Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1971, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1971, Blaðsíða 1
Meðan þeir lifðu báðir, Hem- ingway qg Faulkner, var riíizt af svo mikilli hörku um það, hvor væri ágætari af verkum sínum að engu var likara en . ekki væri rúm fýrir þá báða í Bandarrk.iunum. Jaínvel heims- veldi hafá tilhneigingu til að þoia e-kki nema eitt skáld. Skáldið Jorge Luis Borges seg ir að hann hafi á yngri árum htið á Walt Whitman ekki ein- unsris sem stórskáld, heldUr skáldið eina. Slik afstaða á sem sagt eitthvað skylt við óbroska og bernskubrek. M»ð"n ^eir Fai'lkner og Hem- ingway voru og hétu og áður en hatrið á Steinbeck varð eins konar kækur á kommúnistum, átti ég því láni að fagna að hitta Faulkner. Hann kom til íslands í október 1955 á hnatt- ferð sinni eftir að hann hafði hlot'ð Nóbslsverðlaunin. Ég hafði að vísu haft pata af verk um hans, en síðar t.a.m. lesið þýðinffar Krist.iáns Karissonar á smásögum hans, sem eru bók menntaafrek út af fyrir sig og merkara framlag til íslenzkra bókmennta en obbinn af því, sem síðan hefur verið frumsam- ið í óbundnu máli. Faulkner minnti að sumu leyti, á Stein Steinar. Hann var lítill maður vexti, skarpleitur og hoid- grannur. Svör hans snögg og komu oft á óvart. Hann tott- aði pípuna sína öllum stundum. Hann hafði orð á því, að hann kynni vel við sig hér á landi, kannski vegna þess að það væri bóndi í blóði hans. Einn þáttur í fari hans minnti a íslenzkan bónda. Hann var hæglátur og vakti traust. Hon um lá lágt rómur. Og honum var iila við hávaða. Hann sagð- ist hafa megnasta ímugust á hraða ^'og vélaskrölti, samt væri -hann Bandarikjamaður í húð og hár. Þegar við' spurðum, hvaða hugmyndir hann hefði gert sér nm Island áður en hann kom ¦tíl landsins, svaraði hann: „Þeir sem hafa komið hingað hafa ságt mér,- að þið metfð mikilsi;; bókmenntir-og listir. Þótt ég sé ekki bókmennta- iriaður, likar mér það vel. Þið eigið rótgróna og merkilega imenningu. Mér leikur forvitni á að vi-taí'hvort hugmyndir ann- arra fálla saman við minar eig án-skoðtóiir, þegar ég hef dval- izt hériúm stund." -ÁÆuíteji hann fór, tiu dögum siðar eðasvo, sagði hann: „Ég veít ékki; hvort ég á eftir að koma aíffeur tii íslands. Aldrei ér hsBiitj.át) segja, hva8 maður œtíar a(l Méra. En mig langar að koma -MíngaG aftur á öðrum Matthías Johannessen „Rí kiss t j ór nir eru ekki ósvipaðar verksmiðj um" Minnispunktar frá dvöl Faulkners á Islandi Faulkner við komuna til tslands. tima, þegar landið stendur í blóma, í júní eða júii. Ég hef séð ísiand í ýmsu gea?vi: frost og rigningar hafa skipzt á. . Maður verður að vera hér lengi til að sjá ÖU tilbrigðin í landinu. Það þarf þjálíað auga tjl að greina þau. ÞiB sem aJizt upp með iandinu eruð á grænni grein. Við hin þurfum að venj ast ísienzkri náttúru til að læra að meta hana." Um fólkið sagði hann áður en hann fór: „Islendingar eru heldur þjóðernislegir í ser, ef ég mætti orða það svo. Þjóð- ernisstolt þeirra er á mjög háu stigi. Ef ég ætti í rifrildi við íslending væri engin hætta á ferðum, þótt ég segði honum að fara til fjandans. Það niundi engin áhrif hEifa. En ef ég segði honum að fara til fjandEins vegna þess að hann væri Is- íeridingur, yrSi ég að vera við öllu' búinn. J^tfnvel handalög- mál'úm. Islendingar umgangast útlendinga eins og útlendingar umgangast þá! Og þeir bera ekM einungis mikla virðingu íyrir bókmenntum, heldur einnig þeim sem skrifa þær. Ég ímynda mér að Islending- ar gætu fyrirgefið góðum rit- höf undi hvað sem væri." Þegar Faulkner var nýkom- ihn til landsins, sagði hann: „Ég held að þið Islendingar eigið mjög sérstæða menningu eins og flestar eyþjóðir t.d. Japanir og Elnglendingar. Sjór inn hefur haft sín áhrif. Þær eyþjóðir, sem ég hetf helmsótt, éiga það allar sammerkt að þær eru mjög stoltar af menn ingu sinni. Á Filipseyjum eru -bókmenntamenn jafnvel að •velta því fyrir sér, hvort þeir eiga heldur að rita á ensku eða taka upp gamla mállýzku sem fáir skilja. • , • ¦ Ég gæti ímyndað mér, að bók- •menntamaður á ¦ íslandi sé „meira virði en bókmenntamað- ur i Baridarikjunum. Hann er virtur af þvi að hann er bók- menntamaður. Senniilega eru nánari kynni milli bókmennta- manna hér en heima." Þegar ég - spurði Faulkner, hvort hann héldi, að. við hefð- um ekki öðlazt nægilega reynslu sem frjáls og full- valda þjóð, glotti hann: „Það er einmitt það," sagði hann. „Þið þurfið iengri tíma til að átta ykkur á hiutunum. Meiri reynslu. Þið eruð dálítið fljótir á ykkur stundum, eruð of við- kvæmir fyrir því að aðrir sýni ykkur ekki þá virðingu sem ykkur ber. Af þeim sökum er auðvelt að stiga ofan á tána á Islendingi, án þess að vita að hún var þar fyrir. Við Bainda- rikdairienri eruim eklki alltaJ nógu varkárir. Okilcur hættir til „að stiga ofan á tána" á ððr- urn þjóðum, en það er eWki af illvilja gért, W^Jtir klauía- skap. Við erum eikki nógoi var- kárir." Þegar Fauikner kom til landsins var hann spurður, hvort hann hefði lesið eitthvað af Islendinga sögum. Hann svar aði: „Því miður verð ég að við- ¦urkenna menntunarleysi mitt Ég hef haft lítil kyinni af sög- unum og fornislenzkum bók- menntum yfirleitt, en ætla að reyna að kynnast þeim ertír föragurn, þegar ég hef verið hér. Áhugi á bdkmenntum vex, þegar maður veit hvar þær gerast, þekkir umhverfi þeiirra og sögustaði." Ég spurði hvort hann áiiti að höfundai- ættu að taka þjóð félagsiega afstöðu í ritverki, prédika ákveðinn boðskap, þjóðfélagsstefnu. „Nei," svar- aði hanri ákveðið, „ritverk með „þjóðfélagslegum tilgangi" eru áróður. Bókmenntir eiga að fjaOfla um manninn, baráttu hans, hugrekki. Maðurinn á í baráttu við sjálfan sig og með- bræður sína. Hann vili vera hugrakkur, eri er í vafa um að hariri geti það — þar til erfið- leikarnir steðja að og haran á ekki 'um' annað að velja en sýna hvað í honum býr." - • - Vegna ummæla Faulkners um þjóðernisstolt íslendinga, spurði ég hvað hann segði um að erlendur her væri í svo litta landi sem Islandi. Hann tottaði pípuna sina, en það var enginn eidur i henni. Þá kveikti hanri í og sagði: „Eriendur her í litlú iandi er auðvitað ailtaf „erfitt vandamál" eins og sagt er. Við lifum á erfiðum timum. Aliar'kynslóðir hafa lifað á erf •iðUm timum. En það er ekki að eins ykkar vandamál, að hér skuii vera bandarískur; her, heldur einnig okkar. Ég skil vel, að þið séuð varkárir í sam skiptum og umgengni við varn- arliðið og ekki alltof hrifnir af að hafa erlendan her í landi ykkar. En það var hvorki okk ar né ykkar sök, að bandarískt heriið varð að koma hingað. Ég get ekki séð, að við Bandaríkja menn eigum sök á kalda strið- inu. Við ásælumst engin land- svæði, krefjumst þess ekki að nein þjóð taki upp okkar þjóð skipulag. Bandariskur her á ís iandi og annars staðar er ekki orsök kalda striðsins, heldur af leiðing. Og svo er eitt: banda- rískt herlið er hér á landi ekiki á vegum Bandsríkjanna, held- íittfri

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.