Lesbók Morgunblaðsins - 10.08.1969, Page 6

Lesbók Morgunblaðsins - 10.08.1969, Page 6
FYRSTI NÚTÍMAMA0UR EVRÓPU Eftir Colin Cross N apoleon Bónaparte var Korsíku- maður af ítölskum ættum. Um þrítugt réði hann fyrir Frakklandi og hálffert- ugur að aldri stjórnaði hann Evrópu. Hann lézt í útlegð fimmtíu og eins árs gamall. Líkast til var hann einn hæfasti maður, sem nokkurn tíma hefur farið með stjórn miála í Evrópu. Enn er ekki séð fyrir endann á afleiðingum verka hans. Sagnfræðingar hafa lenigi karpað um það, hvort Napóleon hafi orðið til „góðs“ eða „ills“, en sú gáta verður vart ráðin í bráðin/a. Frakkar sjálfir fara bil beggja í aðdáun sinni á honum. Þeir reistu honuim stórfenglegasta graf- reit í allri Evrópu og ennfremur er sig- urboginn honuim verðuigt minnismerki. Samt sem áður er engin gata í allxi París kennd við hanin. En það, sem raunverulega slkiptir máli er það, að Napóleon var stjórn- og hersnillingur og snilli hiams á þeim svið- um jafnmikil og samtíðarmanna hans Beethovens og Goetihes í tónlistinni og skáldsikapnuim. Napóleon var fyrsti nú- tímamiaður Evrópu og nú tveim öldum síðar, hafa dnauimar hans um sameinaða álfu enn eklki ræzt. Móðurmál Napóleons var ítalska og föðurland hans eyja í útjaðri Evrópu. Hann lærði ekki frömsíku, fyrr en hann var níu ára gamiall og hann talaði hania ætíð með ítölsikum hreimi. Réttu nafni hét hann Napoleone di Buomaparte en breytti því þegar á unga aldri. Napóleon var lágur maður vexti og gramnuir. Hann var geysilaga duiglegur og vinnuiglllaður og vann oift áitjián stiund- ir á sólarhring. Hann hafði þann sjald- gæfa eiginleika að geta sofmað hvenœr, sem hann vildi og lagði sig jafnvel í miðiri orrustu, ef svo bar undir. Fjölskylda hans heyrði korsíkanska aðlinum til. Þetta fólk var ættgöfugt og stolt en fátaekt. Þegar Korsíkumenn reyndu að brjótast undan yfirráðum íitala rótt eftár miðja ótjiánidu ölid, tók Bómapairteiæftin þátt í þeinrd banáttu, em svo komiu Fraklkar til skjalamna, frels- uðu Korsiku undan ítölum en lögðu hana undir sjálfa sig og þegar Napóleon fæddist hafði Korsíka verið undir Fröklkuim í tæpa þrjá mánuði. Fa'ðir Napóle'ons dó er dnengiurinn var sextán ára og móðir hans fór með fjölskyld'umálin eftir það. Hún hélt fast um taumama og slakaði hvergi á. Þegar Niapóleon soniur hemniar var obðairun ‘kieds- ari og rétti henni máðansaimlega/st hönd sína að kyssa á, þá gerði garnla konian sér lítið fyrir og beit í höndina. Nú voru uppi ráðagerðir um að tengja korsíkamska aðalinn Frakklandi fastar og þannig æxlaðist það, að Napó- leoni var boðið upp á menntun í frönisk- um skóla. Hann stuimdaði tungumálanám í þrjá mánuði, en hélt þá til henskól- ans í Brienne, sem var mokkurs konar eldisstöð handa verðandi liðsforimgjum frönisteum. Þ'arma dvaldist hann í rúm fimrn ár. Hann var fyrsti Korsíkumiað- urinn, sem nam þarmia og mun hafa stungið dálítið í stúf við aðna memiend- uæ og bætti erlendur mállhireimur hanis þar ekki um. Einhverju simni datt hon- um í hiuig að fara til Imdlands eða ganiga í franskia sjóherinn, en ekkert varð af því. Er hann var fimmtán ára fór bann í henSkólamn í París og bjó sig þar und- ir að ganga í fransika herinn. Hann lauk námdinu á hálfu slkemmri tíma, en honium var ætlaður og varð fertugasti og anrnar í röðinni af fimmtíu og átta. Hamin var skipaður unidirforingi í La Fére liðssveitiinni sextán ára að aldri. Honum hafði að möngu leyti gengið vel í skólianum, en þó benti fátt til þeirra afreka, sem hann átti síðar eftir að vimna. Þrátt fyrir hinia miklu leikni, sem Niaipólieon sýnidi smemima í hienstjóm, voru f ramtíðarhorfur hans heldur hvensdagsflegar allt fram að frömsku stjórnaibyltámgunni árið 1789. Hefði ekki orðið af þeirri byltimgu hefði Napóleon Bónaparte senmilega endað ævimia í frdði og ró á majórs eftirlaum- um. ^ En byltimgin breytti öllu. Jakobínar hálslhjuiggu kómgimn og hófu ógnar- stjórnina undir forustu Robespierres. Gamla yfirsfcéttin flúðí land og bændiur fengu land sitt til eignar. Öllum grónum stofmunum var bylt og tímatalimu var jafnvel breytt. Afleiðinig- in varð sú, að flestöll ríki Evrópu sam- eirauðust um að berja byltinguna niður og stóð það stríð allt frá 1792 og fram til 1815. Nú gaus þjóðemiskemndin upp á Kcr- EÍku og tvísýnt var um það, hvort eyjian yrði fullvalda ríki eða áfram undir stjórn Fnakka. Napóleon hélt heim og tók þátt í baráttunnd með fjölskyldu sinni. Lauk málum þeirra svo, að þau voru geirð útlaeg. Þau héldiu þegar til Frakklandis. Napóleon hafði nú verið fjarverandi í nær tvö ár frá herdeild sinni. Hann brá fyrir sig snijallræði, sem sýndi glöggt, að hann var ekki síðri stjórnmálamaður en henmaður. Hann ritaði bækling stjónninni í hag og hlaut tignarbæklkun fyrir. Vart hafði hanin tekiið við stöðu simmá siem næisitináðandi Ftórskotaliðsins í uimsátinmii um Toulon, er yfinmaður hans dó og Napóleon Ihlaut stöðu Ihans. Er þetta gerðist var hann tuttug'u og fjögurra ára. í þessari umisát aflaði Napóleon sér talsverðrar frægðar fyrir ihertstjórn. Hann særðist þrisvar og eitt sáranna háði ihohum æ eftirleiðis. Toulon var tekin og Jakobínar hóflu að háisstýf'a andstæðinga sinia, Napóleon hækkaði enn í tign, í stjóm- málum mjakaði hann sér með hægð til hægri. Homum líkaði stjórnin ekki of vel og tók loks höndium saman við Paul Barras, lýðveldissinna í París. Brátt vair málum svo komið í París, að lá við upp- reisn og voru Barras þá fenigin talsverð hervöld í hendur. Hamm útnefndi Napó- leon þegar næstráðanda og Napóleon kafnaði ekki undiæ nafnd heldur róaði æstan múginn með snjöllu heirbriagði ag dugði það næstu fjörutíu árin. Nú var Barras kominin í fararbrodd og fékk Napóleoni umsvifalaust herstjórm í hendur. að var uim þetta leyti, sem Napó- leon varð ástfanginn af ástmey Barrais- ai. Hún hét Jósefína de Beaiulharnais og var sex áruim eldirí en Napóleon. Hún var ekíkja. Napóleon hafði átt vingott við einiar tvær konur áður en þetta var, en Jósefína var sú fyrsta, sem kveikti rækilega í honium. Hún fædd- ist í Vestur-Imtdíium, en Iþair átiti fjöl- skylda hennar plantekru. Jósefína var glæsileg, töfrandi kona — ljódhærð og fagureygð og hafði smáan „dulairfullan“ munn. Hún var með sfcemmdar tenniuir og því opnaði hún helzt ekki mumninin, er hún brosti og þótti þiað enniþá meina töfrandi. Jósefínia var kona flramigjöm en geðfelld. Eiginmaður heinmar hafði lent undir fallöxinni og lá við borð, að hún hlyti sömiu örlög. Um þetta leyti var hún drottnimg samkvæmisl'ífs Paris- arborgar. Hún hafði lagt sig í líma við að kynn- aisit Napóleonii oig siamia rnálli skiipti raiun- ar uim alla, sam henni þóttu líklegir til afrefca. En það kom afar flatt upp á hana, er Napóleon varð svona ástfang- inn af hennd. Hún kom ekiki þegar auga a snilli hans og virtist hann aðeims smá- vaximn Korsíkumaður, sem stundi upp úr sér ástríðufuILum ástarjátningum. En Jósefíma var í peningavandræðtum um þessar mundir og því tók hún honum. Barras var líka búimn að fá sér aðria og hvatti Jósefínu til ráðahagsins. Jóse- fínu anun í fyrstu hafa þótt talsverður munur á eigimmbmnium sínium og var sá mumur tæpast Napóleoni í hag. Napóleon og Jósefína voru igefin sam- an hjá borgarstjória. Brúð'guminn bætti tvedmur áirum við aidur sinn, en brúður- in skiar fjögur aif sínium, A brúðakiups- nóttina gerðist Napóleon svo djarfur að krefjast þess, að hundur brúðarinnar yrði rekinn úr hj ónarúminiu. Hún neit- aði því og lauk leiknum svo, að hund- fjiandinn beit veslingis N'apóleon. Tveim dögum síðar kvödduist þau. Napóleon hélt til ftalíu og Jósefima fékk sér nýj- an .elskhuga, heflur vart búizt við eigim- manni sínium aítur í bráðina. f Ítalíuferðinni aflaði Napóleon sér varanleigs orðstírs sem h'erfloiringi. Hann tók við örþreyttum og bunigruðuim her sem réði yfir ihlægilegum útbúnaði. Með þessum söfhiuði siigraða Napóleon marg- 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 10. ágúst 1969

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.