Lesbók Morgunblaðsins - 27.09.1986, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 27.09.1986, Blaðsíða 6
sig í ljósi þess, en sú leynda þrá lét þá í minni pokann fýrir þeim ugg, að það kynnu að detta af þeim gullhringirnir ef sjón- varpið „slægi ekki í gegn", það væri vissara að láta aðra ríða á vaðið og taka á sig skell- inn, ef svo færi sem þá uggði. Við urðum vör þessarar afstöðu ýmissa í upphafi, sem gerði bæði sárt og klæja, þeirra sem vildu Lilju kveðið hafa, ef einhver Lilja sprytti, en hikuðu þó við að hætta menningarmann- orði sínu strax. Það verður hvorki sannað né afsannað að þessi þankagangur hafi átt sér stað, því síður hve almennur hann hafi verið, en af ýmsu mátti marka hann, og mætti nefna dæmi því áliti til stuðnings, sem hér gefst þó ekki tóm til að sinni. HVEITIBRAUÐSDAGARNIR Ekki sváfu allir starfsmenn rótt fyrir prófið mikla aðfaranótt fyrsta útsendingar- dags íslenska sjónvarpsins, 30. september 1966. Dagskrárstjórarnir, Steindór Hjör- leifsson og ég, og nánustu samstarfsmenn okkar, voru ef til vill áhyggjufyllstir, enda áttu þessir menn ekkí aðeins að leggja verk sín undir örlagadóm almannagagnrýni þetta kvöld, heldur sumir auk þess persónu sína, svo sem Ása Finnsdóttir fyrsta dagskrár- þula sjónvarpsins, sem allir urðu strax skotnir í, og Markús Örn Antonsson, sem var fréttaþulur fyrsta kvöldið, og það voru þeir Magnús Bjarnfreðsson til skiptis fram- an af og öfluðu jafnframt fréttanna, Markús erlendra og Magnús innlendra. Útsendingu fréttamanna stjórnaði Ólafur Ragnarsson fyrsta kvöldið, og áfram uns hann varð fréttamaður. Það er skemmst frá því að segja að út- sending þessarar fyrstu kvölddagskrár sjónvarpsins gekk hnökralaust, næstum eins og í sögu, öllu starfsfólkinu til ómetanlegrar uppörvunar. Pétur Guðfinnsson, fram- kvæmdastjóri, og Jón D. Þorsteinsson, verkfrasðingur og yfirmaður alls tækniliðs sjónvarpsins, voru ekki síst kampakátir, en þeir höfðu fyrirfram hughreyst okkur dag- skrárstjórana og talið að allt mundi blessast. „Þarna sjáið þið," sögðu þeir nú og við sam- þykktum glaðir að þeir hefðu vitað hvað þeir sungu, en undir niðri vissum við Stein- dór að ekki væru öll kurl komin til grafar, en „den tid den sorg". Því glöddumst við öll innilega og sameiginlega þetta kvöld. Okkur var sjálfsagt ekki óáþekkt innan- brjósts og þeim sem verður léttari eftir langan og strangan meðgöngutíma þegar afkvæmið virðist heilbrigt og ekki vanskap- að. Hálfnað er verk þá hafið er, hugsuðum við og hvfldum okkur andartak í heimavör eftir lífróður í land. Sjálfsagt mátti margt finna að hjá okkur og alltaf má gera betur, við vissum best sjálf hver takmörk starfsreynsluleysið, bág- borin starfsaðstaða og ónóg þekking á fjölmiðlinum setti okkur. En þessi knöppu og kröppu ytri og innri kjör drógu ekki úr okkur kjarkinn, voru miklu fremur eggj- andi, skoruðu okkur á hólm: Að leggja okkur öll fram og gera okkar besta og láta hverjum degi nægja sína þjáningu því að morgundag- urinn myndi hafa sínar áhyggjur. Já, í rauninni lifðum við og störfuðum eins og hver dagur væri hinn einasti og seinasti, frá hendinni til munnsins, vorum alsæl ef við sáum fyrir endann á fréttunum og dag- skránni þann og þann daginn án te\jandi stóráfalla. Með öðrum orðum; lífróður á hverjum degi. Það ýtti ótrúlega undir okkur að almennt talað þótti sjónvarpið hafa farið vel af stað, miklu betur en spáð hafði verið fyrir því, sem var raunar vafasöm einkunn, eða sagði öllu heldur ekki mikið, því að yfirleitt höfðu spávitringar þeir, sem komu fram opinber- lega, ekki átt von á öðru en andlegu og tæknilegu gjaldþroti íslenska sjónvarpsins frá fyrsta degi. Þessvegna var það ógurleg prófraun fyrir stofnunina og starfsfólk hennar að koma í fysta sinn fram fyrir al- þjóð. Hrakspámar urðu þegar til alvörunnar kom, sjónvarpinu þó til framdráttar, þótt þverstæðukennt sé, menn gátu naumast orðið fyrir vonbrigðum, þeir höfðu varla átt von á að þetta gengi, en það gekk „og gekk bara vel", sögðu margir. Þetta var þó íslenskt sjónvarp, töluvert íslenskt efni með íslensku tali, og allt dagskrárefnið valið af ísiendingum fyrir íslendinga. Því gat þakk- látt og góðgjarnt fólk með góðri samvisku séð í gegnum fingur sér og umborið mistök og reynsluleysi landa sinna í dagskrárgerð- inni og alið þá rökstuddu von í brjósti að allt stæði þetta til bóta með reynslu og þjálf- un starfsmanna íslenska sjónvarpsins. Þetta voru hveitibrauðsdagar okkar, eins og for- maður útvarpsráðs, Benedikt Gröndal, komst minnilega að orði í þá tíð og varaði okkur við að þeir stæðu ekki til eilífðar, eins og kom á daginn. En er á meðan er. Viðtökur þær, sem íslenska sjónvarpið hlaut hjá almenningi, tók í bili fyrir munninn á Markús Örn Antonsson stjórnar umræðuþætti með stiórnmálaforingjum: Bjarna Benediktssyni, Emil Jónssyai, Eysteini Jónssyni, en sá fjórði á bak við Eystein er að iíkindum Magnús Kjartansson. þeim sem voru í rauninni ekki nógu ánægð- ir með það, og ekki síst þeim sem höfðu fyrirfram verið tilbúnir til að gera sem minnst úr því, hvernig svo sem það færi af stað, vegna neikvæðrar afstöðu sinnar til sjónvarps almennt, eða vegna meðfæddr- ar niðrunarnáttúru sinnar, ellegar vegna þess að þeir voru ekki með í þessu spili sem þeir hefðu, eftir á að hyggja gjarnan viljað vera með í. Ég ætla að stæla frægt orðalag í veraldar- sögunni og heimfæra upp á þá fáu starfs- menn, sem urðu að bera hitann og þungann af sjónvarpsstarfseminni hér á landi fyrstu árin: Sjaldan hafa jafhfáir unnið jafn mikið og margþætt starf með jafn drjúgum árangri og glöðu geði. Það starfaði enginn vegna launateknanna, sem voru rýrar en vinnuálagið óskaplegt, heldur vegna þess að þeir fundu að þeir voru að taka þátt í brautryðjandastarfí, skapa nýtt og áður óþekkt í landinu, lifðu fyrir ánægju og full- nægju sköpunargleðinnar, hversdagsleiki var ekki til, engin deyfð, enginn var leiður á því sem hann var að gera, það var allt nýtt, allt spennandi og krefjandi, ævintýri líkast. Að vísu þrautir, sem varð að leysa, eins og í ævintýrunum, og þá var að leysa þær. Það gekk einhvern veginn. Markús Órn Antonsson Iýsir þessu svo í blaðagrein: „Þeir tíniar voru óborganlegir og ógleyman- legir. Ég stilli mig um að leyfa ljúfum minningum frá fyrstu árum sjónvarpsins að streyma fram." Og Magnús Bjarnfreðsson kemst svo að orði: „Þessi fyrstu ár sjónvarpsins verða ábyggilega ógleymanleg öllum, sem þá störfuðu þar. Þau getur enginn upplifað nema einu sinni. Að sumu leyti var það eins og að stökkva fram af klettum án þess að vita hvað þeir væru háir, og hvað væri undir í þokunni. Nema hvað líftórunni sjálfri var að vísu ekki ógnað." HVERSDAGSLEIKINN En engir hveitibrauðsdagar standa til eilífðar. Það hlaut að koma að því að frétta- menn, dagskrárgerðarmenn og tæknimenn þreyttust á að vinna mikið fyrir lítið af því einu að það var skemmtilegt. Nýjabrum fer auk þess af öllu þegar frá líður, þá er það ekki lengur eins spennandi og skemmtilegt. Ég býst við að margir hefðu starfað lengur hjá sjónvarpinu en raun ber vitni, þótt nýja- brumið hlyti óumflýjanlega að fara af smátt og smátt, ef hægt hefði verið að borga þeim betur en launakerfi ríkisins leyfði. I raun- inni þarf hver fréttamaður, dagskrárgerðar- maður og tæknimaður hjá sjónvarpi að hafa listaæð í sér. Þó störfin þar séu ólík eiga þau öll þetta sammerkt. En sá ómetanlegi eiginleiki er ekki metinn til launa hjá ríkis- féhirði, þótt ekki sé það hans sök. Aðrir sem gátu boðið betur komu fljótt auga á hve dýrmætir ýmsir sjónvarpsmenn væru, svo sem í stjórnmálum og sem ritstjór- ar eða upplýsingafulltrúar. Þegar þeir voru orðnir landskunnir, og vinsælir eftir því, buðust þeim víða bæði miklu hærri laun og annarskonar frami en sjónvarpið var fært um að veita þeim. Það spruttu upp mörg ný fyrirtæki á auglýsingasviðinu og við kvikmyndagerð og þau soguðu starfsmenn sjónvarpsins til sín. Áður en mörg ár liðu var Magnús Bjarnfreðsson orðinn forseti bæjarstjórnar Kópavogs, Markús Örn Ant- onsson forseti borgarstjórnar Reykjavíkur, Eiður Guðnason alþingismaður, og strax formaður fjárveitinganefndar, og Ólafur Ragnarsson ritstjóri dagblaðs með tvöfaldar eða þrefaldar launatekjur á við það sem hann hafði hjá sjónvarpinu. Ég var á tíma- bili farinn að kalla fréttastofu sjónvarpsins „Framboðsskóla Emils", samanber Harm- oníkuskóla Emils", sem þá var oft auglýstur, og lét og kom mér upp skólaspjaldi með myndum af brautskráðum nemendum úr framboðsskólanum, sem farið höfðu í fram- boð og „náð kjöri". Ég taldi nú raunar Ólaf Ragnar Grímsson, Vilmund Gylfason og Sigurjón Fjeldsted til þess hóps, þar sem þeir sigldu hraðbyri út á stjórnmálasviðið eftir sjónvarpsframa í frétta- og umræðu- þáttum, þótt aldrei væru þeir fastráðnir hjá sjónvarpinu eins og hinir fyrrnefndu.. Síðast en ekki síst tná nefna Steingrím Sigfússon nú alþingismann, sem var íþróttafréttamaður sjónvarps og Maríönnu Friðjónsdóttur sem lengi hefir starfað við sjónvarpið og hefir farið inn á Alþingi sem varamaður. Þegar ég lít til baka er ótal margt sem vert væri upprifjunar frá þeim tíma, er sú stofnun var að mótast sem mótaði um leið sjálf öllum stofnunum fremur allt daglegt líf fólks í landinu, réð háttatíma þess og öðrum háttum, sem sjónvarpið hefir óum- deilanlega gert. Um hitt eru og verða skiptar skoðanir hversu holl eða óholl hin geysi- sterku áhrif þess hafa verið, eða eru. En áhrifamátt þess efar enginn. í næstu grein verður rifjað ýmislegt upp, sem gerðist að tjaldabaki og komst aldrei á skjáinn, því að margt er í minni. En í þetta sinn ætla ég að láta nægja að prísa forsjónina fyrir það skilningarvit sem hún gaf mér og reynd- ist nær óbrigðult við ráðningu nánasta samstarfsfólks míns við sjónvarpið, er reyndist flestallt afburða vel eins og alþjóð veit af löngum og góðum kynnum við það. Síðari greinin Á bak við skjáiim" birtist í næstu Lesbók. Elzta myndin sem tiierafstarfsliði fréttastofu sjónvarpsins. Næsturá myndinni er Markús Örn Antonsson, ímiðju Emii Björnsson fréttastióri, aftastfrá vinstri: Sigurður Sigurðsson, Ásdís Hannesdóttir, Magnús Bjarnfreðsson og Ólafur Ragnarsson.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.