Lesbók Morgunblaðsins - 10.08.1969, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 10.08.1969, Blaðsíða 6
FYRSTI NUTÍMAMAÐUR EVRÓPU Eftir Colin Cross N apoleon Bónaparte var Korsíku- maður af ítölskum ættum. Um þrítugt réði hann fyrir Frakklandi og hálffert- ugrur að aldri stjórnaði hann Evrópu. Hann lézt í útlegð fimmtíu og eins árs gamall. Líkast til var hann einn hæfasti maður, sem nokkurn tíma hefur farið með stjórn nnála í Evrópu. Enn er ekki séð fyrir endann á afleiðingum verka hans. ^agnfræðingar hafa leragi karpað uim það, hvort Napóleon hafi orðið til „góðs" eða „ills", en sú gáta verður vart ráðin í bráðinia. Frafckar sjálfir fara bil beggja í aðdáun sinini á honuim. Þeir reistu honiuim stórfenglegasta graf- reit í allri Bvrópu og eranfreimur er sig- UŒibogfcun honuim verðuigt mininismerki. Saimt sem áður er engin gata í allri París kemnd við hanin. Bn það, sem raunverulega slkiptir máli er það, að Napóleon var stjórn- og hersnilliragur og snilli haras á þekn svið- umn jafnmikil og samtíðarmanina hans Beethovems og Goeíhes í tómlistirani og skáldskapnuim. Napóleon var fyrsti nú- tímarmaður Ewópu og nú tvefcn ölduim síðar, hafa dnauimar hans uim sameinaða áffiu enn efcki ræzt. Móðurmál Napóleons var ítalska og föðuirland hans eyja í útjaðri Evrópu. Hann lærði ekki frönsfcu, fyrr en haon var níu ára gairmall og hanm talaði harna ætíð með ítölsfeum hrefcni. Réttu nafni bét hanin Napoleone di Buom<aparte en breytti því þegar á unga aldri. Napóleon var lágur maður vexti og grararaur. Hann var geysilega duglegur og vininuiglllaðiur og vainin oiflt áitjón situinid- ir á sólarhrinig. Haran hafði þann sjald- gæfia eiginileika að geta sofniað hvenær, sem haran vildi og lagði sig jafravel í miðiri orrustu, ef svo bar uradir. FjölSkylda hans heyrði korsíkarastoa aðlirnum til. Þetta fólk var ættgöfugt og stolt en fátækt. Þegar Konsítouimenm reyndu að brjótast undan yfirráðum ítala nétt efitfc miðfja átjláiradu öld, tók Bón/aparteiasttin þátt í þeimri bairáit'tu, en svo konuu Fraktoar til stojalanina, firels- uðu Korsíku undan ítölum en lögðu hania uindiir sjálfia sig og þegar Napóleon fæddist hafði Korsítoa verið undir Fröktouim í tæpa þrjá mámiuði. Faðfc Napóliearas dó er dmemlguriinm var sextáti ára og móðfc hans fór með ijölsfcyldumáldn eftir það. Hún hélt fast um tauimana og slakaði hvergi á. Þegar Napóleon sonor hemniar var oaiðfcun kieás- ari og rétti hemni raáðarisaimílegast hönd sína að kyssa á, þá gerði gaimla konian sér lítið fyrfc og beit í höndina. Nú voru uppi ráðagerðir um að tengja korsíkamsika aðalinn Friafcklandi fastar og þanraig æxlaðist það, að Napó- leoni var boðið upp á meranttum í frörask- um sikóla. Hamn stuindaði tungumálaraáim í þrjá mánuði, en hélt þá til henskól- ans í Brienne, sem var nokfcuirs konar eldisstöð handa verðandi liðsforingjiuim frörastouim. Þarma dvaldist hairan í rúim fimim ár. Haran var fyrsti Korsítouimað- uriran, sem raaim þarmia og nmun hafa stunigið dálítið í stúf við aðna raemend- ur og bætti erlendwr málibreimur haras Málverkið synir Napoleon a heunleið eftir orustuna við Austerlitz. Ettir sagur iNapo- leons þar, sagði Pitt, forsætisráðherra Bretlands: „Vefjið upp landabréf Evrópu. Við þurfum ekki á því að halda næstu tíu árin". þar etoki um. Eirahverju sinni datt hon- um í hiuig að fara til Indlands eða garaga í firarastoa sjóheriran, en ekkert varð af því. Er baran var fimnitán ára fór bawn í henstoólanin í París og bjó sig þar und- ir að ganga í firanstoa herinin. Hann laufc raánadirau á hálfu stoemimri tíma, en horauim var ætlaður og varð fertugasti og araraar í röðirani af fimimtÍM og átta. Hanin var skipaður umdfcforingi í L»a Fére liðssveitfcimi séxtán ára að aldri. Honiuim hafði að mörgu leyti gengið vel í skólarauim, en þó benti fátt til þeirra afrefea, sem hann átti síðar eftir að virana. Þrátt fyrir hinia miiklu leikni, sem Niapótaon sýmdi smiammia í heratjónn, voru framtíðarhonfiuir hanis helduir hvensd!agisílegair allt fram að frörasiku stjómaAyltifciiguirani árið 1789. Hefði ekki orðið af þeirri byltingu hefði Napóleon Bónaparte senniilega endað æviraa í friði og ró á majórs eftirlaun- uim. En byltimgin brejd;ti öllu. Jakobíraar hálslhjuiggu kóragiran og hóíu ógnar- stjórninia undfc forustu Röbespierres. Gaimla yfirgfcéttin flúðí land og bændur fenigu land sitt til eignar. Öllum grónum stofraunuim var bylt og tímatalirau var jafiravel breytt. Afleiðirag- in varð sú, að flestöll riki Evrópu sam- einiuðuist um að berja byltiraguna niður og stóð það stríð allt frá 1792 og fnaim til 1815. Nú gauis þjóðerniiakemndin upp á Kor- £Íku og tvísýnt var um það, hvort eyjam yrði fuUvalda ríki eða áfraim undfc stjórn Frakka. Napóleon hélt heim og tók þátt í barátturani með fjölskyldu sirani. Laufc málum þeinra svo, að þau voru gerð útlæg. Þau héldu þegar til Frakklandis. Napóleon hafði nú verið fjarverandi í raær tvö ár frá herdeild siranii. Hann brá fyrir sig srajallræði, sem sýradi glöggt, að hann var efcki síðri stjórnmálamaður en hermiaður. Hanm ritaði bæklirag stjórininrai í hag og hlaut tigraanhækkum fyrir. Vart hafði hanm 'fcetoið við stöðu sáinnii sem niæsfcnáðaindi stórskotaliðsins í umisátinmii um Toulon, er yfirmiaður hans dó og Napóleon hlaiut stöðu (hams. Er þetta gerðist var hann tuttugu og fjöguirra ána. f þessari uimigát aflaði Napóleon sér talsverðnar frægðar fytrir herstjórn. Hann særðist þrisvar og eitt sáranma háði horaum æ eftfcleiðis. Toulom var tekin og Jakobínar hófu að hálsstýf'a andstæðimga síiraa. Napóleon hækfcaði eran í tign, í stjórn- málum mjakaði hamn sér með hægð til hægri. Horaum líkaði stjórnin ektoi of vel og tók loks höndum saman við Paul Barras, lýðveldissinraa í París. Brátt var málum svo komið í París, að lá við upp- redsn og voru Barras þá feragin talsverð hervöld í hendur. Haran útnefndi Napó- leon þegar iraæstráðanda og Napóleon kafnaði ekki umdfc nafnd heldur róaði æstan múginm með snjöllu herbr/agði og dugði það mæstu fjörutíu árin. Nú var Barras komiran í fararbrodd og féfck Napóleoni umsvifialaust herstjórm í hendur. » að var um þetta leyti, sem Napó- leon varð ástfaraginin af ástimey Barraa- ai. Hún hét Jósefínia de Beaulharnais og var sex árum eldiri en Napóleon. Hún var ekfcja. Napóleon hafði átt vingott við eiraar tvær komur áður en þetta var, en Jósefíraa var sú fyrsta, sem kveikti ra3kilega í honuim. Hún fædd- ist í Vestuir-IradjLum, em iþair átti fjöl- skylda heraraar plamtekru. Jósefína var glæsileg, töfrandi koraa — fjáshæ>rð og fagureyigð og hafði srniéam „dularfullan" munn. Hún var með iskerramdar teraniuir og því opnaði hún ihelzt ekki munninin, er hún brosti og þótti það enmiþá mefcta töfrandi. Jósefíraa var koma framgjöm en geðíelld. Eigimmaður henmar hafði lenit undfc fiallöxirani og lá við borð, að hún hlyti sömu örlög. Um þetta leyti var hún drottnirag samfcvæmiisl'ífs París- arborgiar. Hún hafði lagt sig í líma við að kyran- aisit Napóteoirai og samia máflli istaipti raiumr ar uim alla, sam hemnd þóttu líklegir til afreka. Em það kom afar flatt upp á ¦hania, er Napóleon vaxð svona ástfang- inn af Ihenirai. Hún kom efcki þegar auga á snilli hans og virtist 'hann aðeies simá- vaxinn Korsíkumnaður, sem stundi upp úr sér ástríðufulJiuim ástarjátnimgum. Bn Jósefíma var í peningavandræðum um þessar mundfc og því tók hún honuim. Barras var líka búinm að fá sér aðra og hvatti Jósefírau til ráðahagsins. Jóee- fínu mun í fyrstu hafa þótt talsverður mumur á eigimmbmraum sínium og var sá muraur tæpast Napóleoni í hag. Napóleon og Jósefíraa voru gefin sam- an hjá borgarstjóra. Brúðguminn bætti tvedmur árum við ailiduir siam, en bfrúður- iin sikar f jögur af siínium. Á brúðaikiups- nóttinia gerðist Napóleon svo djarfur að krefjast þess, að hundur brúðarinnar yrði rekimn úr hjómarúminiu. Hún neit- aðd því og lauk leilknum svo, að hund- fjiandiran beit veslingis Napóleon. Tvedm dögum síðar kvödduist þau. Napóleon hélt til ftalíu og Jósefíraa fékk sér nýj- an.elsfchuga, hefiur vart búizt við eigim- manni síraum aftur í bráðfcna. í ítalíuferðimni aflaði Napóleon sér varamlegs orðstírs sem berforingi. Hanm tók við örþreyttum og hiunigruðutm her sem réði yfir Ihlægilegium útbúnaði. Með þessum söfirauði siigraðd Napóleon mang- 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 10. áigúst 1969

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.