Lesbók Morgunblaðsins - 14.10.1951, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 14.10.1951, Blaðsíða 1
bék 39. tbL Sunnudagur 14. október 1951. XXVT. árgangur Jóhannes Nordal DM ÍSLEMSKA MANNFRÆÐI GREIN ÞESSI er rituð í til- efni af íslenskum æviskrám eftir Pál Eggert Ólason, sem nú eru að koma út hiá Hinu islenska bókmenntafjelagi. Mannfræði og ættvísi hafa frá fornu fari heillað hugi íslendinga. Má vel sjá það af því, hve miklar heimildir er að finna um ættir og eínstaklinga í íslenskum ritum, gömlum og nýjum. Hefur mörgum fundist ættfræðin vera fullmikil fyrirferðar í fræðiiðkunum íslend- inga. enda hefur saga vor oftast verið rituð fremur sem persónu- saga en þjóðarsaga. Ekki er þó rjett um það að sakast, án þess að minn- ast þess, sem gott hefur leitt af ást íslendinga á mannfræði. Hún er svo snar þáttur af menningu vorri, að vier getum ekki dæmt hana ómerka, án þess að afneita um leið mörgu því, sem best og frumlegast er í íslenskum mennt- um. Ættfræðin hefur verið nefnd móðir sagnfræðinnar. Meðal hinna frumstæðari þjóða, þar sem sam- heldni ættanna er undirstaða þjóð- fjelagsins og alls rjettlætis, er ætt- vísi ekki aðeins nauðsynleg, held- ur einatt helguð af trúarbrögð- um. Eining þjóðfjelagsins er ekki einstaklingurinn, heldur ættin, og æðsta skylda hvers manns, er að efla ætt sína. íslendingar söguald- arinnar voru komnir lengra í átt til einstaklingshyggju en ná- grannaþjóðirnar, en samt hjeldu þeir lengst og fastast í ættvísi sína. Var það vegna þess, að hjer bar hún ávöxt. Hún varð auðugri og fyllri: varð að mannfræði*) Utan um kjarna mannfræðinnar 6x síðan sagnaritunin, uns hún náði full- komnun í snilldarverkum þrett- ándu aldarinnar. Jafnvel þeir sagnritarar sem minnst hirða um sannleiksgildi frásagnar sinnar, skjóta inn í hana ættartölum hjer og hvar og fylgja þannig gamalli hefð. Það hefur vafalaust ráðið miklu um áhuga íslendinga á mannfræði *)Mannfræði er hjer notað í hinni fornu merkingu, þ. e. frseðin um ein- staka menn, sögu þeirra og uppruna. Það nær þvi yfir ættfræði líka, en er allmiklu víðara. Nú er mannfræði stundum notað sem þýðing á antropo- logi, en mjer virðist misráðið að reyna að útrýma hinni gömlu merk- ingu, sem er enn rík í málinu. Ðr. Páll Kg-gert Ólason. 1 á seinni öldum, hve nátengd hún er höfuðbókmenntum vorum, enda varð ættfræðin enn sem fyrr efst á baugi. þegar fræðiiðkanir hófust á ný á íslandi eftir siðskipti. Ætt- fræðingar hafa lengi verið í fylk- ingarbrjósti þeirra, sem kannað hafa sögu vora, og einatt orðið fyrstir til að rannsaka nýjar sögu- legar heimildir og koma þeim fyrir almenningssjónir. Gott dæmi um þetta er manntalið frá 1703. Þessi merkilega heimild, sem varpar skýru Ijósi tölulegs fróðleiks á ís- lenskt þjóðfjelag fyrr á öldum, var

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.