Lesbók Morgunblaðsins - 13.06.1976, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 13.06.1976, Blaðsíða 6
LAMPAVEGI Smðsaga eftir SVEIN ÁSGEIRSSON Ég kom við hjá vinum mínum á Vesturgötunni. Það var mikið talað um veðrið, og það var sama sagan: Allir tala um veðrið, en enginn gerir neitt i málinu. Jú, og svo var Iíka talað svolítið um Geirfinnsmálið, seinheppni almennt og Framsóknarflokkinn, en annað var það ekki. Svo hélt ég, að það hefði stytt upp, kvaddi og fór í pósthúsið. Mér líður alltaf vel, þegar ég hef sent eitthvað á Finsensvej í Kaupmannahöfn. En þegar almættið lét mig birtast í pósthúsdyr- unum, var skollin á blindhríð, svo að ég ákvað í svip að hætta við það, sem ég ætlaði að gera og spurði sjálfan mig, hvort það væri ekki eitthvað alveg í næstu húsum, sem ég ætti ógert. Mér datt í hug það, sem einhver hafði sagt svo spaklega á Vesturgötunni, að veður væru válynd. Svo~ mundi ég eftir því, að ég ætlaði að athuga um bók hjá ísafold. Ég dreif mig þangað. Þegar ég kom upp á pallinn, þar sem erlendar bækur eru á boðstólum, sá ég, að notalegur stóll beið mín einmitt í horninu, sem ég ætlaði að kanna. Ég settist þar og leit á bókahillurnar. Og þá kom það fyrir mig, sem hefur oft skeð áður, að bók horfir á mig — þannig að við eins og horfumst í augu án þess að vita neina ástæðu. Ég rétti út höndina og dró út úr hillunni bók, sem reyndist heita hinu sakleysislega nafni: „Köbenhavnske gadenavne". Ég fletti auðvitað upp á Finsensvej, af því að hann var ofarlega í huga mér, en ég vissi það fyrir, að hann hét i höfuðið á Niels Finsen, sem tók stúdentspróf í sama skóla og ég, gamla Menntaskólanum við Lækjargötu þarna rétt hjá. Ég átti ekki von á því, að i bókinni „Köbenhavnske gadenavne" stæði neitt um hinn íslenzka uppruna Finsens, enda allt í lagi með það. Þar reyndist líka aðeins standa það, sem máli skipti, að gatan héti eftir Niels Finsen, sem hefði uppgötvað lækningamátt Ijóssins og fengið fyrir það Nóbelsverðlaun árið 1903, árið áður en hann dó, 44ra ára gamall. Hann hefði stofnað Finsensinstitutet á síðasta áratug aldarinnar, og það hefði notið mikils álits þegar áður en hann dó. En siðan komu upplýsingar, sem urðu til þess, að ég flæktist inn í furðulegt morðmál, sem ég er nú að reyna að skrifa mig út úr. Þarna stóð, að áður en Finsen dó, hefði gatan heitið Lampeveg og hluti hennar Howitzvej. Fyrra nafnið var sagt hafa orðið til af því, að Ijósmóðir, sem þar bjó, hefði haft lampa logandi fyrir utan hús sitt allar nætur, svo að menn (í erindum lífsins) rötuðu til sín. En "svo hefði morð verið framið í þessari götu 1889 og nafnið fengið svo illt orð á sig, að ákveðið var að breyta þvi 1905. Og vissulega fór vel á því, að ljóssins læknir gæfi því nafn í staðinn. En næst fletti ég upp á Howitzvej og fræddist þá um það, að Howitz þessi hefði verið fyrsti kvensjúkdómalæknir á Norðurlöndum og verið uppi 1828—1912. Árið 1878 hefði hann byggt „skurðstofu" á Lampavegi 14, en eftir nafnbreytinguna í Howitzvej hefði hann haldið númerinu 14 við þá götu. Það kostaði hann 2000 krónur að byggja húsið, en samt seldi hann bæjarstjórninni í Fredriksberg, þegar hún falaðist eftir þvi, húsið og stofnunina á 850 krónur, og það er upphrópunarmerki á eftir upphæðinni í bók- inni. Þar er einnig sagt, að hann hafi ekki síður verið örlátur við fátæka sjúklinga en bæjarfélagið, þvi að þeir hafi yfirleitt ekki þurft að borga nema mála- myndargjald. Þannig átti umhyggja fyrir lífinu, góð- vild og mannkærleikur einmitt heima við þessa götu. En svo var það morðið, sem kom slfku óorði á Lampa- veg, að menn töldu ástæðu til að breyta nafninu á þessari líknargötu. Forvitni min var vakin. Mér flaug í hug: Morðið við Lampaveg! Skyldi ekki vera sagt frá því í bók, sem ég reyndar átti heima? Að það væri ekki lengra frá mér? En langt í tlmanum þó? 1889? Það eru að vísu 87 ár, en hann Gísli á Hverfisgötunni, sem varð 100 ára um daginn, hefur þá verið 13 ára gamall. Hefði hann verið staddur á Lampagötu aðfararnótt 12. febrúar 1889, hefði hann getað verið það vitni, sem lögregluna vantaði þá. Ég hef nefnilega lesið um morðið, því að „Mordet pá Lampevejen" var einmitt í bók i hillu fyrir ofan rúmið mitt. Ég hlýt að hafa lesið um það fyrir löngu, en nú las ég það á allt annan hátt en áður. Tími og rúm færðist nær. Fólk, sem var á leið til vinnu sinnar um sexleytið 12. febrúar 1889, kom að manni, sem virtist hafa verið myrtur, á Lampavegi í Kaupmannahöfn. Þetta var kaldur og napur morgunn og kafald. Það er vel hægt að ímynda sér það, því að það veður er ekki til, sem íslenzkir samtímamenn þekkja ekki frá í gær. Hinn myrti reyndist vera. Carl Sörensen, trésmiður, frá Vanlöse. Kona hans skýrði frá því, að maður hennar hefði skroppið I bæinn til að borga reikninga, en í því sambandi hefði hann tekið lán með veði í húsi þeirra. Hann hlaut því að hafa verið með mikla peninga á sér, því að lánið var að upphæð hvorki meira né minna en 2.739 krónur, og hann hafði fengið það greitt í fimm 500 kr. seðlum, tveimur hundraðköllum, þremur tíköllum og afganginn i smámynt. Þetta var 1889. Enga peninga var að finna á hinum látna, en það var þó allur munur að finna líkið. Silfurúr lians var einnig horfið, en um númerið á því vissi lögreglan danska ekki neitt. En þar sem hún vissi ekki neitt yfirleitt, hafði hún þann hátt á, hvað sem nútíma framúrstefnu sérlokkhólmarar hafa um það aó segja, að gera sem mest úr málinu í blöðunum í þeirri von, að einhverjar upplýsingar bærust þeim sjálfkrafa. Það heyrir til sögunni, að á líkinu fannst kaffipakki, sem auk þess að benda til, að hinn látni hafa ætlað að lifa áfram, mátti rekja til kaupmanns við Lavendel- stræde. Hann hafði selt honum pakkann um níuleytið kvöldið áður og fengið þá að heyra, að hann hefði verið búinn að ljúka öllum sínum erindum I bænum. Að öllu athuguðu átti hinn látni þá að hafa verið með um 2100 krónur á sér. Reynt var að rekja slóð Sörensens frá kaupmanninum, 'og þeir mega hneyksl- ast á því, sem telja sig hafa efni á því, að hann reyndist hafa komið við i öldurhúsinu „Pariserhallen" á Vesturbrú. En þar hafði hann setið einn og salla- rólegur og ekki skipt sér af neinum né neinn af honum. Það sá enginn á honum þrátt fyrir öldrykkj- una, þegar hann yfirgaf Parísarhöllina um miðnætti. En leið hans þaðan og til endalokanna á Lampavegi var lögreglunni gátan mikla. Vegna blaðaskrifanna gaf sig þó fram fjöldi vitna, en framburður þeirra virtist eingöngu benda lögreglunni á leiðir, sem lágu út í bláinn. En við því verður alltaf að búast og taka sem sjálfsagt mál. Ef ég hef það ekki frá Sherlock Holmes, þá sennilega frá mister Watson. Svo var það tveimur mánuðum eftir morðið, að athygli lögreglunnar tók fyrir alvöru að beinast gegn pari, sem b'jó i sambýli, en áður hafði sitt af hverju gerzt. Fyrst hafði leiguvagnsekill skýrt frá því, að maður, sem hefði getað verið hið væntanlega lík, hefði stöðvað sig um hálfeittleytið, en þótt ökugjaldið of hátt og því haldið áfram fótgangandi í átt til Vanlöse. Þá var og yfirheyrður ráðsmaður, sem bjó í ná- grenni við hinn myrta. Tortryggnin gagnvart honum byggðist á því, að hann hafði hótað Sörenssen því, að hann myndi kála honum á heimleiðinni, þegar hann væri búinn að ná í alla peningana. Ráðsmaðurinn varð skelfingu lostinn og sagði, að hann hefði bara sagt þetta í gríni, en svo urðu þessi orð hans allt í einu draugaleg og dramatísk. Ráðsmaðurinn hafði verið heima hjá sér alla nóttina og daginn eftir hafði kunningi hans meira að segja lánað honum 300 krónur, sem ekki benti til vel heppnaðs ránmorðs. Daginn eftir morðið hafði maður nokkur lagt 500 krónur inn á banka á Áusturbrú. Hann varð að gefa skýringu, en reyndist vera vel efnaður borgari og hafa hana á reiðum höndum. Lengi eftir morðið þótti það afar tortryggilegt, ef menn sáust með 500 króna seðla, ogþá varyfirleitt kallað á lögregluna.' Á hóteli einu hafði maður nokkur óvart lagt hlust- irnar við samtali hjóna í næsta herbergi og ekki heyrt betur en talað væri um að skipta peningum. Hann lét lögregluna vita, og blessuð hjónin höfðu reyndar verið að tala um það, að erfitt myndi vera fyrir morðingjann að skipta ránsfénu. Og svo var það ljósamaður — þetta var á tímum gasluktanna — sem gaf sig fram og varð til þess, að það var álíka erfitt að vera leiguvagnsekill í Kaup- mannahöfn um þessar mundir og handhafi 500 króna seðils. Hann skýrði nefnilega svo frá, að sjálfa morðnóttina hefði hann séð mann, sem líktist lýsingunni á hinum myrta, vera að borga leiguvagnsekli á Lampavegi. í framhaldi af þessum upplýsingum, sem lögreglan lét blöðin þegar vita um, bárust henni fréttir af þvi, að ungur piltur, Adolf Schick, sem ók vagni föður síns, hefði verið áberandi örlátur og virzt eiga sand af peningum, sem hann sólundaði tvist og bast, einmitt dagana eftir- morðið. Þegar hann var yfirheyrður, kvaðst hann ekki hafa eitt meiru en hann væri vanur og að nóttina, sem morðið hefði verið framið, hafði hann verið kominn heim klukkan eitt eftir miðnætti, sem bæði móðir hans og kona vottuðu að væri satt. Enginn vafi reyndist á því, að Schick-fjölskyldan væri mjög samheldin í orðsins eiginlegu merkingu, og það leið nokkur tími, þangað til athygli lögreglunnar tók fyrir alvöru að beinast aftur að Schick hinum unga og fóður hans, sem hafði orð á sér fyrir að vera forhertur þrjótur (slubbert, kauði?). Þetta voru sannarlega erfiðir tímar hjá kúskum I ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.