Lesbók Morgunblaðsins - 14.10.1951, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 14.10.1951, Blaðsíða 4
\ 45Ö 'W" LESBÓK MORGUNBLAÐSINS um beinst í aðrar áttir, cinkum að athugun hinnar efnahagslegu og fjelagslegu þróunar. Er, þess síst vanþörf, að allt kapp sje á það lagt að gera þessum hliðum ís- lenskrar sögu rækileg skil. Þær hafa verið mjög vanræktar til skamms tíma, og er vaíalaust ætt- fræðiáhuganurh þar að nokkru levti um að kenná. Það væri samt illa farið, ef leiðir skildust til fulls með mannfræðinni og þeim fræðigrein- um, sem fjalla um sögu og þróun þjóðfjelagsins, og mundi það verða báðum aðiljum til tjóns. Þekking manna á flestum svið- um hefur stóraukist á seinni öld- um. Nýjar vísindagreinar hafa ris- ið upp, þar sem beitt er flóknum rannsóknaraðferðum, sem eru lítt meðfærilegar öðrum en sjerfræð- ingum. Leiðir vísindamanna og ósjerfróðra manna hafa legið sund- ur, þrátt fyrir aukna almenna menntun, og hætt er við því, að alþýðlegar fræðigreinar slitni úr öllu sambandi við hin kerfisbundnu vísindi. Svo gæti farið að mann- fræðin yrði smám saman að inni- haldslausri fróðleikssöfnun, rót- laus í hugsun samtíðarinnar, að- eins gömul og sjerkennileg leifð útdauðrar alþýðumenningar. Ef svona á ekki að fara, verður að beina þeim, sem við ættfræði fást, inn á nýjar brautir. Á það hefur oft verið bent, að fámenni íslendinga og óvenju mik- il, og nákvæm mannfræðiþekking, gefi tækifæri til að framkvæma hier ýmsar rannsóknir, sem væru óviðráðanlegar með öðrum þjóð- um. ísland gæti verið nokkurs kon- ar tilraunastöð, þar sem auðveld- ara væri en annars staðar að at- huga og reyna gildi vísindalegra lögmála. Það sem manni kemur einna fyrst í hug í þessu sambandi, er að nota mætti ættfræðina við rann- sóknir í erfðafræði. Athuga mætti, hvernig einstakir eiginleikar ganga í ættir og til dæmis. að hve miklu levti tilhneiging til að fá vissa sjúkdóma er arfbundin. Vafa- laust mætti vinna hier mikið starf á þessu sviði, en það er ólíklegt að mannfræðiþekkingin kæmi þar að tilætluðum notum. Erfðafræðin er nú orðin svo ströng vísindagrein, að þær upplvsingar um látna menn, sem völ er á, mundu oft reynast ófullnægjandi. Það er næsta furðulegt hve minnislausir menn eru á líkamseinkenni, en upplýsingar um slíkt væru erfða- fræðinni miög nauðsvnlegar. Gott dæmi um þetta er, að ágreiningur skuli hafa komið up^ um augna- lit Jóns Sigurðssonar þepar að hon- um Játnum. Af þessum sökum yrðu prfðafræðilegar rannsóknir að bvggiast fvrst oc fremst. á athug- unum á núlifandi kvnslóð, og væri bað vissulega fagnaðarefni, ef ís- lendingar hefðu bolmapn til að hefiast handa á bví sviði. Mannfræðibekkingin mundi knma að meira gagni, b^gar fiall- að er um önnur efni, svo sem fie- lagslega og sögulega þróun. Skal jeg til dæmis taka athuganir Guð- mundar Finnbogasonar, sem hann birti í riti sínu: íslendingar. Bygg- ir hann þar á mannfræðiritum og gerir tilraun til að bera saman hæfileika og mannkosti manna í ýmsum hieruðum landsins. Athug- ar hann meðal annars, bvaðan af landinu embættismenn, alþingis- menn og rithöfundar eru upnrunn- ir, einkum á nítiándu öld. Er all- mikill munur á hjeruðum í þessu efni. Úr Húnavatnssýslu koma til dæmis rúmlega þrisvar sinnum fleiri í þessa flokka en úr Snæfells- nessýslu, þótt íbúatala bessara hjeraða sje mjög lík. Einnig virð- ast áhugaefnin vera ólík. Tuttugu Þingevingar komast á þing, en að- eins fjórir menn úr ísafjarðarsýslu (en einn af þessum fjórum var reyndar Jón Sigurðsson). Sautján læknar eru fæddir í Húnavatns- svslu, en aðeins fjórir í Eyjafirði. Ef menn leituðu að skýringum á þessu, myndi koma í Ijós margs- konar mismunur á menningu og lífsafkomu í ýmsum hjeruðum landsins. Húnvetningar eru auð- sjáanlega hneigðir til mennta, og telur Páll Kolka í bók sinni, Föður- tún, þá einkum hafa áhuga á lækn- isfræði og málvísindum og álítur að það megi jafnvel rekia til áhrifa Þingeyraklausturs. Fróðlegt væri að fá úr því skorið, hvort rjett er að fleiri glæpamenn sjeu upprunn- ir í Húnabingi en annars staðar á landinu. Sje bað svo, er vert að leita viðunandi skýringar. Er lífs- skilyrðum um að kenna eða upo- eldisvenjum? Gengur glæpahneigð í ættir, eða á umhverfið sökina? Ef til vill er betta, eins og Páll Kolka segir, aðeins ranghverfan á beim skapeinkennum, sem knúð hafa Húnvetninga til frama, ein- stakhngshyggjunni og metnaðin- um. í íslenskum æviskrám er að finna hráefni í margar merkileg- ar athuganir. Fróðlegt væri til dæmis að rannsaka, úr hvaða stjettum og landshlutum forystu- menn bióðarinnar eru unprunnir og hvað hafi helst ráðið frama manna á ýmsum tímum, atgervi og menntun eða ætterni og frænd- fylei. Fjölda slíkra viðfangsefna mætti finna, sem skvra myndu rás sögunn ar og varpa ljósi á fræðileg vanda- mál, og verður ekki reynt að telja þau upp hjer. Heillaríkast væri að samvinna tækist með þeim mörgu áhugamönnum, sem fást við mann- fræði og sögu einstakra hjeraða, og vísindamönnum á sviði sagn- fræði og þióðfjelagsvísinda. Gætu þeir þá rætt sín á milli um, hvað heppilegast og merkilegast væri að rannsaka. Eitt erfiðasta skrefið í

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.