Lesbók Morgunblaðsins - 13.06.1976, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 13.06.1976, Blaðsíða 11
nokkurs konar dauðabómur. Og kannski ekki. Hvernig er hægt að vera viss um það, ha? Annars brást ég ekki þannig við honum." „Nokkru sinnum var ég komin fast að mörkum annars heims. Einu sinni var ég lýst látin. Þegar þeir svo tilkynntu mér, að ég væri með krabbamein, hló ég aðeins að þeim og sagði: ,,í hreinskilni sagt, þá fer þetta nú bráðum að verða fíflalegt." „Ég vann að skáldsögu, þegar ég veiktist. Ég var búin með 200 blaðsíður. Ég henti þeim — öllum — eftir krabbameinsuppskurð- inn. Þær skiptu mig engu framar, það eina, sem komst að í huga mér, var það, að mál væri komið til að einhver skrifaði um þennan sjúkdóm. Og mér fannst mikil- vægt að kona skrif aði um hann, til að færa sönnur fyrir þvi, að kona hefði möguleika til að sigrast á þeim hégómleika, sem hún hefði engan rétt á að sýna um missi á hluta af f egurð sinni." „Það var allt, sem ég þurfti að losna við með því að skrifa bók- ina. Smá hégómleika. Það er ekk- ert í samanburði við sumt, sem aðrir rithöfundar hafa þurft að láta frá sér með því að skrifa um hluti, sem hafa kostað þá fengels- isvist og jafnvel dauðadóm .." „Og ég vildi brjóta gegn viður- kenndum forboðum." „Hví í fjáranum ætti krabba- mein að vera forboðið viðfangs- efni? Við tölum um svartadauða, um kóleru, berkla og allt það, sem ekki mátti ræða áður fyrr, því að alla þá sjúkdóma er búið að rann- saka til hlitar; við vitum deili á þeim núna og lækningu gegn þeim. En þegar röðin kemur að krabbameini, látum við eins og regndansararnir í Mið-Afríku. ... Þetta er allt svo bjánalegt, að ég gæti öskrað. Við eyðum milljörð- um til að senda eldflaugar til tunglsins í leit að sandi í stað sjúkdóms, sem er jafnskæður og 'svartidauði var áður fyrr. Enn fleiri milljörðum i gjóreyðingar- vopn, og aðeins einn tíundi hluti þess, sem þau kosta mundi nægja til að fjármagna rannsóknir I leit að lækningu. En á meðan höldum við áfram regndansinum." Ungfrú Knef segir, að „Dómur- inn" fjalli ekki í sjálfu sér um krabbamein; sá kafli er varla lengri en 30 blaðsíður. Uppskurð- urinn veitti henni þróttinn til að skrifa, en hún segir að hann eigi að vera henni nokkurs konar stökkbretti. „Ég hata sársauka. Hann hefur niðúrbrjótandi áhrif á mig. Sárs- aukinn gerir menn eigingjarnan. Hann tekur mann allan á vald sitt. Hann gerir mann ófæran um að koma auga á þjáningar ann- arra, að skilja aðra, að finna út- geislan annars fólks. Hann gerif okkur að mjög vesælum mann- eskjum. Og það er einnig bannað að skrifa um hann." „En ég vildi lýsa bjargarleysi fólks. Því andartaki, sem maður er veikur, andartakinu sem mað- ur er þróttlaus, þegar maður er líkamlega háður öðrum, þegar maður er bjargarlaus. Þetta bjargarleysi fólks og heimska .þess — hversu þá er ógeðslega ófært um að viðurkenna heimsku sína og þar með hjálpa sálfum sér og öðrum — fyllir mig reiði. Kuldi fölks sem þarfnast hjálpar, og umkomuleysið sem þar birtist, fyllir mig takmarkalausum við- bjóði. Hér er ekki um að ræða meðaumkun. Ég hata meðaumk- un, eins og ég hata sjálfsmeð- aumkun. Ég kann aðeins að meta hjálpsemi. „Við eigum gott orö í þýzkunni: Mitmensch. Það þýðir sá, er er með þér, meðbróðir þinn eða syst- ir. Svo fann ég upp orðið „der Gegnmensch", sem þýðir sá, sem er á móti þér, ómennsk vera." Hún á enn eftir að útskýra þetta hugtak nánar, en eitt er fullvist, að gott dæmi um „Gegen- mensch", er hundrað læknar i sameiningu, sem hún hefur kynnzt og síðan gleymt. „Að sjálfsögðu hef ég kynnzt læknum, sem hafa bjargað lifi mínu — en það voru þeir, sem björguðu mér úr klóm lækna, sem höfðu nærri gengið af mér dauðri. Ég skil ekki, hví læknir ætti ekki að mega sæta gagnrýni — fyrst og fremst frá sjúklingunum, en einn- ig frá umheiminum, blöðunum. Ég gegni starfi, þar sem ég er gagnrýnd fyrir allt sem ég að- hefst, .iafnvel að draga andann." „Til eru óteljandi önnur störf, þar sem þessi regla er viður- kennd, stjórnmál, til dæmis — svo hví skyldi ekki mega gagn- rýna fólk, sem ber ábyrgð á lifi annarra? Þeir virðast ekki mega heyra það nefnt; eru þeir svona óöruggir með sjálfa sig?" „Ég trúi því, að þá ætti að prófa líkt og flugmenn. Flugmenn bera einnig ábyrgð á lifi annarra, og þeir eru látnir gangast undir próf á hálfs árs fresti. Læknir gengst aldrei undir slikt próf." „Ég geng til tveggja lækna að staðaldri, nú sem stendur. Annar er í New York en hinn hérna. Þeir sögðu báðir: Af hverju komstu ekki strax i upphafi? En þá þekkti ég ekki annan þeirra, og náði ekki í hinn — og þótt ég svo hefði gert það? ... Hvað hina snertir, kannski að einum lækni i Salzburg undanteknum, okruðu þeir allir á mér, aðeins vegna þess, að ég er Hildegard Knef, eða þá öll sundurskorin; þeim vil ég helzt gleyma." í dag sagði Hildegard Knef: „Ég lifi lífi minu nánar en áður. Ég verð reiðari en áður, og ég á erfiðara með að umbera aðra. Hins vegar er ég nú færari um að njóta lífsins — mér hefur aldrei fundizt ég meira lifandi en núna." „Til þess að þrauka, verður maðúr einnig að sigrast á tauga- truflunum sínum. Við erum öll meira eða minna taugatrufluð. Við höfum borið skynbragð á að leiða þá orku, sem taugatruflan- irnar framleiða yfir I vinnu. Fyrir mér eru þessar truflanir storkun, sem ég verð að sigrast á. Allt frá þvi er ég get munað eftir mér, hef ég reynt að slaka á með vinnu. Því Framhald á bls. 14 Asgeir Jakobsson ÖSKJU- HLÍÐAR- ÞANKAR Öskjuhlíðin er lág og maður nálgast ekki mikið guðdóminn við að fara upp á hana, fremur en annað, sem farið er uppá. Guðdómurinn er vfst svo hátt uppi, að hæðarmunur á jörð- inni skiptir ekki ínáli. Þeir eru að segja, að við séum öll álíka nálægt honum, hvort sem stöndum hátt eða lágt. Það hef- ur mér alltaf fundizt notaleg kenning. Hún hentar mér vel. En þó að það skipti ekki máli uppá guðdóminn, hvort maður er I Norðurmýrinni, Oskju- hlfðinni eða Henglinum og ráðherra eða öskukarl, þá f inn ég glöggt fyrir lyfting f sálar- óverunni við hæðarmun, þó ekki sé nema rölta úr Norður- mýrinni og uppf Öskjuhlfðina (hæðarmun f hinni merking- unni þekki ég ekki). — þankar þeir, sem hér birt- ast eru sólarþankar í litlu rjóðri með fæturna f skugga en höfuðið f sól. Of sterk sðl á höfuðið er skýr- ingin á þessum þáttum. Barningsheimspekin er eðlilega jafngömul mannkyn- iiui, þar sem hún byggist á þvf að klórað sé f bakkann meðan hjartað slær. Eða með öðrum orðum: barningsheimspeki er sjálf lffshvötin, sem hefur þró- azt upp f þá Iffsskoðun eða heimspeki með sumu fólki, að því sé skylt að halda f sér líftórunni, svo lengi sem þess er nokkur kostur, og taka sfð- an dauða sinum f baráttu; falla fyrir honum en gefast ekki upp fyrir honum. Það er engin kenning til um þessa heim- speki, heldur er hún f taugun- um fyrir arfgengi, uppeldi og aðstæður. Af þessu leiöir að hún þróast mjög misjafnlega með einstaklingum og þjóð- um. Með sumu fólki verð- ur hún ekki rótfastari en svo, að það gefur allt á bát- inn við minnsta andbyr. Það sem við ncfnum SEIGLU f daglegu tali, er oft- ast rótgróin barningsheim- speki. Maðurinn telur sér skylt að halda áfram að róa, þótt enginn sjáist árangurinn og engin sé vonin. Barningsheim- spekin er eðlilega mjög rótgró- in méð Islendingum, og greri og dafnaði f sjálfu taugakerfi þjóðarinnar við árina og orfið/ og óblftt náttúrufar. En nú er barningsheimspekin að hverfa úr taugunum og við verðum að fara að tileinka okkur haha sem kenningu. Það þarf góðan mann og meiri heimspeking en mig til að berja saman og bökfesta kenningu um fs- lenzka barningsheimspeki. Eg vil þó banda á það, að mér finnst hún hafa greinzt mjög f tvær megingreinar, sem ég vil nefna SAUÐARHEIM- SPEKI og STEINBlTSHEIM- SPEKI. Önnur þróast til f jalla f nánum samskiptum við ís- lenzku sauðkindina, þráa og ódrepandi skepnu, en hin f við- ureign við steínbftinn, sem Ifka er þrár en skaplyndið kuldalegra en hjá sauðkind- imii. Steinbfturinn sleppir ekki kjafttakinu fyrr en dauð- ur og hann glottir oft kulda- ég rita þessa s'etningu, þá vérð- ur mér hugsað til þess, að ég hef aldrei heyrt minnzt á neyð- aróp drukknandi manna vestra og eru þó margar glögg- ar frásagnir til af sjóslysum, sem menn voru til frásagnar af. Það kann að vera að slíkt dæmi f innist en það væri þá til að staðfesta regluna. Ég minn- ist f þessu sambandi, að eitt sinn sökk bátur skammt fyrir utan Ófæruna f Bolungarvfk og með honum sukku fjórir •nenn, allir ofan dekks, þegar hann sökk. Það heyrðist ekki bofs í einum einasta þeirra, hvað þá neyðarkall, sagði mér formaðurinn á báti, sem kom þarna að, en gat engum bjarg- að. Frægt er dæmið um mann- inn, sem datt út (Bolvfkingur) og um leið og hann barst aftur með bátnum, rétti hann hönd- ina f átt til formannsins, sem sat við stýrið, og sagði: —Viltu gjöra svo vel að rétta mér hendi. Miðað við að maðurinn var ðsyndur og var að sókkva, verður þetta að kallast að taka dauða sfnum með ró. Og þeir áttu það til að hlægja að dauð- aiium. Einu sinni hvolfdi ára- báti, sem var að koma upp á Vfkina. Tveir menn voru á. Annar þeirra komst strax á kjöl, en hinn lenti undir bátn- um og skaut ekki upp fyrr en hann var kominn að þvf að lega svo skín í tanngarðinn, f dauðateygjunum. Steinbftsheimspekina met ég æ meir sem lfður á ævina, þótt mér þætti stundum lftil glðra f henni f æsku; þetta væru nánast vitlausir menn, sem reru og reru, þó að þeir fengju varla f soðið rðður eftir róður, og stundum vertfð eftir vertfð oftast með dauðann inn- an borðs, sem svo einn daginn leysti þá frá stritinu. Aðra lausn áttu þeir sér ekki frá þvf. Aldrei varð merkt á þeim, að þeir væru hræddir við dauð- ann, I þessu nána sambýli, en þeir töldu sér skylt að verjast lionuni eins lengi og kostur var á. Gætni var ekki sprottin af hræðslu, heldur var hún skylda við lffið. Þeir dóu svo þegjandi og hljððalaust. Sem springa. Þetta var mjög ðfrfð- ur maður, og fríkkaði náttúr- lega ekki við það að tútna út, og þegar hinn sér framan f hann, þar sem hann sjálfur hékk f dauðans greipum, þá setur að honum ðstöðvandi hlátur, og það var með herkj- um að hann gat fyrir hlátri scilzt f félaga sinn. Sjálfur hef ég verið sam- skipa manni, sem hafði til- einkað sér steinbítsheimspeki meir en nokkur annar, sem ég hef þekkt. Þetta var skýrleiks- maður (enda frændi minn), en ekki held ég að hann hafi til- einkað sér steinbftsheimspeki sfna með sjálfráðum hætti, heldur hafi hann drukkið hana i sig með mððurmjðlk- inni. 1 næsta þætti rek ég þetta dæmi um innlifaða steinbfts- heimspeki. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.