Lesbók Morgunblaðsins - 26.01.1980, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 26.01.1980, Blaðsíða 3
Sigurður Skúlason magister Hugsað til þjóðskálds ,ttn.< Hugdjarfur klelfstu hæstu tinda, hrærðir Drottins klukknastrengi, áveðurs blaki allra vinda. Aðrir kúröu á lágu vengi. Héldu þeir þig háskalegan, hygöist þú selja fossa úr landii Mátað fær enginn múginn tregan. Magnaður er sá erfðafjandi. Þegarþín arnfrán augu íbáli yfir lágkúruna störðu vissirðu ífrægu feðramáli fyndust orð um allt á jörðu. Hugartök þín hamslaus reyndust, hófst þú brag íæðsta veldi. Örvar skussans að þér þeindust. Öfugsýn þinn stórhug hrelldi. Verk þín eins og vitar standa, vísa leið að æðstu mióum. Hægara væri að hrinda vanda heföum vér menn fþfnum sniðum. Einatt fannst þér lágt og lítió lífsins takmark vorra manna. Þetta mörgum þótti skrftið, þekktu ei þinn stórhug sanna. Hér þarf vit, hér þarf reisn, ekki vomur og slór. Það er vonlaust að semja með þýlyndis bug. Vor aðstaða er sterk, lands vors auðlegð er stór. Þvíer illt ef oss skortir þinn hamramma dug. Hin starfsprúða sveit þekkir stormanna reit, staðföst leggur hún dóm sinn á afglapans verk. Hún kýs stilling og ró — þvíaf sturlun er nóg — á sér stórmannlegt vit, enda lífsreynd og merk. í átökum hörðum við erlend borð varstu óskmögur kvöldvöku Ijóðmáls og prósa. Þar efldist þér máttur, þar ólust þér orð. Þá uppsprettu kvæöa mun þjóð vor kjósa meðan íslensk hugsun sig hefur til flugs vlð himinbál sindrandi norðurljósa. fyrirlestrar og á hverjum sunnudegi var þar guösþjónusta. Og margt fleira var gert til þess aö hæna menn aö staönum og var þessi klúbbur sannkölluö menningarmiðstöö, meö- an hans naut við. En kostnaöur reyndist of mikill og klúbburinn lagöist niður eftir tvö ár. Þá kom þangao útlendingur er F. A. Löwe hét og hóf verslun meö tilbúinn fatnaö karlmanna. Seinna stofnaöi hann svo þarna klæðskera- stofu og fekk til sín nokkra erlenda klæðskera. Einn af þeim hét H. Andersen. Hann keypti seinna Ló- skuröarstofuna gömiu í Aöalstræti 16, byggöi ofan á hana og stækkaöi hana mjög á annan hátt. Þarna setti hann svo á fót klæöskerastofu. En neöri hæð hússins, þar sem fata- verslunin hefir verið, er gamlá Lósk- erastofan, sem Skúli Magnússon lét reisa 1752, þar sem fyrsti barnaskóli Reykjavíkur var og þar sem Jón Guömundsson ritstjóri bjó og gaf út Þjóðolf. Eigendaskifti uröu að Glasgow er fram í sótti. Árið 1888 höfðu þeir Egill Egilsen og Þórður Guðmunds- son í Göröunum makaskipti á þeim eignum. Átti Þóröur svo Glasgow um nokkra hríö, en mun hafa selt hana Þorvaldi á Þorvaldseyri undir Eyja- fjöllum. Er hann talinn seinasti eig- andi þessa mikla stórhýsis, sem ekki átti neinn sinn líka í bænum. Og þá mun hafa veriö sett þar á fót vindlaverksmiðja. Þar var einnig prentsmiöja Dagskrár, blaðs, sem Einar skáld Benediktsson hóf aö gefa út á miöju ári 1896, og átti aö verða fyrsta dagblaö á íslandi. En Reykvíkingar voru þá of fáir til þess aö dagblaö gæti þrifist hér, þeir voru ekki nema um 4000, eða færri en nú eru í flestum úhverfum bæarins. Dagskrá breyttist því í vikublaö, en hætti að koma út í miðjum septem- ber 1898, svo að hún varð ekki nema tveggja ára gömul Þau urðu örlög þessa mikla húss, að það brann til kaldra kola 1903, og var það fyrsti stórbruninn í Reykjavík. Eldurinn kom upp í vindlaverksmiðjunni aöfararnótt 18. apríl og varð ekkert við hann ráðið og húsið fljótt alelda. Þá áttu þarna heima fjórar fjöl- skyldur og allmargt einhleypra manna. Tókst með naumindum að bjarga öliu fólki út úr brennandi húsinu. Þarna hafði þá brezki kons- úllinn Jón Vídalín skrifstotu sína og tókst að bjarga skjölum hans og peningum, en eingu ööru tókst aö bjarga. Það æsti eldinn mjög, aö á var snarpur austanvindur. Húsið var vátryggt fyrir 40.000 kr., en allir innanstokksmunir voru óvátryggðir, og biðu því margir mikið tjón. Rétt fyrir ofan Glasgow stóð bær, sem hét Vigfúsarkot. Þar bjó nú Þórður Torfason útgerðarmaður. Hafði hann verið hinn misti sægarp- ur um ævina, en var nú orðinn ellimóöur. Eldurinn frá Glasgow barst í bæ hans og brann bærinn til kaldra kola, en fólki var bjargaö. Það þótti ófögur sjón daginn eftir aö horfa yfir brunarústirnar, og fannst sumum bærinn veröa til- komuminni þegar hið mikla stórhýsi var fariö. En þótt undarlegt kunni að virðast hefir aldrei verið byggt aftur á þessum stað þar sem bruninn varö. Um hálfa öld var þarna gnapandi kjallarinn undan Glasgow, en nú er þetta oröiö breytt þannig, aö komin eru bílastæði þar sem Glasgow var, en grjótið úr kjalíaranum mun hafa verið notaö ti að hlaða vegg þar á milli og lóðar Sjóbúöar, sem nú hefir verið flutt að Árbæ, en lóöin hækkuö og gert þar annað bílastæöi. Næsta timburhús við Glasgow var Liverpool, en pað bjargaöist í brun- anum vegna þess að vindur stóð af því. Á þessum stað reisti Jón Markússon kaupmaður fyrst verslun- arhús 1842, en hans naut ekki lengi við, því aö hann fórst með póstskip- inu Söloven. Þá keypti Hans Robb húsið, og vegna þess aö hann var ættaður frá Liverpool, gaf hann húsinu nafn þeirrar borgar. Þetta hús eignaöist löngu seinna Th. Thorsteinsson kaupmaöur, lét rífa það og reisa stórt og vandað hús í staðinn. Þar rak hann yerslun, er hann nefndi Liverpool. En þótt hún sé farin þaðan fyrir löngu, kallar almenningur húsið enn Liverpool, enda þótt það heiti Vesturgata 3. Skammt þaðan, hinum megin við Glasgowlóðina, er annað timburhús, sem alltaf er kallað Aberdeen. það reisti Jón Árnason bóndi frá Garðs- vika eftir aö Glasgow brann, og nú stendur það þarna eins og klettur úr hafi, því að næstu hús fyrir vestan þaö eru horfin. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.