Lesbók Morgunblaðsins - 20.06.1971, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 20.06.1971, Blaðsíða 7
merkt „kvenleg" eða „karl- rciannleg", ef ekki þjóðir van- þróuðu landanna, þar sem karl ar og konur klæðast nokkum veginn eins, hugsið bara um milljónirnar í Kína. Þeim, sem tefja sig sjá menn- ingarskort í klæðnaði unga fólksins vildi ég benda á að heimsækja við tækifæri ein- hverja þeirra verzlana i gömlu húsunum með lágu húsaleig- unni, þar sem unglmgarnir gera fatainnkaup sín. Viðkom- andi mun fljótt komast að raun uim hversu þröngur sjóndeild- arhringur hans er í hlutfalli við það sem hér er á boðstól- Höfundur greinarinnar R. Broby Johansen. Viðkvæði hinna hneyksluðu er yfirleitt: Grímuhall. skrípaleik- ur. um. „Maður verður a8 vera þjóðfræðingur til þess eins að vita hvernig á að nota þessar dulur," verður fiestum þeim að orði, sem þykjast þó vita all- nokkuð um föt. Eigi að gera grein fyrir einhverjum höfuðatriðum í tízkubyltingunni, hlýtur hið fyrsta og mest áberandi að vera það, að hún endjurspegl- ar þá staðreynd, að hnötturinn allur er heimkynni okkar. Hin gömlu landamæri þjöða og ríkja hafa rofnað undan krafti þróunarinnar. Mælt í ferðatíma er ekki lengra á milli Kaupmannahafnar og Tókió nú en áður var á milli Kaupmannahafnar og Álaborg ar, útvarp og sjónvarp virða engin landamæri. Mannkynið er ekki lengur dreifðir þjóð- flokkar með tækifæriskennt samband milli snertiflatanna heldur ein stór f jölskylda í flókinni bendu. Valdhafar hins gamla heims reyna sjálfir að loka augunum fyrir þessari staðreynd og beita voldugum sefjunartækj- um sinum allt frá barnaheimil- um og skóium til blaða, bók- mennta og fjölmiðla til að við- halda. hinum gömlu, stað- bundnu hugmyndum. Það má heita að fram að þessu hafi tek- izt að binda þau viðhorf hjá íbúum hins litla evrópska botn langa á meginlandi Asíu og græðlingi hans i Norður-Amer- íku, að það sé „eðlilegt" að himinhrópandi munur sé á lífs- kjörunum utan og innan frið- lands hvíta mannsins, að lífs- kjörin I Danmörku og Banda- rikjunuim séu hundrað sinnuim betri en rauði maðurinn nýtur i Ameríku, landinu, sem hann átti einn fyrir mnrásina frá Evrópu, betri en brúni maður- inn nýtur í Indlandi eða guli maðurinn í Kína. En þeim þrem f jórðu hlutum, sem lifa á og fyrir neðan hung- urstigið þykir það engan veg inn eðlilegt. Og nú virðist sem sagt allstór hópur ungs fólks í Evrópu og Norður-Ameríku vilja vekja athygli á að það tel ur hina fátæku þjóðflokka til f jölskyldu mannkynsins, metur þá jafnvel sem fjölskyldumeo- lirni meira en sitt eigið hold og blóð. Það er til einskis gagnvart þessu unga fóiki að koma með þær móttoárur að það sé þess eigin hagur að rikjandi ástand haldist, þvi að i siðvendni sinni sækist það ekki ef tir einkahags munum heldur réttlœti. En ég kem að þvi síðar. Fyrst um sinn getum við slegíS því föstu að hrifningin yfir klæðnaði Indiánanna, Indverjanna, Kín- verjanna, svertingjanna og Ar- abanna sé opinber samabyrgð- aryfirlýsing með þeim meðlim- um i stórf jölskyldu mannkyns- ins, sem ekki teljast til fina fólksins. Með jx'ssimi framandieg'u að- skotafötum má nánast segja að litirnir hafi haldið innreið sína i klæðnaðinn aftm* bak- dyra megin. Einn furðulegasti þátturinn í klæðnaðarsögu E\Tópu eir vissulega það hvern ig litiu-um hcfur horfið úr föt- um karlmanna á iðnvæðingar- timabilinu. Hv:irv<ida í heimi dýranna <«• það iuwliim, sem skætrtiar hinum st«rku kyn- æsing-arlitum, en kvendýrið er litiaust og óásjálegt. I Evrópu voru karlmannaiföt lílaa allt til alðamótanna 1800 litakrúðugr! en kvaívfatnaður. Eftir pað voru höfð endastópti á hlufcun um. Eina skýringin, sem til mala kemur felst í -hugmyndinni um hægt rýrnandi kyngetu hins tækmivædda karlmanns, sem gælir við bii sinn i stað eigin- konunnar, og að konurnar hafi þvi orðið að taka við f jörgandi kynhlutverki litanna. Klámbylgjan er engin mót- sögn við þessa kenningu; mönnum verður einmitt tiðrætt um það sem þeir haf a ekki. Það eru meira eða minna kyndauf ir vesalingar, sem velta sér i lýsingum á kynferðislegum öfg um. Það er ekkert nýtt í áhug anum fyrir nekt. Hvað um Thorvaldsensafnið? Ekki held- ur i því, sem áður fyrr hét sam neyti við náttúruna — og var stranglega refsivert. Leda með svaninn er klassískt dæmi um samskipti við skepnur. 1 áframhaldi af þessari rök semdaleiðslu væri sanngjarnt að nefna að unga fólkið býr sjálft til margt af þvi sem það gengur I, og það á við um bæði kynin. Það tekur heimatilbún- ar flikur fram yfir hina full- komnu verksmiðjufranileiðslu. Það er yfirleitt reglan, að hlut irnir mega ekki vera dýrir. Gagnstætt eftirsókn hinnar borgaralegu tizku eftir „dýru útliti", er það talið hlutnum til gildis ef hann hefur verið ódýr eða alls ekki kostað neitt. Annar áberandi þáittur er eins og fyrr segir hversu kröft uglega fötunum er hafnað sem kyntákni. Nú hafa rugluð og öfundsjúk gamalmenni skrifað endalausan þvætting um kyn- lífsáhuga æskunnar. En af klæðaburðinum má ráða, að unga fólkið er i miklu minni mæli haldið kynferðislegu ein- ræði en eldri kynslóðin. Þegar ungt par leiddist út úr sporvagninum fnæsti vagn- stjórinn hneykslaður: „Það verður sko fjandakornið ekki séð hvort þeirra er piitur og hvort stúlka!" og það lá við að hann fengi slag þegar mér varð að orði: „Það ætti ekki heldur að skipta þig miklu máli, þú átt hvort eð er ekki að sofa hjá þeim." Fyrrum var það sjálfsagður hlutur að klæðnaöurinn útbá- súnaði tii hægri og vinstri hvert væri kynferðislegt asig- komulag berandans. Hið hneykslanlegasta við klæða- burð unga fólksins er einmítt það, að það gengur ekki leng- ur í karl- eða kvenfötum held- ur manneskjufötum. Með hlið- sjón af þúsund ára kynmerktri klæðnaðarhefð er þetta töiu- vert bylting&rkennt. Með hárið er þetta sama sag- an. Ungu stúllkurnar, sem af- neitað hafa siðu lökkunuxn fleygja með þeim af sér einum þeirra hlekkja, sem héldu þeim í kynferðislegu lággildi og ungu síðliærðu mennirnir hafa tekið hlekkinn upp. Þann ig á það að vera. Við komumst hvergi áieiðis nema við tökumi höndum saman, segja þau svo ekki verður misskilið. Þriðja almenna einkennið á tizku unga fólksins er samrsem isskorturinn. Mikil ósköp, tízka er i grundvallaratriðum þjóðfélagslegt fyrirbrigði. Vilt- anlega horfir það hvert á ann- að, vitanlega stælir það hvert annars uppátsaki, vitanlega Unga fólkið hafnar slasrorði rízkuin'naðarins, að það nýiast sé alltaf faUegast. samsamar það sig hvert öðru, einnig i klæðaburði, en i hlut- falii við staðlaða tízku fyrri tima hefur frumkvæði einstaiki ingsins öðlazt geysiaukið svig- rúm. Það er taknrænt, að við- kvæði hinna hneyksluðu er yf- irleitt: „Grimuball, skrípa- læti". Og einmitt þetta er umbylt- ing með mikilii vidd. Harð- stjórn tízkufrömuðanna, sem verið hefur eins og martröð á líkömurn Evrópumanna um ald ir, er að molna niður. 1 öilum siðmenntuðum K5nd- um lætur æskan sig einu gilda höfuökreddíu tizkuiðnaðarins: það nýja er það failegasta! Milljörðum hefur verið var ið til að veiða unga fólkið í hin gömlu net. Stórverzlanirnar leggja sig nú hart fram til að ná vasapeningum unglinganna inn í sömu, gömlu leiðslurnar. Hinn harði kjarni meðal unga fólksiins, áltur það hreint og beint ekki fóiiiegt að vera í nýjum fötum. Ég varð mér tii athlœgis þegar ég skrifaði fyr ir um það bil mannsaldri: „Knjáför í buxunum bera á engan hátt vott um hnignandi siðferðiskennd, heldur er það persónuleiki sem sett hefur mark sitt á duiur þær er hafa þau forréttindi að vera umbúð ir um mannslíkama." Nú er þetta orðið að trúar- íátningu svo ákveðinni, að séu fötin ný, eru þau þvegin, já, jafnvel núin með sandpappir áður en menn geta verið þekkt ir fyrir að klæðast þeim. Einn- ig má sjá auglýsingar um föt „sem sýnast notuð". . En þau eiga lika að vera skitug, það á að vera af þeim gömul svitalykit Hin nýju, hreinu og pressuðu föt eru álit in hlægileg smekkleysa á borð við dollaraglott. Þar sem um peninga er að ræða er ekki ástæða til að ætla annað en stórverzlanir myndu ftls- Framhald á bls. 13. 20. júní 1971 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.