Lesbók Morgunblaðsins - 30.01.1977, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 30.01.1977, Blaðsíða 9
&§# *i* Tilvonandi nytjaskógur I Geitagertii. — hluti af Fljótsdalsáætlun. Til hægri: Guttormur Þormar viS bæjar- dyr ásamt yngstu kynslóöinni. vakir á vissum stööum og stafa þær af gasuppstreymi I vissum tilvikum. Þetta má heita ókannað en ætti þó að vera athyglisvert. Lltilsháttar 'silungsveiði hefur verið í Fljótinu en nú er hafin ræktun á laxi og laxastigi kominn við Lagarfossinn. „Þar sem þú ert hreppstjóri hér, Guttormur, viltu þá ekki segja okkur eitthvað um sveit- ina?" „I Fljótsdalshreppi búa nú um 190 manns á 35 býlum. Þetta eru allt góðar jarðir og fólk unir hag slnum vel. Aðeins ein jörð farið I eyði. Hér er Htil mjólkurfram- leiðsla en aðallega sauðfjárbú- skapur, enda búum við við ein beztu beitarlönd á landinu. Þvl fylgja auðvitað miklar og erfiðar göngur þar sem notast verður við hesta. Við höfum reiknað út að göngurnar séu 360 dagsverk á af- réttum en þar fyrir utan kemur svo heimasmölun". Við tókum eftir þvl að skammt frá brúnni yfir Jökulsá I Fljótsdal er mikið ræktað land og spurjum Guttorm hvaða framkvæmdir séu þar. „Það var árið 1963 að Búnaðar- félagið tðk á leigu 40 ha lands þarna á Valþjófsstaðanesi og var landið ætlað til kornræktar. 13 bændur tðku þátt I þessari tilraun og allt gekk vel I þrjú ár, en þá lagðist þessi ræktun niður. Siðan hefur þetta land verið tekið til túnræktar og leigt bændum sem hafa minnst ræktunarskilyrði og það hefur komið sér vel fyrir þá". Og Guttormur heldur áfram: , „Af framkvæmdum hér er Bessastaðaárvirkjun auðvitað efst á baugi núna, en þar er öll vinna enn á rannsóknarstigi. Búið er þó að leggja veg upp fjallið skammt frá Valþjófsstað og einnig hafa verið byggð hús fyrir vinnu- flokka, en ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um jarðgöngin. Þarna getur orðið um 600 metra fall og mun óvlða I heiminum hægt að virkja við sllkar aðstæð- ur. Hér eru Hka fleiri vatnsföll sem kemur til greina að virkja svo sem Jökulsá I Fljótsdal og Keldá. Alls munu það vera um 240 mega- vött sem hægt er að virkja I ám sem falla I Löginn. Það hefur verið mln skoðun að héðan eigi orkan að koma miðað við framangreindar aðstæður, einnig þegar tekið er tiliit til þess að þetta er utan jarðskjálftasvæð- is. Hins vegar erum við ekki hrif n- ir af þvl þegar rætt er um það að veita Jökulsá á Dal hingað austur I sambandi við nefnda virkjun. * Þá hafa farið fram mælingar og kannanir á llnustæði frá Kröflu hingað austur yfir hálendið sem er liður I hringtengingu lands- ins". Eitt er það sem gerir þennan landshluta frábrugðinn öðrum, en það eru hreindýrin sem ganga hér I flokkum um heiðarnar inn af Fljótsdal og prýða landið. Af bók- um má sjá að það var Hans Vium (ca: 1715—1788), sýslumaður á Skriðuklaustri sem átti frum- kvæöið að þvl að danska stjórnin lét flytja hreindýr til tslands. Þau haf a daf nað hér vel slðan og geta því varla lengur talizt útlendir gestir. Við vlkjum talinu að þessu og Guttormur segir: „Hreindýrin eru ekki á vegum bænda hér þótt þau séu á þessum afrétti. Það er menntamálaráðu- neytið sem sér um þau mál er hreindýrin varða, en Egill Gunn- arsson á Egilsstöðum hefur um- sjón með þeim hér. Þau éru talin ár hvert og slðan leyfð veiði undir eftirliti trúnaðarmanns en ákveð- inn fjöhli dýra ætlaður til hvers sveitarfélags. Þá hafa einnig ver- ið sett ákvæði um að leyfilegt sé að skjóta hreindýr, geri þau usla eða valdi skemmdum á trjám eða gróðri innan girðinga". Og enn er það eitt sem skipar þessari sveit I sérstöðu meðal sveita á tslandi en það er Fljóts- dalsáætlunin svokallaða, þar sem I fyrsta sinn er verið að gera tilraun meðal bænda um skóg- græðslu, og væntanlegan nytja- skóg, ásamt búskap. „Hvað er um þessa áætlun að segja, Guttormur?" „Fljótsdalsáætlunin er þannig til komin að fyrst var brotið upp á þessu máli á aðalfundi Skógrækt- Tizkan 1977 Enn er Parlsartízkan á ferðinni og sýnir my'ndin, hvað ttzkan er fjöibreytileg. Halda mætti aS þessi kiæðnaður væri hannaður með íslenzkt veðurfar í huga, en engum hefur víst komið það til hugar. Á sama hátt mætti Imynda sér að efnið væri Álafossdúkur, þó ekki sé það raunin. arfélags tslands árið 1965. Slðan sömdu þeir Einar G.E. Sæmunds- sen Sigurður Blöndal og Baldur Þorsteinsson áætlunina en fjár- veiting f ékkst 1969. t áætluninni um skóggræðsíu með búskap er ákveðið að bændur leggi til land til skógræktar en Skógrækt rfkisins leggi til girð- ingar og plöntur. Slðar, þegar þessi skógrækt fer að skila arði, á ríkið að fá 10% af hagnaði. Það eru þó ekki þeir sem sitja jarðirn- ar I dag sem munu njóta uppsker- unnar. Grisjun byrjar ekki fyrr en eftir 20 ár, sv'o þetta verður verkefni fyrir næstu kynslóð. Nú eru það sex bæir hér I Fljótsdalshreppi sem taka þátt I þessari tilraun, nefnilega Vlði- vellir I og II, Brekka, Hjarðarból, Geitagerði og Brekkugerðishús. Girðingarnar eru þrjár og eru staðsettar á landamerkjum jarða svo samvinna geti orðið milli ná- granna. Þarna er sem sagt verið að reyna hvort unnt sé að sameina þessar tvær greinar, kvikf járrækt og skógrækt til hagsbóta fyrir bóndann. Alls hafa nú verið teknir um 100 ha lands samtals frá fyrr- greindum bæjum en I áætluninni er miðað að I Fljótsdals hreppi verði á næstu 25 árum teknir sam- tals 1500 ha lands til skógræktar og að 20 ábúendur gerist aðilar að henni. Það má segja að hægt sé f arið af stað, en okkur finnst betra að fara með gát, svo ekki verði of mikil mistök sem erfiðara yrði þá að leiðrétta". Slðan starfið við þessa skóg- ræktartilraun meðal bænda hófst hér, hafa verið gróðursettar I þessar girðingar allt að 300 þús- und plöntur eða 293 þúsundir aðallega sfberiskt lerki en nokkuð einnig af stafafuru þótt skammt sé að veg komið, lofar árangurinn góðu". Við Ibúðarhúsið I Geitagerði eru óvenju stór og fögur tré og sömuleiðis myndarlegur trjáreit- ur I túninu. A. leiðinni um Fljótsdalinn höf- um við llka tekið eftir því að við fleiri bæi en maður á að venjast hérlendis eru hávexin tré og Gutt- ormur segir: „Já, hér eru vlða gamlir garðar við bæina og er þessi áhugi fyrir trjárækt vafalaust til kominn fyr- ir áhrif frá Hallormsstað. Sumir eru frá þvl um 1910—20. Arið 1905 voru fyrstu barrtrén sett nið- ur á Hallormsstað. Þau komu sjó- leiðina til Seyðisfjarðar og voru flutt upp á Hérað á hestum. Þetta voru blágreni og þynur og var það danskur maður, Flensborg að nafni, sem stóð fyrir þessum flutningum enda var Hann mikill hvatamaður um skógrækt hér- lendis, Þessi tré, sem gróðursett voru 1905 eru þau hæstu núna á Hallormsstað, allt að 15 metrar á hæð en þau eru þó ekki nema 5 talsins. Eitt tré af þessári send- ingu er hér I garðinum I Geita- gerði og állka hátt. Við erum hér Hka með ágæta tegund af brodd- furu, sem hingað er kominn úr 3000 metra hæð yfir sjávarmáli I Colorado I Bandaríkjunum. Hún hefur oft borið fræ og við höfum safnað þvl og látið skógræktina á Hallormsstað fá það til uppeldis og munu nú plöntur af þvi fræi vera komnar vltt um landið. Ég held að við hér séum með einar 60—70 plöntur sem komnar eru upp af fræi hennar og hafa þrosk- ast vel. Þetta er vænlegt tré til ræktunar og getur náð hæstum aldri trjáa- eða 4000 árum". Það er vissulega freistandi að fá að heyra meira um lífið I þessarri gróðursælu sveit, en nú er fram- orðið. Við þökkum þeim hjónum, Guttormi og Þuríði fyrir góðar viðtökur og ökum út I hlýtt slð- sumarsrökkrið. 9M

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.