Lesbók Morgunblaðsins - 26.04.1997, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 26.04.1997, Blaðsíða 10
.Se-fcW ..".'/ X^W ^^í^tei.i^r ¦s «*ia» :»' ; - '" • :v'' '', / " : - ¦; ' ¦">, '?•¦;< •";¦•-¦¦':¦*.-•'''V ¦>¦*/"¦¦¦< •' • Í^BS| 'i • ¦' '"'*¦'. !' " • ;- ,.~í>''' ".'..¦ í£ ->''.-¦" ..- ",.«'•' 'í: ''•' ^••-á&í-^v.VA'-;:.' ¦¦ • ¦: ' ¦ t . .- : ; .-?«&•.¦'." JSsí **;:«»te-??2SÍ.;' .';-»,§ í'fH'''- PÁLL Guðmundsson á Húsafelli: Halldór Laxness, 1993. Myndin er unnin í rautt grjót. Eign listamannsins. ERRÓ: Portret af Halldóri Laxness, 1984-85. Olía á stri VINSTRIVANGI KAFLI ÚR SJÁLFSTÆÐU FÓLKI EFTIR HALLDÓR LAXNESS vernig tókst svo þessari kattarsneypu að koma í veg fyrir frekari óhamíngju á hinum afskekta bæ í daln- um? í vökulokin lagði Bjartur af stað með hann undir hendinni útí hús; en þrátt- fyrir það bar hann ekki fult traust til kattar- ins; hann fór ekki að sofa og sat leingur framm- eftir en hann var vanur, og var að dútla eitt- hvað í höndunum laungu eftirað krakkarnir og kerlíngin höfðu komið sér upp. Seinust í hátt- inn var Ásta Sóllilja. Hún var eitthvað að dóta sig utarvið maskínu frammeftir öllu; þegar hún var búin að þvo úr plöggum og gera við þau, þá þó hún sjálfa sig og gerði við sig; hún var komin á hárgreiðualdurinn. Stundum hitaði hún sér vatn og þó sér fæturna og uppfyrir hné, og hálsinn, og svolítið niðrá bakið; brjóstið; og hann gat ekki verið að banna henni það, það kemur upp þessi vatnsnáttúra í kvenkyninu á sérstökum aldri og stendur í nokkur ár, það er æskan, það er blómið, - hvernig sýgur gras- ið ekki til sín döggina meðan það er að vaxa; svo hætta þær að þvo sér eftir nokkur ár, þeg- ar þær fara að eiga börnin. Hann slökti á ljós- inu frammí hjá sér, lagðist ofaná í rúminu og geispaði með lófana undir hnakkanum, án þess honum væri þó svefn í hug. Hún hélt áfram að þvo sér og greiða við koluglætu í klukkunni sinni fyrir framan spegilbrot, hún ýtti hlýrunum útaf öxlunum og þó sér um herðarnar og í holhöndinni, greyið, þetta var orðið svo fullorð- ið, það getur ekki að því gert. Afturámóti vissi hún vel að hann horfði á hana, og hún hefði þvegið sér miklu betur ef hann hefði ekki horft á hana, - ef hún þvægi sér betur svo hann , sæi, það væri ljótt. Það var einkennilegt hvað hana lángaði til að sannfæra hann um að henni dytti ekki í hug neitt ljótt, ekkert sem ekki væri rétt; og hversvegna? Það var vegna þess að hún hafði þrýst sér uppað honum útí heimin- um þegar hún var lítil, og hún gat aldrei gleymt því, oft þegar hún hugsaði um það varð hún rjóð, einkum áðuren stjúpmóðir hennar dó, en síðan, næstum í hvert skifti sem hún hugsaði um það, varð hún hrædd, - undarlegt hvað laungu liðnar villur frá skilníngssljóum dögum bernskunnar halda áfram að sækja á hugann, þó var það í raun og veru ekki neitt sem hafði gerst, hún hafði bara verið hrædd útí heiminum svona lítil - og hann hafði hrundið henni frá sér og farið burt. Og hér fór ekki hjá því að óttinn kæmi upp í líkama hennar, kríngum hjartað, óttinn við þetta sem hún vissi ekki hvað var, þessi beygur af hinu óskiljanlega leyndist ávalt í líkama hennar, og þegar hún fór að hugsa um þetta blossaði hann upp, og þó aldrei einsog þegar hún hafði ásett sér að hugsa ekki um það, stundum fylgdi hann henni inní draumana og tók á sig myndir af ljótum kvikindum og draugum eða vondum mönnum eða klettaeinstigum þar sem hún gat aungva leið fundið leingur, hvorki fram né aftur, en þó einkum í öldúngis óskiljanlegum óhreinind- um sem hún átti að bera burt, en jukust og jukust því meira sem hún bar. Hversvegna hafði það verið ljótt, hversvegna hafði það ekki verið rétt, hún meinti ekki neitt ilt, hún hafði bara ekki getað að sér gert, henni hafði liðið svo illa, - þannig upp aftur og aftur, og síðan: nei aldrei skyldi hún fara úr þessari klukku svo nokkur lifandi maður sæi, síst hann. Og hann horfir á vánga hennar í skímu kol- unnar og hefur að vísu ekki grun um það sem stríðir á sál hennar, en samt, hann sér það er vinstri vánginn, hennar vinstri sál, þessi gam- alóánægða hrelda sál sem er þúsund sinnum eldri en stúlkan sjálf, annarrar aldar sál með skökku grályndu augnaráði, brotasömum þrám, og dráttum sem minna á svardaga og heift, og hin undna neðrivör, sem er svo þokkarík í línunni hægramegin frá, hérmegin er hún ein- sog gretta, það er fráleitt að þetta geti verið fímtán vetra barn, það er einsog liggi í þessu eitthvert fullkomið tap, jafnvel sjónleysi, og samt í einhverri hatursfullri sátt við sinn eigin heim, án kröfu til annars betra, gætt þeim bölmóði sem skynjar allar óheillir og þolir það - Heyrðu greyið mitt, segir hann, og hugsar með sér: ég er þó ekki orðinn vitlaus? En stúlk- an hrekkur við og dregur sem skyndilegast hlýraböndin á klukkunni uppá öxlina aftur, horfir á hann óttaslegin, með hjartsláttinn í augunum, og grípur andann á lofti, hvað hafði hún gert? En hann lángaði þá bara að biðja hana að snúa sér við í sætinu, hann kunni betur við að sjá hægri hliðina á fólki, hann hafði sagt svipað við hana móður hennar þeg- ar hann var að draga sig eftir henni, það var áðuren þessi saga hefst, hægri hliðin rýan mín, þú ert eitthvað svo umskiftíngsleg á vinstri vángann, það er altaf að ágerast, si- sonajá. Og láttu þér ekki verða kalt af þessu vatnssulli, það er óholt að sulla mikið í vatni nema nauðsyn beri til, rýan mín, ég hef aldrei sullað í vatni. Og fela eldinn fyrir hana ömmu þína til morguns, það geingur orðið í soddan stríði fyrir henni að kveikja upp, þetta er orð- ið svo farið. Nokkru síðar rís hann upp og geingur út. Hann leit nákvæmlega eftir í húsunum hvort alt væri með kyrrum kjörum. Alt með kyrrum kjörum. Það glytti í grænar glyrnurnar á kett- inum annaðhvort inst í garðanum eða uppá vegglægjunni, annars fyrirlitu þeir hvor ann- an, því Bjartur var hundamaður. Þegar hann kom inn aftur var hún háttuð, jæa aumínginn, bara hún hlúi nú vel að sér. Þrátt fyrir köttinn var hann ekki öruggari en svo, að hann fór á fætur tvisvar á nóttu, stundum þrisvar, gekk í húsin og spýtti í allar áttir; stjörnubjartur himinn, tíkin gelti uppí loftið. Að öðru leyti virtist sofið einsog venjulega, dreymt einsog venjulega, stundum uppá tvær krónur í silfri, stundum aðeins uppá fimmtíu aura; stundum hafið sjálft, stundum aðeins litla vatnið sem grillir í á einum stað. NÍNA Tryggadóttir: Halldór Kiljan Laxness, 194 bókasafn Islands - Háskólabókasafn. Öll portr sem nú stendur yfir í I 10 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 26. APRÍL1997

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.