Lesbók Morgunblaðsins - 03.03.1974, Blaðsíða 3

Vetrardag nokkurn, þegar frost var lil fjalla, lögðu
Abraham og hundur hans, Gestur, leið sína út í haga.
Gestur var hvítur og svartflekkóttur eins og fjöllin
með fönn og svörtum hömrum. Hann var gamall og
loðinn og heldur skitínn, þar sem hann lá f heydyngju
á hlöðugólfinu, í mómylsnunni í mókofanum eða í
kúamykjunni i flórnum.
Ytri-Haginn var langt í norður við Sundin frá býli
bóndans, þangað var tveggja tíma gangur. Gestur, sem
í fyrstu varð ofsakátur að komast út í hagann, trítlaði
nú lafmóður á eftir Abraham. Hann þoldi ekki lengur
nein hvolpalæti. Abraham gat ekki annað en brosað að
honum. Nei, góði, fástu ekki um það, við erum ekki
ungir lengur, tökum þvi eins og það er.
Og þannig siluðust báðir áfram, Abraham á undan
m,eð skjatta í bandi, Gestur á eftir. Hundurinn hafði
elt húsbónda sinn í átta ár, þeir voru saman grónir, og
sýttu sárlega ef annar hvor þeirra hafði leiðzt of langt
af ieið. En sá rauðskeggjaði Abraham hafði aldrei gert
sér far um að bera tilfinningarnar utan á sér, hann
skammaði hundinn ef hann hagaði sér ekki eftir hans
höfði, sparkaði í hann ef hann viðraði sig upp við
fætur hans og bar ekki meiri virðingu fyrir honum en
húfunni eða skinnskónum sínum, sem líka fylgdu
honum, hvert sem hann fór.
Er þeir voru komnir norður í Sundið gengu þeir
fram með bakkanum. Straumkastið sleikti fjöruborðið
og suðaði blíðlega við þeim, æðarkollan og blikinn
dömluðu i þarabrúkinu, kífðu og kurruðu og pöruðu
sig, Gestur geyjaði að þeim af gömlum vana, en
æðurinn hræddist ekki gamla hundspottið, heldur hló
að honum, þar sem hann stóð og gerði sig til fyrir
húsbónda sínum og herra. Einstök kráka hoppaði eftir
vellinum og flaug af stað, hrafninn krunkaði að hon-
um, bölvaður, það ert þú, sem drepur fyrir mér
lömbin, sagði Abraham, stuggaði við honum og reyndi
að ygla sig framan f kvikindið. Gestur stuggaði Iíka við
honum og reyndi að gera eins og húsbóndinn.
Friðurinn ríkti í upphafningu kringum þessar
lifandi verur, enginn vélbátur kom skellandi gegnum
sundið, hér ríkti grjótið, haginn, himinninn og hafið;
þær götur og troðningar, sem hlykkjuðust um brekkur
og fell, voru troðin af mönnum, hestum og sauðfé.
Engir sfmastaurar stóðu og bentu til skýja.engin stein-
steypa og engir málmar, nítjánda öldin réð í dölum og
hjörtum, i Abraham eins og hans siðhærða förunaut.
Þeir ráku féð neðan frá bakkanum, Abraham hótaði
og skellti saman höndunum, hafði lófana hola svo að
smellirnir fengu holt, langdregið hljóð, og Gestur gelti
við hliðina á honum og reigði sig og hljóp spotta og
spotta við og við.
Uppi I hlíðinni gengur svört geldær, stygg, sterk og
hnarreist og vel í holdum, alltaf ein, frávísandi og
biðlavond, hún vill ekki vera í neins konar félagsskap,
ekki næst hún í rétt, og þegar hrútarnir eru á eftir
henni, hleypur hún undan þeim fokvond og fyrtin.
Bölvaður vargurinn, segir Abraham, nú hefur hún
leikið sér nógu lengi, nú skal hún ekki sleppa og lifa í
leikaraskap degi lengur. Og í því augnamiði fór Abra-
ham að heiman i dag með sínum ullhærða vinnu-
manni: að stöðva geldrolluna í sinum frjálsa leik og
taka hana heim á hús.
Þeir ganga spaklega upp í áttina til ærinnar, en
hana grunar af reynslu, hvað þeir vilja, lítur ofan til
þeirra með hæðilegum höfuðburði og setur beint til
fjalls. Abraham beitir Gesti á eftir henni, og þetta
gamla hundspott gerir sig til og fer stynjandi með
lafandi tungu á harða stökki. Kominn spölkorn i burtu
frá húsbónda sínum stanzar hann og snýr sér við, og
þegar hann sér, að maðurinn hefur sent hann af stað í
fullri alvöru, en ekki bara af rælni, hrekkur hann við
yfirþyrmandi og heldur aftur á brattann glefsandi af
grimmd. Þau eru komin upp að hamrinum og þá
gerir ærin það, sem hún er vön að gera: Hún snýst á
hæli og heldur á ská ofan að sundinu. Gestur reynir að
halda i við hana, en hann er gamalt úrhrak, svo að það
er allt eintómir tilburðir. Komdu hingað bölvaður,
hrópar Abraham, ef þú setur hana í sundið skaltu
sjálfan þig fyrir hitta. Þetta skilur Gestur allt og er
satt að segja ógnfeginn að sleppa við að elta þessa
fjallafálu, svo að hann stanzar þakklátur ogfljótandi í
sínu eigin spiki, því að hann er ekki fær um að gera
skyldu sína.
Þeir tóku langan sveig og gengu spaklega ofan fyrir
kindina, en hún hafði illan grun, hún stóð kyrr uppi á
höfða nokkrum og hugði að þeim og vissi mætavel,
hvað þeir ætluðu sér. En Abraham vissi líka mætavel,
hvað hún ætlaði sér, þekki hún hann þá veit hann
líka, hvað hún hefur í hyggju. Fyrst hleypur hún fram
með bakkanum þar til hún kemur að Gjögurá, hún
þekkir til mannaferða, þetta er ekki í fyrsta skipti.
sem þeir sækja að henni; siðan fer hún niður með ánni
og yfir um og heldur niður í Skarðið. Ef hún kemst
niður um Skarðið, þá er hún sloppin, það skaltu vita,
Gestur, þá er hún sloppin, og við sjáum hana ekki
meira í dag. Svo að þú veizt, hvað það gildir.
Þeir komust niður fyrir hana og reyndu öðru sinni.
En það misheppnaðist aftur. Þá var farið að þykkna í
GESTUR
SMÁSAGA
EFTIR
JENS PAULI HEINSEN
Abraham, hann gapti af mæði, og Gestur skammaðist
sín yfirmáta, laut höfði svo að tungan lafði við jörð.
Þeir reyndu i þriðja sinn, Abraham sigaði hundin-
um, steytti hnefa fyrir aftan hann og bölvaði, að næði
hann ekki ánni, skyldi hann mala hvert bein í honum.
Gestur fann, hvernig loftið brann fyrir aftan hann,
þar sem hann fór seigbítandi niður eftir í löngum
hægum stökkum, lafmóður i keng; geldærin spilaði
sér á undan honum frí og frjáls, flaug um lautir og gil
með reistum höfuðburði einsömul og biðlavond.
Náir þú henni ekki, fjandinn þinn, þá er þinn siðasti
dagur upp runninn, grenjaði Abraham. Gestur skildi
hvert orð, gelti aftan við ána til að sýna, að hann
reyndi að gera allt, sem í hans valdi stóð, i neyð sinni,
en geltið varð alltaf skrækara og skrækara og endaði í
spangóli. Gestur sárbað ána um að stanza, það skildi
hún.
Abraham bríxlaði hundinum til sin. Hann var óður,
þreif i hnakkadrembið og gaf honum nokkra vel úti
látna á kjammann, helvízkur, þú getur étið, en þú
dugar.ekki til að elta kindur. Gestur vældi, ók sér eftir
jörðinni og mændi sínum þrælslegu hundsaugum upp
á húsbónda sinn og bað hann um miskunn. Abraham
gekk ofan á klettinn hraðstigari en hann var vanur, og
Gestur hékk í hnésbótunum á honum með skottið milli
fótanna samanhnipraður af slæmri samvizku.
Er þeir komu ofan á klettinn leysti Abraham af sér
bandið dró hnífinn úr leðurslíðrunum og skar tveggja
faðma spotta af bandinu. Um hríð gekk hann og
skimaði í kringum sig, tók svo aflangan stein, sem
hann fór með alveg út á klettabrúnina. Annan endann
á snærinu batt hann um hálsinn á Gesti, hinn hankaði
hann um steininn, og áður en Gestur gat áttað sig,
þeyttist hann fram af brúninni með snærið og steininn
og sökk beina leið til botns. Abraham heyrði skvampið
og gægðist fram fyrir og sá bólurnar og froðuna á
sjónum, þar sem hundurinn hafði sokkið, og hélt, að
vel hefði til tekizt, en það stóð ekki lengi, því ef eitt-
hvað var, þá var það það, að Gestur svamlaði rétt við
fjöruborðið. Vætan perlaðist á hausnum á honum, sem
var oddlaga og aflangur, þegar bleytan hafði klesst
hárið að skrokknum. Gestur klóraði sig upp í fjöruna
undir klettinum og dró bandið á eftir sér. Hann var
ekki með neinn stein, of illa hafði verið hankað.
Gestur skokkaði nokkur fet eftir flúðunum, nam
staðar, hristi af sér sjóinn og fór aftur á skokk til að
leita fyrir sér um uppgöngu upp á bakkann. Það
auðnaðist honum, hann komst upp og hljóp um leið
niður i hagann dragandi bandið á eftir sér, eins og orm
eftir jörðinni, með skottið milli fótanna. Er hann var
kominn niður eftir stanzaði hann, sneri sér beint að
húsbóndanum, lyfti hausnum og sperrti eyrun og
hugaði að honum.
Komdu hingað, kallaði Abraham, en Gestur hafði
engan hug til að gegna, hljóp nokkur fet, en ekki i
burtu heldur til hliðar, svo að sama fjarlægð var á
milli hans og mannsins, nam staðar og hugaði aftur að.
Abraham kallaði nokkrum sinnum, en Gestur var var
um sig og vildi ekki trúa húsbónda sínum.
En hvað var nú þetta ? Hví var Abraham svona
óskaplega blíður, hygg að, þarna stendur hann
brosandi og klappar sér á lærið, kjassar hundinn,
komdu hérna gamli minn, ertu hræddur við mig, þvi
ertu hræddur við mig, ekkert að hræðast, ha.
Þá sigur hausinn á Gesti dálítið niður, hann dinglar
rófunni nokkrum sinnum og nálgast nokkur fet. Svo
stanzar hann aftur undrandi og vantrúaður.
Æi, gamli minn, segir Abraham, komdu nú bara til
min, við höfum verið svo lengi saman, þú þekkir mig,
ha? Komdu nú bara.
Alltaf nálgaðist Gestur meir og meir, nú var hann
aðeins nokkra faðma í burtu. Sjáum til, nú leggst hann
niður og kemur skríðandi og smá ýlfrandi til manns-
ins, leggst við fætur honum, lítur á hann og sleikir
skinnskóna hans með þunnu, rauðu tungunni sinni.
Abraham þrífur eftir spottanum, sem Gestur hefur
enn um hálsinn og fer með hundinn ofan á klettinn.
Gestur stendur stilltur og titrar, smá vælir og reynir
að blíðka húsbóndann. Það rýkur af votum bjórnum,
og þó að hann hafi rófuna fast klemmda milli fótanna
eins og til að reyna að skýla henni, burðast hann við að
dilla rófubroddinum, já, hann gerir sig svo litinn og
undirgefinn, að þegar Abraham beygir sig niður til að
binda endann í stein, sem liggur þar, lyftir Gestur
trýninu upp að honum og sleikir á honum hálsinn og
skeggjaða kjálkana. Nú mígur hann af tómri hræðslu,
hlandið rennur eftir hellunni og safnast í poll í Iítilli
holu. Veðrið er svalt og stillt svo að það rýkur upp úr
holunni af hlandsprænunni.
Abraham hefur gert fast og tekur i hundinn, en
Gestur spyrnir á móti, glennir út klærnar og reynir að
krækja sig fastan I helluna, en ekkert dugar, hann
skrækir, sýnir vígtennurnar og heggur eftir hendinni
á Abraham. — Andskotinn þinn, hrópar maðurinn,
bítur þú; og þeytir öllu, sem hann í höndum hefur,
fyrir bjorg.
Að þessu sinni heppnaðist það betur. Gestur kom
ekki upp aftur. Eitthvað hvítt blakti niðri í þaranum
eins og fiskur, sem snýr hvítu hliðinni upp. Það var
Gestur.
Seint um kvöldið kom Abraham bóndi heim móður
og sveittur. En hann kom ekki einn. Ana hafði hann
með.