Lesbók Morgunblaðsins - 25.08.1990, Síða 9

Þegar menn þuvftu á karlmennskunni að halda: Forfeður okkar í bardaga við loðfíl einhverntíma á steinöld.
Herkúlesarstytta fá 1540: Hin sígilda
fyrirmynd.
ins,“ sagði franska skáldkonan Simone de
Beauvoir í bók sinni 1949, þar sem hún er
að gera úttekt á stöðu „hins“ kynsins,
þ.e.a.s. kvenkynsins. En það er nú samt
einmitt þetta, sem allmargir karlmenn hafa
að undanförnu látið sér detta í hug. Má þar
nefna fyrrverandi fréttamann The Washing-
ton Post, Anthony Astrachan, sem sendi frá
sér 444 síðna bók um þetta efni, „How Men
Feel“ og Walter Hollstein með bók sína
Nicht Herrscher, aber kráftig — Die Zu-
kunft der Mánner". (þ.e. Ekki drottnari —
en öflugur. Framtíð karlmanna.)
Árið 1985 höfðu tveir bandarískir sál-
fræðingar, þeir Mark Stevens við Háskólann
í Suður-Kaliforníu og Bernie Hersberger við
Boston-háskóla sett saman yfirlitsskrá um
staðlaðar hugmyndir sem almennt eru við-
teknar um karlmennsku og kvenlegt eðli.
Þessi skrá sem hér er birt hefur síðan verið
mikið notuð, þar sem hún er álitin einkar
marktæk í stórum dráttum.
Hvert sem litið er blasir kreppuástand
karlmennskunnar við augum. Núorðið er
harla lítið svigrúm til karlmannlegra stór-
virkja; karlmaðurinn komst upp í tunglið,
en það afrek vann hann einungis sem fjar-
stýrð hetja rafeindatækninnar. Stjörnurnar
eru of ijarlægar, okkar veröld hér á jörðu
hefur þegar verið könnuð, náttúrumál henn-
ar uppgötvuð og rannsökuð. Hlutverk karl-
mannsins sem landkönnuðar er þegar á
enda. í stað þess að hljóta lof og prís heims-
ins fyrir fífldirfsku, þol og þor sem könnuð-
ir veraldar, hljóta karlmenn nú til dags
ámæli hvassyrtra kvennahreyfinga fyrir að
eyðileggja móður Jörð.
ÚR Sjálfheldunni
Kraftakarl fyrri tíma hefur með hugviti
sínu sjálfur átt drýgstan þátt í að koma
karlmennskunni á kaldan klaka. í árþúsund-
ir byggðist drottnunarvald karlmannsins og
myndugleiki á yfirburðum vöðvaafls hans
framyfir vöðvastyrk veikara kynsins — karl-
menn voru því til þess kjörnir að vernda
konur og ungviði og stjórna þeim um leið.
En það var iðnbyltingin sem í reynd varð
þessu hefðbundna karlaveldi að falli smátt
og smátt — iðntæknibylting síðustu áratuga
batt svo að lokum endahnútinn á aldalang-
an, fyrrum sjálfsagðan valdaferil hans í
mannfélaginu. Hreinræktað vöðvaafl tók
brátt að' vega ósköp lítið á félagslegum
vogarskálum. Kraftajötuninn Atlas sem á
goðsögulegum tímum bar himinhvelfinguna
sjálfa á sterkum öxlum sér, ber nú á dögum
menningarlega arfleifð mannkynsins sem
tilvalinn samtakafulltrúi í ákveðið kjörtíma-
bil. Félagslegar rannsóknir þykja hafa leitt
í ljós, að karlmenn skilgreini karlmennsku
sína í sambandi við athafnir sínar í miklu
ríkari mæli en konur skilgreina kvenleika
sinn. Spurningunni „hver er ég?“ svara karl-
ar oftast með tilvísun til starfsins sem þeir
rækja. Ekki er svo ýkja langt síðan, að
stríðandi fylkingar karlmanna á vígvöllun-
um þóttu lýsandi dæmi um hreinræktaða
karlmennsku, en með tilkomu kjarnorku-
sprengjunnar, frá og með Hiroshima, eru
styrjaldarátök ekki ennað en skelfilegar
hamfarir sem allir óttast en enginn tengir
lengur hetjudáðum eða karlmennsku. Árás-
argirnin sem sannanlega einkennir karl-
menn mun meir en konur, er þar með orðin
að óæskilegum og stórhættulegum þætti í
fari karla. Karlmenn hafa alla tíð hneigst
til að halda uppi aga, röð og reglu á sínu
áhrifasvæði með handafli. Það þótti allt að
því sjálfsagt hér áður fyrr, að húsbóndinn
berði vinnufólk sitt til hiýðni, börnin og
meira að segja eiginkonuna, ef svo bar und-
ir, og gat þannig sýnt húsbóndavald sitt,
án þess að nokkur hneykslaðist á slíku fram-
ferði. Nú á dögum er slíkur handaflskarl á
hinn bóginn álitinn tímaskekkja, og hann
gjarnan tekinn úr umferð sem hver annar
vandræðamaður.
Nútíma karlmaður verður að finna karl-
mennsku sinni heima fyrir aðra og hald-
betri viðmiðun en dauðskelkaða, auðsveipa
konu og bæid, óttaslegin börn. Karlmenn
sem þó síst af öllu vilja beita ofbeldi og
handafli til að skapa sér forystuhlutverk og
virðingarsess innan íjölskyldu sinnar, eru
samt sem áður hið innra með sér oftast
ósamþykkir því að leggja niður æðstu völd
á heimilinu. En sé eðlilegt forystuhlutverk
karlmannsins innan fjölskyldunnar beinlínis
farið „í vaskinn“, verða um leið aðrar óæski-
legar breytingar á stöðu hans og sjálfs-
ímynd: Það kemur í ljós, að eiginkonum
finnst „húskarlinn" að vísu ósköp „indæll",
en hann er í þeirra augum samtímis orðinn
„lítið spennandi“, „alls ekki lengur áhuga-
verður" og líka „einstaklega lítt fýsilegur
til ásta“. Mjúki karlmaðurinn, sem enn þann
dag í dag veit ekki almennilega, hvað hann
eiginlega vill, er fyrir tilstilli konunnar
dæmdur til að tapa.
Karlmennskan á Komandi
TÍMUM
Það sem hin sjálfráða nútímakona sækist
eftir, nú sem fyrr, er ósvikinn karlmaður
sem reynist hæfur á sem allra flestum svið-
um og fer létt með hlutina, hvort sem hann
er að stjórna ryksugunni í heimahúsum eða
að rækja störf sín á vinnustað. í stuttu
máli sagt, hún sækist eftir karlmanni sem
er kynæsandi í hennar augum vegna fram-
úrskarandi hæfileika á mörgum sviðum og
er sjálfum sér samkvæmur í karlmannlegum
háttum. Það getur ekki verið markmið karl-
manna nútímans að bregða sér í gervi villi-
mannsins í framferði sínu, heldur munu
þeir öllu fremur hagnýta sér þá einstöku
frumorku sem þeir búa enn yfir og hafa
erft frá villtum forfeðrum. Állra nýjasta
gerðin af karlmönnum ætlar sér greinilega
að drýgja af kappi og einurð miklar dáðir
sem krefjast karlmennsku og þors. í stað
þess að einskorða sig í stakri einstaklings-
hyggju og snúast þar um sjálfa sig, munu
þeir efla með sér sterkari samkennd.
Nútímakarlmaðurinn veit hvað hann vill, og
það sem hann vill mun hann líka orða hátt
og skýrt. Þetta er ekki lengur drengurinn
hennar mömmu, blíður og góðlátlegur, held-
ur aðsópsmikill og ákveðinn karlmaður, sem
ætlar sér að sýna, hvað raunverulega í hon-
um býr.
Halldór Vilhjálmsson þýddi.
nnar úr kvikmyndum fyrr á öldinni - og í nútímanum: Hemingway (tv.) John Það er vandi að vera karlmaður nú á dögum: Sama hvernig að er farið, það er
7, sem þótt sextugur sé, var í fyrra kjörinn„kynþokkafyIIsti karlmaður heimsins" alltaf vitlaust.
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 25. ÁGÚST 1990 9