann fengi unnið nokkuvt heildav- starf á þessu sviði, og árangur rannsókna hans ,hefiv legið gleymd- ur og gvafinn í nokkvum dagbóka- bvotuni En engum þessava manna auðnaðist að gefa náttúrufræðina að lífsstarfi. Það er að vísu satt, að ýmsir ís- lendingar, samtímis þessum mönn- um og fyr, lögðu nokkru stund á náttíírufræðileg efni, en nær ein- (LHirS^teindórS^teindóráóonfrá^Tiöoi göngu með tilliti til búfræði og búfræðilegra athugana, sem þá var mjög nátengt náttúrufvæðhini. Yms rök munu til þess liggja, að' íslendingar hafa svo lítt sint fræð- um þessum. Mun það fyvst koma til, að hugiv þeivva hneigjast lítt til fvæðimensku á þessu sviði, en hinu, má heldur ekki gleyma, að alt fvam á 19. öld var harla erfitt að stunda fræði þessi. Háskólinn í Kaup- mannahöfn, sein var hin eina menta- stofnun, er íslendingar áttu greið- an aðgang að, rækti náttúrufræð- ina lítt, og naumlega var hætrt að ljúka þar prófi í þeim fræðum fyr en eftir daga Jónasar Hallgríms- sonar. Þá er og þess að minnast, að náttúrufræðimentun veitti Is- lendingum engan möguleika til af- komu, nema þeir tæki að sjer ein- hver alsendis óskyld störf. Má þar benda á, að Eggert Ólafsson var gerður varalögmaður að loknum rannsóknaferðum sínum. Þegar á alt þett^ ev litið, gegnii'1 það raunar nokkurri furðu, að Jónas Hallgrímsson skyldi leggja út á þá braut að stunda náttúru- fræði við Háskólann í Kaupmanna- höfn. Ekki er unt að sjá, að nokk- ur áhrif úr föðurgarði hafi verið þar að verki, þótt ekki sje ólíkle'gt,, að hrikaleg og sjerkennileg nátt- úra bernskustöðva hans, hafi orkað á| hug hins unga sveins, sem glögt má s.já í ljóðum hans. Ekki verða áhrifin helduv rakin til Bessastaða- skóla. Náttúrufræði var ekki kend þar, og hinir mætu menn, er þar störfuðu, orkuðu á hugi nemanda um sinna í allt aðrar áttir. Að vísu segir Hannes Hafstein í æfisögu Jónasar, hvaðan sem hann heí'uv það, að hann hafi vevið að reyna að kynna sjer náttúrufræði á Bessa- stöðum, „en á því voru mjög lítil föng um «þær mundir, og snerist hann því að rúmmálsfræði og reikn- ingi". I þeim fáu brjefum Jónasar, sem til eru frá þeim árum, er hann dvaldi í Reykjavík að loknu stúd- entsprófi minnist hann hvergi á nátt úrufræði, eða honum leiki hugnr á því námi. Og þegar vinur hans, Tómas Sæmundsson, eggjar hann lög eggjan að leita lærdómsframa *ið Hafnarháskóla og þykiv iin.i tiL koma, að Jónas skuli hj^ggja svo lágt að ætla að taka danskt laga- pvóf, þá er það ekki náttúruvís- indin, sem hann ætlar Jónasi w stunda, heldur dreymir hann uni Jónas, sem eftirmann Finns Magn- ússonar. Náttúrulýsinga gætiv og miklu minna í þeim kvæðum Jónas- ' ar, er hann yrkir fyrir utanföi' sína en síðar. Mjer þykir því. langlík- legast, að hugur hans hafi ckki hneigst að fræðum þessum fyr cn hann kom til Hafnar og tók að iesa undir hin fyrstu lærdómspróf þav við Háskólann Háskólanám, feðalög. JÓNAS HALLGRlMSSON kom, til Kaupmannahafnar haustið 1832. Var hann þá skráður í lagadeild Háskólans og tók að Iesa undiv_ hin fyrstu lærdómspróf, sem tekin \oru í ýmsum fræðigveinum þar á meðat í náttúrufræði. Lauk hann fyvti

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.