Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1987, Blaðsíða 15

Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1987, Blaðsíða 15
Systkinin Hans og Sophie Scholl dreifðu flugritam til námsmanna i Suður Þýzkal- andi á árunum 1942-43, þar sem hvatt var til andspyrnu gegn stiórn nasista. Dreifibréfin voru rakin til þeirra ogþau guldu fyrir með Ufi sinu. Eftir örstutt sýndar réttarhöld, voru þau liflátin með fallexi. sorgmætt, og ég eygi varla vorskýin á himn- inum, og trjágreinarnar sem sjáanlega hreyfast til í vindinum undir morgunsólinni. Ó, hvað ég hlakka nú mikið til vorsins. í þessu verki eftir Schubert finn ég loftið og anganina, skynja gleði fuglanna og allra lífvera. Þegar píanóið endurtekið aðalstefið — þá er það eins og kalt og tært, perlu- tært vatn, — í, það getur hrifíð mig með sér." Daginn eftir að þetta bréf var skrifað voru Hans og Sophie Scholl handtekin. Haldin voru yfir þeim sýndarréttarhöld, sem stóðu í einn dag. Dómari í máli þeirra var Roland Freisler, forseti Þjóðardómstólsins í Berlín, og gerði hann sér sérstaka ferð til Munchen til að stjórna réttarhöldunum. Freisler, sem hafði viðurnefnið „blóðdómar- inn" var alræmdur fyrir hrottalega fram- komu við sakborninga, og reyndi ávallt að niðurlægja þá sem mest frammi fyrir áheyr- endum, sem einatt var boðið í réttarsal af nasistum. Hann dæmdi einnig í máli tilræð- ismanna Hitlers f júlí 1944 og er til kvikmynd af þeim réttarhöldum. Skömmu áður en hún var dæmd til dauða, að morgni 22. febrúar 1943, sagði Sophie Scholl frammi fyrir Þjóðardómstólnum: „Það sem við sögðum og skrifuðum hugsa nú svo margir, þeir þora aðeins ekki að hafa orð á þvf." Frásögn Inge Aicher-Scholl af hinstu stundum systkina hennar er sígild, og oft er til hennar vitnað. Fátítt er að lesa jafn nálæga frásögn af hinstu stundum dauða- fanga. Hún er vitnisburður um þá hroðalegu andlegu pyntingu, sem hinn dauðadæmdi og aðstandendur hans verða að þola. Ef til vill á bókin einnig af þeirri ástæðu erindi nú, þegar það virðist sumstaðar f vestrænum heimi, vera talið bjargráð að taka upp dauð- arefsingu á ný. „VERULEIKINN, Sérstaklega í Stríði, Er Aldrei Einfaldur „Eftir dauða systkina minna voru foreldr- ar mfnir, Elísabet systir mín og ég hneppt f fangelsi í Ulm. í þessu fangelsi voru eigin- lega fremur raunverulegir glæpamenn, en pólitískir fangar. En orðið „glæpur" verður að setja innan gæsalappa. I næsta klefa við föður minn var ungur Pólverji. Hann var aðeins sautján ára gamall, en hafði verið fluttur f nauðungarvinnu. Hann hafði verið aðframkominn af hungri og hnuplað sér matvælum úr verslun. Fyrir það var hann dæmdur til dauða. Hann var í rauninni enn- þá barn, og foreldrar hans vissu ekkert, höfðu ekki minnsta hugboð um hvernig komið var fyrir honum. Ég minnist þess hvernig faðir minn reyndi að hugga hann. Sf ðan kom presturinn og veitti honum hinsta sakramenti. Svo fluttu þeir hann burt og hengdu hann. En ég á einnig minningar úr þessu fang- elsi, sem sýna það að stundum voru hlutirnir ekki svo einfaldir. Einn fangavörðurinn var okkur til dæmis afar vinsamlegur. Hann sagði að alltaf þegar hann væri á vakt mætti smygla til okkar matvælum og bók- um. Og það var gert. Eg man lfka einu sinni eftir því að einn Gestapomaðurinn brotnaði niður eins og barn fyrir framan okkur fangana. „Hvenær kemst yfirmaður minn að því sem ég er að gera?" spurði hann. Hann var þá farinn að aðstoða okkur við að smygla matvælum inn f fangelsið. Hlutir eins og þessi mega ekki gleymast. Veruleikinn, sérstaklega f stríði, er aldrei einfaldur. Það varð mér sjálfri mikil hjálp eftir stríðið að skrifa bókina mfna. Hún veitti stuðning og von. Ég fann það líka hversu mikii hjálp hún var mörgu ungu fólki, sem ólst upp í rústum heimsstyrjaldarinnar, í auðninni, þögninni. Úr sögu andspyrnu- hreyfingarinnar hlaut það kraft til að hefja nýtt líf. Og enn er það unga fólkið sem kaupir bókina mfna. (Hvíta rósin selst enn í tæplega tuttugu þúsundum eintaka á ári í Vestur-Þýskalandi). Oft kemur líka ungt fólk til mín eða skrifar mér, og ég finn að það hlýtur stuðning af bókinni. Þetta er yfírleitt fólk um tvítugt, og það langar til að tala um systkini mín, um frelsi og frið." íslenska er tfunda tungumálið sem Hvíta rósin er þýdd á. Auk þess að geyma sögu Hans og Sophie Scholl, geymir bókin dreifi- bréfin sex sem þau og vinir þeirra skrifuðu og dreifðu. „Ég vona núna að bókin komi sem fyrst út á spænsku, einkwn vegna fólks- ins í Rómönsku Ameríku. Ég vona að því berist þessi bók; ég held hún gæti orðið því hvatning og stuðningur," sagði Inge Aic- her-Scholl að lokum. Eittafflugritum Hvítu rósarinnar Salus puplica suprema lex. Allar gerðir hins fullkomna ríkis eru útópfur, hillingar einar. Rfki er ekki hægt að reisa eingöngu á fræðilegan hátt, heldur verður það að vaxa og þroskast eins og einstakar manneskjur. Þvf má ekki gleyma, að þegar f upphafi geymdi sérhvert samfélag fyrirmynd ríkis- ins. Fjölskyldan er jafngömul mannkyninu, og úr þessari frumeiningu samfélagsins reistu viti bornir menn ríki. Grunnur þess er réttlætið, og velfarnan allra þegna æðsta boðorðið. Ríkið á að samræmast skipan Guðs, og civitas dei, hið æðsta allra útópfa, skal vera sú fyrirmynd sem það nálgast að lokum. Ekki er það ætlun okkar að dæma hér hin ýmsu stjórnkerfi, lýðræðið, þing- bundna keisarastjórn, konungdæmi o.s.frv. Aðeins skal lögð skýr áhersla á eitt: hver maður á kröfu til nýtilegs og réttláts ríkis- valds, sem tryggir jafnt réttindi einstakl- ingsins og heill þjóðarinnar. Því samkvæmt skipan Guðs á maðurinn frjáls og óháður, að efna eðlislæg markmið sfn innan þjóð- félagsins, leita þar jarðneskrar hamingju með eigin atorku. Núverandi „ríki" okkar er hins vegar ein- veldi hins illa. „Þetta höfum við lengi vitað, og það er engin nauðsyn á þvf að nú okkur þessu um nasir einu sinni enn," heyri ég þig segja. En, spyr ég þig, ef þið vitið allt um þetta, hví gerið þið ekkert, hví látið þið yfir ykkur ganga, að smánr saman ræni þessir of- beldismenn mannréttindum ykkar, svo að dag einn verði þýska rfkið lítið annað, já ekkert annað, en vélknúin maskína, sem glæpamenn og drykkjurútar stýra? Má sfn andi ykkar nú þegar svo lítils gagnvart of- beldi og kúgun, að þið gleymið því, að það er ekki aðeins réttur ykkar, heldur siðferði- leg skylda að bægja frá þessu kerfi? Ef menn hafa ekki lengur orku til að krefjast réttar síns, þá verðskulda þeir að fara hall- oka. Við myndum verðskulda það að vera þyrlað til, líkt og rykkorni í vindi, ef við risum ekki upp nú á elleftu stundu, og teld- um loks í okkur þann kjark sem okkur hefur skort. Leynið ekki ragmennsku ykkar undir skikkju 8ýndarhygginda. Því hvern dag sem þið hikið, sem þið hreyfið ekki andspyrnu gegn þessum afkvæmum vítis, þrútnar sök ykkar. Margir, ef til vill flestir lesendur þessara dreifibréfa, vita ekki hvernig þeir eiga að haga andspyrnu. Þeir sjá enga möguleika til slíks. Við viljum reyna að sýna þeim, að allir geta lagt eitthvað af mörkum til að fella þetta kerfi. Ekki verður mögulegt méð sjálfstæðri og biturri baráttu einsemdar- manna að leggja grunn að falli þessarar stjórnar. Það verður aðeins mögulegt með samvinnu margra öflugra manna, manna sem eru sammála um það hvernig þeir geti efnt markmið sín. Við eigum ekki um marg- ar leiðir að velja, aðeins ein stendur okkur til boða — þögul andspyrna. Eðli og tilgangur þögullar andspyrnu er sá, að stuðla að falli nasismans. I þeirri baráttu má ekki láta hrasða sig frá-neinni leið, neinni athöfn, sama í hverju hún felst. Ráðast verður gegn nasismanum, hvað sem það er mögulegt. Vinda verður bráðan bug að því að eyða þessum óskapnaði í mynd rfkisvalds — sigur nasismans í þessu stríði hefði ólýsanlegar afleiðingar. Hemaðarsigur á bolsévisma má ekki vera megintakmark neins Þjóðverja, heldur ósigur nasistanna. Hann verður að setja ofar öðru. Hina miklu nauðsyn þessarar síðustu kröfu munum við sanna ykkur í næstu dreifibréfum okkar. Og nú verður sérhver stefnufastur and- stæðingur nasimans að spyrja sjálfan sig, hvernig hann geti á ötulastan hátt barist gegn hinu fjandsamlega rfki, veitt því sem þyngt högg. Svarið er: Með hinni þöglu andspyrnu — tvímælalaust. Augljóst er, að við getum ekki veitt öllum leiðbeiningar um framgöngu sína. Við get- um aðeins veitt það almenná heilræði, að hver og einn finni sér eigin leið til að heyja andspyrnu sfna. Eyða verður öllum verksmiðjum sem hafa hernaðarþýðingu. Allar samkomur, útifundi og hátfðahöld, sem efht er til af Nasista- flokknum verður að leysa upp. Stöðva verður gang stríðsvélarinnar (maskfnu sem aðeins knýr afram styrjöldina; styriöld sem einung- is er háð til bjargar Nasistaflokknum og einveldi hans). Eyða verður allri vísindalegri og andlegri starfsemi sem þjónar þeim tilgangi einum, að styrjöldinni verði framhaldið — starfsemi f háskólum, tilraunastofum, vísjndastofnun- um. Eyða verður öllum listsýningum og sam- komum, sem fegrað geta fmynd Nasista- flokksins f augum þjóðarinnar. Eyða verður öllum þeim greinum mynd- i listar sem tengjast á nokkurn hátt nasisma og þjóna honum. Eyða verður öllum ritum, öllum blöðum, sem þjóna stjórninni; berjast fyrir hugmynd- um hennar; breiða út hina brúnu lygi. Leggið ekki fram eyri til samskota á götum úti, einnig þeirra sem rekin eru undir þvf yfirvarpi að ágóðanum sé varið til góð- verka. Það er aðeins blekking. í raunveru- leikanum verður ágóðinn hvorki Rauða krossinum né hjáparvana fólki að liði. Rfkis- stjórnin þarfnast ekki þessara peninga, hún stendur ekki fyrir þessum samskotum sakir fjárþarfar — prentvélarnar vinna sleitu- laust, og framleiða býsn af peningaseðlum. Þjóðinni skal haldið í stöðugri spennu, aldr- ei slakað á tjóðurbandinu! Leggið ekkert fram til söfhunar á málmi og vefnaðarvöru, eða öðrum hlutum. Leitið kunningja einnig úr lágstéttum þjóðfélagsins. Sannfærið þá um tilgangsleysi stríðsins, sýnið þeim fram á að engin von sé um sigur, skýrið fyrir þeim hvernig nasisminn svívirðir siðferðileg og kristiieg verðmæti og hneppir þjóðina í andlegan og efnahagslegan þrældóm. Hvetjið til þögullar andspyrnul Aristóteles, Um stjórnmálin... „að auki (um eðli harðstjórnar) er reynt að sjá til þess að engu sé leynt sem einhver þegn segir eða gerir, heldur er hann alstaðar fangaður með njósnum ... að auki er mönn- um att saman, hatur tendrað milli vina, fjandskapur alþýðu manna gagnvart ríkum og tignum espaður, og þeim att saman inn- byrðis. Ennfremur er það boðorð harðstjórn- arinnar að gera þegnana fátæka. Ástæðan er tvíþætt: annars vegar að halda uppi öflug- um lífverði; hins vegar að halda þegnunum svo þjökuðum af daglegri baráttu fyrir við- urværi sínu, áð þeir hafi hvorki tfma né tök á því að bera fram nokkur mótmæli... Að auki er það aðferð harðstjórnarinnar að leggja á háa skatta, lfkt og f Sýrakúsu, en þar urðu þegnarnir þeirrar ánægju að- njótandi á dögum Dfónýisuar, að fá að gjalda allar eignir sínar í skatta á fimm árum. Þar að auki er það stöðug árátta harð- stjóra að hrinda af stað styrjöldum." Vinsamlegast fjölritið og dreifíð áframí Höfundurinn er við nám í Freiburg i Þýskalandi. ¦n ÁSLAUGS.JENSDÓTTIR Bóndinn Þenkjandi þungum skrefum hann þrammar um bæjarstétt ei bugast hann við þá byrði sem bótalaust honum er rétt. Endalaust áróður dynur við opnar og lokaðar dyr um auðnuleysi allra hans verka sem áttu þó virðingu fyrr. Nú brosa fáir til bóndans og blessa hans gróðurstörf á grasi og grænum ekrum gerist ei lengur þörf. Þó lifír hann fyrir landið hans Iffsstarf og elja var að gæða ógrónar lendur þar gæfuna upp hann skar. Hann minnist með heitum huga hjarðar sem nú er á braut er veitti honum yndi og auðlegð sem öðrum féll lfka í skaut. En saga aldanna sýhir að sigra hin góðu verk og bðndinn sér enn til sðlar því sönn er hans trú og sterk. Höfundurinn er húsmóöir á Núpi í Dýra- firoi. BJÖRN STEFÁN GUÐMUNDSSON: Garðurinn Vorbjört er nóttin og víðáttan glitrar. Eg hugsa til þín og hjarta mitt titrar. Ég sé að þú sefur. Vináttu okkar gat verötdin breytt Þú þóttist gefa en ga&t ekki neitt. Ég sé að þú sefur. Þögnin er lif mitt til þfn ég horfí. En garðurinn stendur úr grjóti og torfí. Ég sé að þú sefím' Höfundurinn er frá Reynikeldu á Skarðsströnd og er kennarí við Laugaskóla f DSlum. KARLÍNA HÓLM VETRAR- STEMMNING Snjómuggan Mlur grá ágiuggann. Um leið og guli strætisvagninn stansar gegnt biðskýlinu fijúga dúfumar upp upp ein afannarri þétt ýskur vængjaðra vona rýfur þqgnina og deyr við hvftt húshomið fölvi dagsins býr f fíðruðu blaki þýðra vængja fellurþétt hundslappadrífan f faðmi augnabliksins. Höfundurinn er hjúkrunarfræðingur f Reykjavik. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 28. NÓVEMBER 1987 16

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.