Lesbók Morgunblaðsins - 08.11.1997, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 08.11.1997, Blaðsíða 3
LESBÖK MORGUNBLAÐSEVS ~ MENMNG LISTIR iA. TÖLUBLAD - 72.ÁRGANGUR EFNI f ¦ * Wag ner er stórfenglegur sem tónskáld, en á hann stóran þátt í hugmyndafræði nasista? Um það hafa vaknað spurningar eftir útkomu bókar á þessu ári þar sem einn úr Wagner-fjölskyld- unni flettir ofan af vinfengi þessarar fjöl- skyldu við Hitler og hvernig öfgafengnar skoðanir tónskáldsins fengu hl jóiiigruiin hjá Hitler, sem hlaut dyggilega aðstoð, einkum ¦ frá Winifred Wagner, og skrifaði Mein Kampf í fangelsi á pappír merktan Wagner. Björn Jakobsson hefur tekið greinina saman. Tryggvi Ólafsson opnar sýningu á málverkum og grafík í sýningarsölum Norræna hússins í dag, en hann hefur búið í Danmörku í 36 ár og þrjú ár eru liðin frá síðustu málverkasýn- ingu hans hér á landi. Síðustu einkasýningar hans voru í Amos Anderson, listasafninu í Helsingfors, og í Galleri Krebsen í Kaup- mannahöfh og í Pompidou-listamiðstöðinni í París stendur nú yfir sýning á teikningum úr franska menningarblaðinu Pandora og þar á meðal eru 12 ára gamlar teikningar Tryggva. Hvenær? „Hvenær hjaðnar arnsúgur póstmódernism- ans?" spyr Kristján Kristjánsson í 10. og síð- ustu grein sinni um tíðaranda í aldarlok. Ennfremur: „Enginn veit hvað býr undir stakki nýrrar aldar, en þverrandi áhugi á póstmódernisma í byggingarlist vekur vonir um að þessi lista- og fræðakross ofanverðrar 20. aldar verði ekki eilífur." Kjörin settu á manninn mark, segir Sævar Tjörvason í 3. grein sinni um Stjána bláa og vitnar þar í þekktar l.jóðlúmr Arnar Arnarsonar um Sljána. Og hvert var það mark, sem hörð kjör settu á þennan mann? Til dæmis það að fólk óttaðist hann af einhverjum ástæðum, enda var hoiiiiin laus höndin og betra að verða ekki fyrir honum þegar sá gállinn var á hon- um. En hann sýndi líka og sannaði frábæra tilfinningu fyrir skipi og sjó, þegar hann var talinn hafa bjargað skipi og skipshöfn í inn- siglingu í Kirkjuvogsvör. Þýði nngar fslenskra bókmennta á dönsku og viðtökur danskra lesenda og gagnrýnenda við verkum íslenskra höfunda er efni sem Örn Ólafsson fjallar um í greinaflokknum Islenskar bók- menntir á dönsku. Hann segir, að með tilliti til alls gegni mestu furðu hve fljótt og mikið hefur verið þýtt á dönsku af íslenskum nú- tímabókmenntum. Tvíæringurinn í Kwangju í Suður-Kóreu dregur að sér hundruð þúsunda listunnenda. Flestir koma til að sjá það helsta sem er á seyði i' nútíma- list, en aðrir eru spenntir fyrir hefðbundinni asískri list og handverki. Heimur án landamæra heitir tvíæringurinn og hann er haldinn í stórum almenningsgarði og aðal- sýninguna hýsir 8.471 fermetra sýningarhöll. Aðalsýningunni er skipt í fimm hluta og er stjórnað af fimm sýningarstjórum frá Evrópu og Asíu. Á tvíæringnum er einnig boðið upp á fjölbreytta dagskrá. Forsíðumynd tók Ásdís Ásgeirsdóttir á aefingu íslenska dansflokksins á Trúlofun í Sánkti Dómingó eftir Jochen Ulrich. Verkið byggist á smásögu eftir Henrich von Kleist og í grein á bls. 19 fjallar Hjálmar Sveinsson um skóldið. KRISTJAN FRA DJUPALÆK MARTROD I bóli smu brauzt um fast á Bægísá ein griðka ung, sem Guðrún hét, oggreíndifrá: Mig dreymdi feigð mins festarmanns og Faxa hans. „Ég skiídi eftir utangarðs minn unga jó, sá kemur seint, er krapið drakk, enkemur þó. En nú skal ekki nokkurs spurt, Ég nem þig burt - Og Faxi okkur bæði ber, að baki þú. Það reifar tunglskin rifahjarn, ogríðumnú. En skörin há að Höi'gá er, oghaltuþér." Á milli fjalla mjöllin rauk og máninn leið. Og dimmblár ísinn dundi við, og dauðinn reið. Og hattur lyftist hnakka frá, íhvíttþarsá. Kristján (Einarsson) fró. Ðjúpalæk, 1916-1994, var af norour-þingeyskum uppruna, en átti heitna á Akureyri. Hann sendi fró. sér á annon tug íjóoabóka; sú fyrsta, Frá hyrzh/ strönévm, kom öt 1943. Þctð er þjóðsagan um djáknann á Myrkó sem hér verður Kristjáni oð yrkisefni. RABB ÞEGAE líða tók að árinu 1944 og við fengum í hendur rétt til að segja upp sam- bandssáttmálanum við Dani, fór blóð ætt- jarðarsinna og aldamótamanna að renna eilítið hraðar en áður. Við höfðum þann fróðleik úr íslandssögu Jónasar frá Hriflu að Danir hefðu lengst af kúgað okkur, fyr- irlitið og mergsogið og við biðum þess með eftirvæntingu að losna undan hrammi þessara böðla. Við sungum ætt- jarðarljóð á ungmennafélagafundum, hrópuðum „íslandi allt!", afneituðum „skaðnautnum" og töldum ræktun lands og lýðs vera það sem mest á riði, til þess að frjálshuga, menntað fólk gæti setið okkar ágæta land og sýnt heiminum hvernig afkomendur norrænna víkinga byggðu upp heilbrigt og sterkt þjóðfélag. A þessum aðfaraárum þjóðaratkvæða- greiðslunnar um sjálfstæði landsins átti ég, þá ungur maður, oft tal við roskinn vin minn, vel gefinn atorkumann sem ekki hafði átt kost á neinni menntun eftir fáa farskólamánuði, og ég spurði hann eitt sinn hvort hann héldi ekki að hver einasti íslendingur mundi greiða atkvæði með uppsögn sambandssáttmálans við Dani 1944,. „Ég býst við að flestir geri það," sagði hann. „Þó er ég ekki viss um að það sé besti kosturinn fyrir okkur." Ég átti ekki til orð. „Og hvers vegna ekki?" spurði ég. „Konungssambandið hefur ekki orðið okkur til neins ógagns frá 1874," sagði hann. „Ef við fáum algert sjálfstæði, verð- um við að taka í okkar hendur ýmis mál ÆVINTYRIN FARA EKKI ALLTAF VEL sem við kunnum ekkert á, eins og utanrík- ismálin. Þau eru kostnaðarsöm, t.d. stofn- un og rekstur sendiráða í mörgum lönd- um, og Danir hafa annast þau vel fyrir okkur. Ég geri ráð fyrir að ég verði að greiða atkvæði með uppsögninni en ég geri það gegn betri vitund." Þessi afstaða hins rólega hugsandi manns hefur oft hvarflað að mér síðan. Andrúmsloftið á Þingvöllum 1944 var heillandi, þrátt fyrir rigninguna. Prúðbú- ið, fagnandi fólk tók sjálfstæðinu með söng og hjartslætti af hrifningu, nú skyldi hafist handa að byggja upp nýtt og betra þjóðfélag, nú skyldi skynsemin ríkja, fólk- ið skyldi eiga kost á góðri menntun og allskyns framkvæmdir skyldu hafnar með velferð lands og lýðs fyrir augum. Þá var stríð og við græddum á tá og fíngri. Við komum skuldlaus og rík út úr stríðinu og ákváðum að fara vel með þessa peninga og leggja eitthvað af gróðanum til hliðar, til þess að nota þegar nauðsyn bæri til. En góðu fyrirætlanirnar gleymdust fljótt. Við eyddum stríðsgróðanum fyrir- hyggjulaust á mettíma, sumu til gagns en öðru til ógagns, og innan skamms vorum við farin að safna skuldum utan lands og innan. Meðan helsærðar stríðsþjóðirnar lögðu hart að sér til að byggja upp hrunin og brunnin mannvirki, svölluðum við í vellystingum og stofnuðum til verðbólgu sem átti eftir að eyða sparifé landsmanna og gera þá auðuga sem kunnu á þetta nýja ástand, að skulda til að græða. Að vísu byggðum við mikið, stundum ef til vill af meira kappi en forsjá og stundum til að fjárfesta í steini, og allskonar atvinnuveg- ir blómstruðu. Og áfram var haldið veisl- unni þótt allir skyni bornir menn sæju að svona gæti þetta ekki gengið til lengdar. Eftir stjórnlaust fyllirí koma óhjákvæmi- lega timburmenn. Og nú eru þeir komnir. Við erum á kafi í skuldum, innan lands sem utan, einstak- lingar, bæjarfélög og ríki, en við viJjum fá að halda fylliríinu áfram. Við höfum ekki peninga til að greiða fyrir sómasamlega menntun barna okkar, látum hæfa kennara bara hætta og leita sér betri atvinnukjara en gerum okkur ánægð með lítt menntaða og oft óhæfa íhlaupamenn. Og við höfum ekki efni á að greiða fyrir hjúkrun sjúkra, fleygjum þeim helsjúkum út af sjúkrahúsunum þótt engin tök séu á að veita þeim nauðsynlega aðhlynningu og hjúkrun heima, og látum sérfróða menn og færa leita sér atvinnu erlendis af því að við höfum ekki efni á að notfæra okkur þjónustu þeirra. En við höfum nóga peninga til að ausa í gælu- verkefni, dekur við pólitíska gæðinga, sem oft hafa ekki annað sér til ágætis en hinn rétta pólitíska lit, svo og eftirlæti við hina og þessa þrýstihópa. Og við látum börn alast upp eftirlitslaus á götunni, af þvi að foreldrarnir mega ekki vera að því að sinna þeim eða era að skemmta sér, og erum þann veg að koma okkur upp agalausum óaldarlýð sem við erum sjálf hrædd við. Það má segja, eða hitt þó heldur, að við höfum nýtt okkur vel hið nýfengna sjálfstæði. Eigum við nú ekki að snúa við blaðinu? Skrifa Dönum og viðurkenna hreinlega að við ráðum ekkert við þetta sjálfstæði. Biðja þá að afsaka frumhlaupið 1944 og taka okkur aftur í konungssamband við sig. Við höfum ekkert vit á peningum, lítið vit á utanríkisþjónustu og ráðum ekki við fíkn okkar í að koma okkur upp sendiráð- um út um allar jarðir og ef við tækjum það fé sem við sóum í þessi mál, gætum við farið að ráða nothæfa kennara, endur- ráða eitthvað af þeim sérfróðu læknum sem flúið hafa héðan til útlanda og búið sjúkrahúsin okkar starfsliði á ný. Að við höfum ekki efni á því lengur að leika stór- þjóð, höfum ekkert til þess nema remb- inginn. Hins vegar kynnu Danir að leggja það til við okkur að við færum að velja fólk í embætti eftir hæfni en ekki pólitískri fylgispekt, svo við þurfum ekki að segja, eins og maður einn, nú látinn, eftir vissa embættisveitingu: „Þetta er nú undarleg- asta embættisveitingin síðan Neró gerði hestinn sinn að ráðgjafa!" TORFI ÓLAFSSON LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 8. NÓVEMBER 1997 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.