Lesbók Morgunblaðsins - 05.02.1961, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 05.02.1961, Blaðsíða 3
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 55 vík hefir verið höfuðból, á meðan þeir sátu þar feðgarnir, Ingólfur Arnarson, Þorsteinn og Þorkell máni. Hann var lögsögumaður 970—984. „Sonur hans var Þor- móður, er þá var allsherjargoði, er kristni kom á fsland". Má á þessu sjá hve mikillar virðingar þeir feðgar hafa notið, því talið er að embætti allsherjargoðans hafi verið að helga alþingi, og hefir það þá verið virðulegasta embætti landsins. Nú er þess ekki getið hvar Þormóður allsherjar- goði hafi átt heima, og um hann vitum vér ekkert annað en þetta. Mestar líkur eru til þess að hann hafi búið í Reykjavík, óðali feðra sinna. Þegar eftir kristnitöku hófust kirkjubyggingar um allt land. Þá var hverjum manni heitið því, að hann skyldi hafa með sér til himnaríkis jafn margar sálir og menn rúmuðust í kirkju hans. Allir höfðingjar og helztu bænd- ur kepptust því við að koma upp kirkju á, jörðum sínum. Engar sagnir höfum vér þó um það, hvenær kirkja hafi verið gerð í Reykjavík, en ætla má að það hafi verið þegar eftir kristnitöku, ef dæma skal eftir þeim anda, sem ríkt hefir á því heimili. Þorkell máni var þá nýlega látinn, og hon- um gefur Landnámabók þennan vitnisburð: „Sonur Þorsteins var Þorkell máni, er einn heiðinna manna hefir verið bezt siðaður, að því er menn vita dæmi til. Hann lét sig bera í sólargeisla í banasótt sinni og fal sig á hendi þeim guði, er sólina hafði skap- að. Hafði hann og lifað svo hrein- lega sem þeir kristnir menn, er bezt eru siðaðir". Á heimili hans hefir því varla verið um neina andúð gegn kristninni að ræða, heldur eru allar líkur til þess, að hinum nýa sið hafi verið tekið þar opnum örmum. Þess vegna höfum vér fulla ástæðu að ætla, að í Reykjavík hafi risið kirkja þegar eftir kristnitöku, og að hún hafi verið ein af fyrstu kirkjum í kristnum sið hér á landi. Fyrstu guðshúsunum hér má skipta í.þrjá flokka. Fyrst eru al- kirkjur. í þeim skyldi messa sung- in hvern helgan dag. Þetta voru sóknarkirkjur og þar skyldi vera prestur, einn eða fleiri. Þó eru dæmi þess að til voru sóknarkirkj- ur, þar sem ekki var prestskyld, og til voru alkirkjur, sem ekki voru sóknarkirkjur. Hitt mátti heita undantekningarlaus regla, að alkirkjur væri á höfuðbólum og höfðingjarnir kappkostuðu að gefa þeim sem mestar eignir. í öðrum flokki voru hálfkirkj- ur og skyldi þar messa annan hvorn helgan dag. í þriðja flokki voru svo bænhús og skyldi þar venjulega messa 12 sinnum á ári. Þess konar guðshús voru ekki á höfuðbólum. Kirkjunnar í Reykjavík er fyrst getið í kirknatali Páls biskups Jónssonar um 1200. Þar munu ekki aðrar kirkjur taldar en al- kirkjur og prestskyldar kirkjur. En elzti máldagi hennar er frá 1379. Þar segir að þar skuli vera prestur ef bóndi vill, og sýnir það að hún hefir ekki verið prest- skyldarkirkja þá. Hún er og fá- tæk, því að hún á ekki aðra fast- eign en Sel, sem metið var 10 hndr. Hefir henni eflaust verið fengin sú fasteign að upphafi, og Sel þá tekið undan Reykjavík. Þetta gæti bent til þess, að engir höfðingjar hefði setið í Reykjavík eftir að Þormóð allherjargoða leið, enda fara engar sögur af Reykja- vík um 400 ára skeið, eða frá því er Þorkell máni lézt og þar til þessi kirkjumáldagi er gerður 1379. Vafalaust er talið, að kirkjan hafi frá öndverðu staðið á sama stað fram til Í796, er dómkirkj- an kom. Hún hefir staðið and- spænis bæarhúsunum og í kirkju- garði miðjum. Langt fram eftir öldum var þetta torfkirkja og sannaðist það, er grafið var fyrir fótstallanum að myndastyttu Skúla fógeta. Þá komu menn nið- ur á fornan vegg og tvo kampa hlaðna úr grjóti, er sýndu að dyr höfðu þá verið á suðurvegg kirkj- unnar. Seinasta kirkjan sem stóð þarna, var að stofni til kirkja sú er Brandur Bjarnhéðinsson bóndi í Vík lét reisa 1724. Sú kirkja var upphaflega með moldarveggjum. En 1770 var þessum veggjum rutt burt og kirkjan endurbyggð að nokkru leyti og var þá timbur- kirkja. Var þá jafnframt gerður stöpull fyrir framan kirkjuna, með turni upp af, og þar upp af stöng og veðurviti. Þessi kirkja var rifin 1798 og sléttað yfir grunninn. Umhverfis kirkjuna var sæmi- legur grafreitur. Þar hafði fólk nú verið jarðað um nær 800 ára skeið. Þær hafa því verið orðnar nokkuð margar grafirnar, sem þar hafa teknar verið. Og enn var haldið áfram að grafa þarna eftir að dómkirkjan kom. Sennilega hefir þá verið grafið í grunni gömlu kirkjunnar, en þó er óvíst hve mikil viðbót hann hefir verið við kirkjugarðinn, því að það hafði tíðkazt að heldra fólk væri grafið innan kirkju áður. Eru til heimildir um að legkaup var þar 3—4 rdl. fyrir fullorðna og 2 rdl. fyrir börn. Með dómkirkjunni lagðist niður sá siður að grafa fólk innan kirkju, því að þar var ekki hægt að taka gröf. Auðvitað hefir kirkjugarðurinn verið margsinnis út grafinn, og ár- ið 1806 er kvartað um að hann

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.