Lesbók Morgunblaðsins - 03.09.1967, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 03.09.1967, Blaðsíða 7
á hurðir og húna, eins og veiðimanni þeg$r hann nær fiski á færi. Annar kvaðst ekkí þekkja meiri yndisauka en slíka iðju. iV llar þessar sögur voru a'ð mestu tilbúníngur þeirra, sem pyntuðu hina ákærðu og þegar píslarnar voru orðnar óbærilegar játuðu menn öllu, sem kval- aráf þeirra kröfðust. Súmsstaðar var því trúað, að pestinni myridi linna, ef höfuð galdrakindanna, serii þegar lágu dysjuð Utangarðs, væru sriiðin frá bol. í þýzkum borgum urðu gráfararnir oft illa fyrir barðinu á sjúk- legu ímyndunarafli íbúahria. Sögur eru urii,' að þeim hafi stundum verið smal- að saman og sfðan brenndir lifandí, eftir að hafa verið píndir til að játa á sig hin óheyrilegustu glæpaverk. Á erfiðum tímum hyllist fólk oft til þess að finna einhverja allshefjar ástseðu, fyrir erfiðleikunum, oft er þessi ástæða buridin ákveðnum hóp, eða hóp- um. Fyfir nokkrum áratugum var erfitt f járhágsástand í Þýzkalandi kennt Gyð- irigúrii og margvíslegt fleira, sem aflaga fór. Fyrir þessar Sakir upphófust þar miklár ofsóknir gegri Gyðingum og náðu þæf hámarki laust fyrir miðja tuttug- usttí öld, nieð nútíma tækrii og skipu-' lagníngu. • Gasklefarnir eru verðugir mirihisváfðar þeirra hugvitssömu iriaririá, sem sáu þar um framkvæmdir. Á íriiðöldum var fólk sama sinnis og á tuttugustu öld, en skipulagsleysi Og sköftur tækni hamlaði jafnmiklum af- köstum í morðum. Gýðingamorðin á iriiðöldum eru sér- stáklega óhugnanleg fyrir þá sök, að valdastéttirnar ásamt klerkdómnum vissú, að ásakanir almenriings um að< Gyðíngar ættu sök á plágunni, voru algjörlega tilhæfulausar. Óttinn við skrílinn og einnig gróðavonin átti þátt í því, að þessar stéttir þvoðu hendur sínar qg gengu jafnvel sjálfar fram fyr- ir skjöldu í ofsóknunum á hendUr sak- lausu fólki. : " að er ekki hægt að benda á þann, sem fyrstur bar fram þá tilgátu, að GycSingar ættu sök á pestinni. Þessi skoðun hefur sjálfsagt kornið fram á ýmsum stöðum á sama tíma. Gyðingar skáru sig úr og vöktu með því tor- tryggni, auk þess virtust mönnum þeir hagsýnni öðrum í fjármálum og stund- uðu víða peningaverzlun, sem var held- ur illa séð á 14. öld. Sú saga kom upp, að Gyðingum hefði verið skipað að eitra vatnsból og brunna, eitrið átti að hafa komi'ð frá Toledo, en þar bjuggu margir Gyðingar, sumir sögðu að Gyðingar byggju sjálfir til eitrið úr uglum, köngulóm, eðlum og fjeíri kvikindum, sem álitin voru eitr- uð. Sögur voru einnig á kreiki um að Gyðingar göldruðu pláguna í fólk. Sagt var að þeir fölsuðu myntina og ætluðu sér að útrýma öllu kristnu fólki með eitri. Sagan um eitrun vatnsbóla kom fyrst upp í Su'ður-Frakklandi, fyrst í staði yar ýmsum kenndur verknaðurinn. ÁðalJijin hylltist til að kenna almúg- anum um hermdarverkið og almúginn kenndi það aðli og auðugri stéttum. Sumir kenndu Gyðingum um, aðrir holdsveikum. Ofsóknir holdsveikra voru ekki nýtt fyrirbæri. Arið 1313 hafði Frakkiandskonungur skipað að brenna lifandi alla holdsveikissjúklinga á Frakklandi, ástæðuna vita menn ekki. Að lokum varð sú sko'ðun ríkjandi að Gyðíng^r hefðu eitrað brunnana og þá hófst stormurinn. Snemma í maímánuði 1348 drap skríll- inn alla Gyðinga sem hann náði í bæ einum í Suður-Frakklandi. Ofsóknirn- ar mögnuðust og talið er að í Búrgund hafi fimmtíu þúsund Gyðingar verið teknir af lííi. Páfinn bannaði stranglega þessar af- tökur'í opnum bréfum, sem hann sendi ••.,'¦¦¦¦ . Framhald á bls. 13 Af gömlum blöðum effir Hannes Jónsson LIFIÐ ER A FLEYGIFERD Jj ífið í Ásbyrgi gekk sinn vana- gang, en þó nokkuð hraðar. Þa'ð var furðulegt hvað við gátum náð í mik- ið af vörum, sem seldust strax með góSum hagnaði. Bjarni græddi vel, en hækkaði ekki kaupið við mig. En hann var mér innilega góður og eins kona hans. Dóttir hans, sem þá var ung, kom oft í búðina og tók vel eftir. „Þú mátt ekki segja honum pabba það, mikið vo'ðalega snuðar hann, hann selur 5 aura stokkana á 6 aura og sex aura stokkana á fimm aura", trúði Veiga mér einu sinni fyrir. Bjarni drakk nefnilega mikið, og þá urðu mistök. Sveitamenn keyptu þá mikið og verzlunin færðist suður. Stórverzlan- irnar á Eyrarbakka og Stokkseyri voru þá að líða undir lok, en smá- kaupmenn ekki búnir að koma fótum undir sig í staðinn. Engin Verzlun var þá á Selfossi, né annarsstaðar í sveitunum. Stokkseyringar keyptu talsvert hjá okkur, enda þekktu þeir Bjarna. Engir vörubílar voru þá, en hestvagnalestirnar lögðu á stað inn Hverfisgötuna á kvöldin. Skeiðamenn voru eitt kvöldið á fefð- og komið myrkur. Séra Brynjólfur var með þeim og svo fullur, að þeir treystu honum ekki til að sitja á hestinum, en bjuggu um hann á einni kerrunni. „Stígðu nú í stólinn, séra Brynjólfr ur," sagði einn þegar undirbúningi var lokið. „Þið eruð allir asnar og svín í lífi og dauða, amen", var ræða prestsins. Það var sama hvað fuilur. Bjarni var, þó ég og aðrir skömmuðum hann, þá var hann alltaf sama hóg- væra prúðmennið, svara'ði aldrei illu. Og aldrei viðurkenndi hann að hafa bragðað vín, þó hann væri stjörnu blindur. Ég var einu sinni úti í kjall- ara að taka til, og rakst þá á kex- tunnu fulla af flöskum, sem vínlykt angaði úr. „Kannski þú viljir þræta fyrir að þú hafir drukkið úr flösk- unum", sagði ég öskuvondur. En Bjarni skildi ekkert í því, hvernig flöskurnar hefðu komizt í tunnuna, aldrei bragðaði hann vín. En væri ég fullur, þá var Bjama óhætt. Og aldrei fann hann að viö mig, þó ég hagaði mér ósæmilega. Og sjaldan fannst vínlykt af Bjarna, hann blanda'ði nefnilega brennivínið í mjólk og drakk það þannig. Einn vinur minn, máttar- stólpi föðurlandsins og tryggur við- skiptavinur Áfengisverzlunar ríkis- ins sagði mér snjalla sögu af sér. Hann betlaði á götunum og átti eftir fyrir mjólkurflösku, er hann hafði keypt brennivínið. En þetta var for- sjáll maður og hugsaði einnig fyrir næturgistingu. Þegar hann var bú- inn með helminginn af brennivíninu keypti hann mjólkurflöskuna, drakk nokkuð af mjólkinni og fyllti svo flöskuna af brennivíni. Svo lagði hann á stað niður í kjallarann með mjólkurflöskuna, sem hann sagðist ætla að hressa sig á, og bað auð- mjúkur um næturgistingu, sem fús- lega var veitt. En löggan skildi ekk- ert í því, að alla nóttina söng og trallaði vinur minn, og var jafn full- ur að morgni. Mér var farið að leiðast í búðinni og líkaði ekki kaupið. Árni Öla fékk 180 krónur þegar hann byrjaði á Mogganum. Ég ætlaði til Englands, og fór í tíma hjá Stebba túlk. Það var kennari eins og þeir eiga að vera, hann kunni ensku betur en Englend- ingar. Kristján Bárður gat útvegað mér vinnu við verzlun í Middles- borough, en þá grét mamma, hún var viss um að ég mundi farast í strfðinu. Sama var, þegar ég ætlaði til Hannesar frænda míns í Kanada. Svo ég fór ' hvergi, guði sé lof. Kristján Bárður var einn af Filis- teunum. Hann var stórvitur og skap- aður fjármálamaður, en af því urðu engin not, hvorki honum né öðrum, vegna galla. í honum var mikið af grjóti, en Hka ósvikið gull. Það þekkti. ég vel. Hann vár mér góður og réði mér heilt, þó ég hefði ekki vit á að notfæra mér það. Um tíma átti Kristján um 30 gufuskip, öll á kafi í sandi á Suðurströndinni. Hann var stórvinur Einars Ben; var með hon- um í sölunni á Dettifossi og C. B. Eyjólfsson. Þeir fengu í reiðufé 50 þúsund. Þá var stórveizla í Kaupin- hafn. Og svo varð sonur Kristjáns helvizkur kommúnisti, hann sem var svo fallegt og saklaust guðsbarn þeg- ar hann var litiU. Árið 1916 sagði ég upp hjá Bjarna og fór á kútter Sæborg síðari hluta vetrarins, Ég var alveg ónýtur, fisk- aði ekkert, og þoldi ekki sjómennsku. En þó var ég víst talinn meðal stofn- enda Hásetafélagsins og borgaði þar í tvö ár árgjald, tvær krónur. Við vorum úti í páskaveðrinu, en þá urðu hrakningar og slys á bátum og skipum. A skírdag vorum við úti á banka í norðaustan stormi og hauga- sjó, svo einnig á föstudaginn Ianga, en á laugardag vorum við undan Krísuvíkurbjargi og þá rauk veðrið upp í útsuður og svo í norður me'ð hörkufrosti, svo allt var klakað og svellað dekkið. Við héldum okkur við undan Höfnunum af því Skip- stjórinn treysti sér ekki fyrir Reykja- nes. Það var stórhættulegt að hag- ræða seglunum, þegar Iagt var yfir. Margir kútterar lágu fyrir akkerum inn á Hafnarleiru, færeyskir og ís- lenzkir. Aðfaranótt páskadags dreymdi mig Hannes föðurbróður minn, sem ég heiti eftir, en sá aldrei. Hann sagði mér hver hann var, og ég mundi, að hann hafði fyrirfarið sér. Ég spurði hvernig honum liði, — Vel, sagði hann, en mér er alltaf illt í höfðinu. Eftir því, sem mamma lýsti veik- indum hans, hefir hann haft heila- æxli, og ekki þolað þjáningarnar. Eg lýsti draummanninum fyrir mömmu, og þekkti hún hann vel. Hannes sagð- ist ætla a'ð vera með mér, og getur verið að svo hafi verið og sé enn. Ég vaknaði við það, að nissinn, eða skipsdraugurinn, réðist á mig, tók' fyrir kverkarnar á mér svo ég ætlaði að kafna. Þetta var strákur, ég sá hann vel og heyrði i körlunum, sem voru að spila i lúkarnum. Ég barð- ist um, nissinn hvarf, en ég rak hausinri upp i dekkið. Við vorum kojufélagar og honum hefir þótt ég liggja of lengi. A annan í páskum komum víð inn, þá var blfðskaparveður. Ég fór út aftur stuttan túr, en hætti um lok- in. Ég réri um vorið nokkra róðra á Sviðið, en þar var lítill fiskur, enda enginn friður fyrir trollurum. Einu sinni elti okkur hvalur vestan af Sviði og alveg að fjörunni í Akur- ey. Við gátum varla róið, hann synti svo nærri. Seinasta róðurinn var austan strekkingur og nógur fiskur, tveir urðu að vera í andófi en við Framhald á bls. 10 3. september 1967 LESBOK MORGUNBLAÐSrNS 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.