Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1987, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1987, Blaðsíða 8
Teiknað í votan sandinn kki er vitað hvað varð til þess að vekja áhuga Kristínar á myndum og myndlist. í útvarpserindi frá sjötta áratugnum, sem prentað er hér í bók- arlok, segir hún: „Ég minnist þess, er ég var barn, að mér barst í hendur bók með litmynd- um frá Danmörku. Var hún mér sá dýrgripur, er varla mátti snerta nema BÓKARKAFLI EFTIR AÐALSTEIN INGÓLFSSON Um þessar mundir kemur út hjá bókaforlaginu Þjóðsögu listaverkabók um Kristínu Jónsdóttur listmálara. Mjög hefur verið vandað til útgáfunnar og voru af þessu tilefni teknar litmyndir af öllum veigamestu verkum Kristínar. Texti bókarinnar er eftir Aðalstein Ingólfsson listfræðing og hefur hann valið til birtingar kafla, þar sem segir frá tildrögum þess, að Kristín fór að fá áhuga á myndlist, ung stúlka norður í Éyjafirði, og svo því, hvernig hún fór að því að fjármagna fimm ára námsdvöl við Akademíuna í Kaupmannahöfn. á sunnudögum, eins og myndabiblía hins franska Dorés. Ef til vill voru þessar dönsku myndir bara túristaauglýsingar þeirra tíma, því þar var tínt til allt það sem mest gekk í augu þar í landi. Stórfenglegar hallir, turnflúruð slot og lítillega tilklipptur trjá- gróður... Já, þegar slíkt og annað álíka listrænt og gljámyndir á umbúðapappír bár- ust að ströndum þessa lands, sem var þá — eins og segir í kvæði þjóðskáldsins Matthías- ar — „fyrir löngu lítils virt, langt frá öðrum þjóðum", þá varð það þó eftilvill nóg til að vekja löngun til starfs á þessu sviði og glæða lítinn neista af sköpunarþrá ..." Um skyndilega hugljómun var þó ekki að ræða hjá Kristínu. Enda gerast slík und- ur og stórmerki ekki nema í goðsögnum diska, ígulker og meyjardoppur. Brátt bætti Kristín eigin verkum í þetta safn; ýsubeins- fuglum, sprettfiskum og fleiru í þá veru. En það var fleira sem gerðist í fjörunni. „Það fyrsta sem ég minnist að hafa teikn- að var í þessari fjöru — ég var með brimsorfinn rekabút í hendi og teiknaði í votan sandinn láðs og lagardýr og söng hástöfum „Háum helst und öldum/hafs á botni köldum/vil ég lúin leggja bein". Ég var 9 ára og var bæði sjóveik og sjóhrædd!" Sennilega hefur það verið í framhaldi af þessu og öðrum viðlíka ævintýrum að Kristín fékk sína fyrstu teiknikompu, sem enn er í fórum ættingja hennar. í henni eru var- færnislegar blýantsteikningar, fylltar með vatnslitum, mestmegnis vangamyndir af Maður og kona, 1950-52. um listamenn. Hugtakið „myndlist" hefur Kristín tæplega þekkt á unglingsárum sínum, fremur en flestir aðrir Islendingar fyrir aldamót. í hugum þeirra jafngilti orðið „list" orðsins list. „Ég þekkti enga málara. Það voru skáld- in sem opnuðu mér nýja hugarheima, Jónas Hallgrímsson, Einar Benediktsson," segir Kristín í áðurnefndu Lesbókarviðtali., Trúlega hefur hneigð hennar til teikning- ar þróast upp úr annarri umsýslusemi hennar í Arnarnesi, þar sem engum féll verk úr hendi. Ekki heldur þegar vinnudegi lauk. „Ég minnist (þess) þegar fjármaðurinn kom inn frá gegningum á kvöldin, setti hann lítið púlt á hné sér og skrifaði kvæði viðstöðulaust langt fram á nótt," segir Kristfn í sama útvarpserindi og vitnað er í hér í upphafi. Allt um það virðast fyrstu tilraunir Kristínar til sköpunar tengjast fjörunni í Arnarnesi. Brimið bar ýmislegt að landi sem olli henni heilabrotum, kuðunga, hörpu- uppábúnu fólki. Þetta eru að sönnu yndisleg- ar myndir úr daglega lífinu, en veita engin sérstök fyrirheit um listrænan frama þeirrar smámeyjar sem blýantinum stjórnar. Þó er fróðlegt að fylgjast með glímu hennar við fjarvídd og þrívídd hlutanna, sem augsýni- Iega kemur til fyrir eðlilega eftirtekt hennar sjálfrar, ekki tilsögn. Þessar teikningar eru að öllum líkindum gérðar fyrir aldamótin 1900, áður en Kristín varð 12 ára gömul. Þá hefur fjölskyldan í Arnarnesi verið farin að leggja drög að menntun hennar. í ljósi þess sem síðar gerðist er eðlilegast að álykta að eldri systkini Kristínar, þau Margrét, Anton og Arni, hafi haft meira til þeirra mála að leggja heldur en foreldrar þeirra, sem þá voru um og yfir fimmtugt. Þar sem Kristín hafði þá sýnt af sér góð- ar námsgáfur og heimilið þurfti ekki á vinnuafli hennar að halda hefur það orðið ofan á að leyfa henni að ganga menntaveg- inn. Eins og áður er getið fluttu þau hjón til Við Laufáaveg, 1938-39. Dramnsóleyjar, unt 1930. Hjalteyrar með yngstu börnum sínum, Kristínu og Jónínu, árið 1902, og ári seinna hóf Kristin nám í Kvennaskóla Eyfirðinga á Akureyri. Kvennaskólinn, sem fluttur hafði verið frá Laugalandi árið 1896, var þá ein merk- asta skólastofnun Norðurlands. Þaðan útskrifuðust margar konur, sem síðar settu mark sitt á fslenskt þjóðlíf, t.a.m. Bríet Bjarnhéðinsdóttir og Guðrún Björnsdóttir frá Veðramóti. Námið í Kvennaskólanum miðaðist vissu- lega við hefðbundið hlutverk kvenna, þar var kenndur saumaskapur og önnur hagnýt fræði fyrir verðandi húsmæður, samanber það sem Hulda A. Stefánsdóttir segir f end- urminningum sínum: „Á þessurn árum áttu ungar stúlkur á íslandi ekki margra kosta völ. Fram að þessu hafði aðallega verið um tvennt að velja: að ráða sig í vist eða gift- ast manni, sem gat séð fyrir heimili. Örfáar stúlkur höfðu tekið stúdentspróf og síðan embættispróf," (Æska, bls. 219). En eftir því sem sr. Benjamín Kristjánsson segir ( hi st ái 8: fr Sí S( í a VI R G u lc a bl -I-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.