Lesbók Morgunblaðsins - 13.06.1976, Blaðsíða 14

Lesbók Morgunblaðsins - 13.06.1976, Blaðsíða 14
þjóösagan Myndskreyting: Elías Sigurðsson BÆNAGJÖRÐ BÓNDANS Einu sinni var gamall bóndi, vel megandi, en heldur einrænn í skapi og gamaldags í háttalagi. Hann var kirkjurækinn og presti sínum vel unnandi. Hann var I sömu sókn og sýslumaður. Þeir sem sátu næstir bónda þessum I kór urðu þess varir að bóndi þessi hafði nokkuð undarlega bænagjörð eftir embætti. Þegar þetta fór að kvisast þá ber so við einn messudag að endaðri messu, [að] þegar farið er að lesa bæn eftir messu stendur sýslumáður upp og lætur sem hann muni ganga út, en sezt niður hjá kalli þessum sem þá bænir sig og segir: „Herra guð, heyr þú ósk mína! Gefðu að eldhúsið mitt brenni, presturinn deyi, en sýslu- maðurinn lifi." Þegar fólk er komið út kallar sýslumaður á bónda þennan og lætur sem hann vilji hafa við hann ein- mæli, en kall segir að hann muni ei hafa annað við sig að tala en það sem allir mega heyra. Sýslumaður sagði það mætti líka so vera og sagði sig langaði að fá útskýring bænagjörðarinnar. Bóndi kvaðst mundi það geta þó lítið mark væri að munn- fleipri sfnu. „En ef yður er forvitni á, þá má vita hvört þér vérðið nokkuð ánægðari eftir en áður. Og er þá fyrst að ég er nú kominn á átt- ræðisaldur og hef oftast verið kallaður sjálfum mér bjarg- andi. Þegar ég var nýfarið að byrja þennan sokallaða búskap brann eldhús mitt sem þá hafði lltið að geyma nema nokkuð af reipum og fáa skinnbjóra, en blessað fólkið bætti mér þann skaða aftur og gaf mér mikið meira. So mörgum árum síðar brann eldhús mitt aftur og þá var nokkuð mikið í því af ýrhsu tæi og var mér margfaldlega aftur bættur sá skaði. Og nú hefur það þó ennþá meira að geyma og veit ég að ef það nú brennur fæ ég miklu mest. Lika hafa hér verið mlna tíð þrír prestar og var sá fyrsti af þeim af öllum vel metinn, enda held ég allir hafi verið með hann ánægðir enda var hann af almenningi tregaður. En sá sem eftir hann kom var þó honum töluvert betri, en þó hefur þessi honum mikið verið meiri, bæði að kenning- um og allri manngæzku, so ég er fulltrúa um að ef hann deyr mun koma engill eða heilagur maður til að vera prestur okkar. — En sá sem hér var fyrst sýslumaður þegar ég man var fullharður og ágjarn; so kom annar sem hann gjörði þó góðan og urðu allir fegnir þegar hann drapst. En þá tók ekki betra við þegar þér komuð, því langverstir eruð þér. Og ef þér deyið hefi ég ei aðra hugsun en að myrkrahöfðinginn eða hans jafningi verði hér sýslu- maður." Við þessa ræðu þagnaði sýslumaður og gekk burt, og segir sagan að hann hafi orðið góðum mun betri á eftir. (J.Á.) Hreinlœti og þrifnaöur fyrrum Framhaldaf bls. 13 og betur. Prjónles var þvælt og þæft með höndunum f trogi, vaðmál var þæft undir fót- unum, eða þá í tunnu, þar sem tveir voru að verki. Tunnu- þófið var talin elzta aðferð við að þæfa og hefði tiðkast á land- námsöld. Ekkí verður dregin fjöður yfir það, að keytusöfnun og keytunotkun fylgdi mikill óþrifnaður, frá sjðnarmiði nú- tímans. En þar mun þð hafa sannast hinn gamli orös- kviður: „Veldur hver á heldur". Og ekki má dæma alla þjóðina fyrir það, þótt margir væru sóðarnir. Hins ber fremur að minnast, að um þúsund ára skeið urðu menn að bjargast við það, sem hendi var næst, án tillits til nokkurs annars en gagnsemi. Líklegt má telja, að geymslu keytunnar hafi orðið ábðta- vant f mjög þröngum húsa- kynnum, og eftir því sem kotum fjölgaði, hafi meira borið á menguðu andrúmslofti þar. Þó er þetta ekki næg skýr- ing. t kotunum voru margar þrifnar húsfreyjur og þar var betur um gengið en á sumum stðrbýlunum. Þðrður læknir Sveinsson sagði mér þessa sögu fyrir 60 árum. Ég hirði ekki að geta um hvar hún gerðist- Stórbðndi nokkur, sem hafði 8 vinnuhjú, missti konu sfna snemma vors, og tók þá dóttir hans við stjðrn heimilisins. Hún var miðaldra og hinn mesti dugnaðarforkur. Þegar sláttur hðfst kvað hún upp úr með, að húti gæti vel séð um heimilisstörf in ein, svo að eng- in vinnukonan þyrfti að tef jast frá heyskapnum. Vinnufólk- inu þðttu ill umskifti orðin á heimilinu, þvf að þótt nýja ráðskonan væri hamhleypa til allra verka, þá lét hún vaða á súðum og hafði allt í sukki og ðþrifnaði. Að öðru leyti var heimilislífið lfka breytt, því að nú voru öll gamanmál bann- færð, og fólkið mátti helzt ekki tala sainan, hún sagði að það slægi þá slöku við. Nú var það einn góðviðris- dag, að fólkið var allt i hey- vinnu heima á túni. Hún kall- aði á það til miðdegisverðar og hafði þá skammtað öllum og borið diskana inn í hvers manns rúm og baðstofu. Fólk- ið gekk steinþegjandi f bæinn og settist á iiíiu sín í hinni störu baðstofu, sem þar var. Fðr svo hver aðmaula sinn skammt. Eftir litla stund sagði einhver inn við gafl: „Það er bragð af brauðinu." Svo þagn- aði hann og enginn tðk undir. Eftir litla hríð segir þð ein- hver í miðbaðstofu: „Það er óbragð af brauðinu." Og eftir litla hrfð kvað upp úr sá, er næstur sat dyrum: „Já, svei mér, það er hlandbragð af brauðinu." 1 því kom ráðskon- an upp í stigagættina og heyrði þetta. Það var eins og henni brygði ðnotalega við og varð henni að orði: ,JE, hver skoll- inn, hefr ég nú farið fötuvillt þegar ég lagði deigið? Má ég smakka?" Sá er seinastur hafði talað sagði að það væri velkomið og rétti henni brauð- bita. Hún stakk honum upp f sig, japlaði á honum nokkra stund og sagði síðan: „Jæja, það er furða hvað það er." Nú á seinni áruni finnst mér það vera orðið feimnismál að tala um notkun keytu á fyrri öldum. Ungar stúlkur fussa og sveia og hrylla sig allar, ef minnst er á þá staöreynd, að keyta hafi verið eina þrifnað- armeöal formæðra þeirra, þær hafi þvegið allan þvott sinn upp úr keytu, jafnvel har sinn, falda sína lín og- viðhafnar- klæði. Þeir, sem rita um sögu lslands, ganga yfirleitt fram hjá þessum „ósóma", og það er engu líkar en slðurinn eigi að gleymast, það sé ekki samboð- ið sjálfsvirðingu þjóðarinnar að halda slfkum Molbú&sögum á loft. En þá langar mig að spyrja: Hvort halda menn að hafi vegið meira f Iffi þjððarinnar um þúsund ár, sá mikli þrifn- aður og hagsýni sem fylgdi notkun keytunnar, eða sðða- skapur einstöku heimilis i meðferð hennar? Ég mun þrauka Framhald af bls. 11 að fyrir mér var raunveruleikinn jafnar óraunverulegur; raunveru- leiki bernsku minnar gat ekki verið sannur. Ég gat aldrei lært að skilja raunveruleikann. En það sem aðrir gætu skynjað sem óraunverulegt er minn raunveru- leiki; þær þrjár starfsgreinar, sem ég hef verið í um ævina. 1 janúar sást hún aftur eftir níu ára hlé í þýzkum kvikmyndahús- um í myndinni „Jeder stirbt ftir sich allein" (Enginn deyr i ann- ars stað), en þar leikur hún konu úr verkalýðsstétt, sem berst gegn nasismanum. Næsta haust fer hún í hljómleikaferð, þar sem hún syngur eigin lög í Berlin, Munchen, Zvirich og Vínarborg. Hjónabandserfiðleikar hennar eru ekki með öllu tilbúningur slúðurdálkahöfunda. Þau hjónin skildu eftir 13 ára sambúð, en virðast nú vera tekin saman á nýjan leik. David hefur skipulagt öll viðskipti hennar f 15 ár og hann er mjög snjall þýðandi. Ef að önnur bók er í bígerð ... en hún hefur engan áhuga á að skipuleggja svo langt fram í tím- ann. „Eitt sinn lá ég í sjúkrarúmi á gjörgæzludeild, og haldið var að ég hefði lífhimnubólgu. Þá rann það upp fyrir mér, að eini mögu- leikinn, sem ég hefði til að þrauka af, væri með því að lifa hvert einasta andartak, hverja mínútu. Hugsa ekkert um næstu fimm mínútur eða næstu 10 mínútur, eða næsta dag — aðeins um að þrauka, og ekkert annað mátti komast þar aö." Nema dauðinn. „Dauðinn er aðeins til að halda lifinu í jafnvægi; en i hverjum harmleik, er skrifaður hefur ver- ið, er dauðinn sýndur, sem fárán- legur eða fyrirlitlegur eða á ein- hvern hátt ógeðslegur. Mér persónulega finnst dauðinn skelfilegur, vegna þess að lækn- arnir vita ekki einu sinni, hvar hann byrjar. „Það kom fyrir mig. Ég heyrði orðið dásamlega, „exitus". Og aldrei á ævi minni hefur hugur minn verið jafn skýr og á því andartaki. Að því undanskildu, að ég gat ekki talað eða opnað aug- un. Hjarta mitt hafði stöðvazt; allt hafði stöðvazt. En ég heyrðí það — og skelfingin, sem greip mig, var ólýsanleg. i þeirri ógn lifi ég enn." „Nei, ég þarfnast ekki dauðans. Til þess elska ég lífið of heitt. Og svo þarf ég að sjá fyrir dóttur minni."

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.