Lesbók Morgunblaðsins - 08.04.2000, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 08.04.2000, Blaðsíða 4
 -¦fr Agnar Klemens Jónsson við skrifborð sitt. Agnar Klemens ásamt bömum sínum á tröppum 17 Buckingham Gate í London. HRAKTIR FRAISLANDI ÚTÁHINHÆTTULEGU GRÆNLANDSMID TEKIST Á UM LANDANIR ÍSLENSKRA TOGARA í BRETLANDI1952 ARIÐ 1946 höfðu flestir breskir togarar, sem tekn- ir voru í flotann á stríðsár- unum verið leystir úr þjón- ustu og voru byrjaðir að stunda fiskveiðar á ný. Fóru þá breskir togaraeig- endur fljótlega að amast við íslenskum fiskiskipum í breskum höfnum svo sem og hafði tíðkast fyrir stríðið oft og ein- att. Sama ár var og 10% tollurinn, sem upp- haflega hafði verið lagður á innfluttan fisk á Ottawa-ráðstefnunni 1932, en hafði verið felld- ur niður öll stríðsárin, settur aftur á ísfiskinn. Fyrir atbeina breskra útgerðarmanna var svo smám saman farið að setja meiri og meiri hindranir á landanir íslensks ísfisks, með það fyrir augum að bola íslendingum út af mark- aðnum. í Hull fengu íslendingar ekki rétta löndunarröð, miðað við komu skipa þeirra í höfn („first come first served") heldur var landað fyrst úr breskum skipum en íslensk skip látin bíða svo og svo lengi. Næst ákváðu togaraeigendur svo, að ekki skyldi landað úr utlendum fiskiskipum, án nokkurs tillits til þess hvenær þau hefðu komið í höfn, fyrr en lokið var að afgreiða öll bresk fiskiskip. I Grimsby fengu breskir togaraeigendur ár- ið 1946 Grimsby National Dock Labour Cor- poration til þess að fallast á að landa ekki afla úr íslenskum skipum í fyrstu 48 klukkustund- irnar eftir komu þeirra til hafnar, ef nokkurt breskt fiskiskip biði löndunar. En þegar þess- ar 48 klukkustundir voru liðnar áttu íslensk fiskiskip forgangsrétt til þess að komast að til Iðndunar. í janúar 1950 ákváðu togaraeigend- ur í Grimsby, að 511 bresk fiskiskip skyldu ganga fyrir á markaðnum í Grimsby með lönd- un og sölu aflans. Þetta þýddi að fiskur úr ís- lenskum skipum var alltaf settur á þann stað á markaðnum, sem síðustu skipin fengu og því alltaf boðinn upp síðastur af fiski frá fjarlæg- um miðum. Ef eftirspurnin var lítil leiddi þetta EFTIR AGNAR KLEMENS JÓNSSON Nú er þess minnst að utanríkisþjónustan á íslandi er 60 ára, en 10. qpríl 1940, daginn eftir hernám Dan- merkur, tókum við hana í okkar hendur. Af því tilefni birtir Lesbók kafla úr óbirtum endurminningum Agn- ars Klemens Jónssonar sendiherra. Hér segir frá við- ræðum hans við utanríkisráðherra Breta, Anthony Eden, haustið 1952 um takmarkanir sem gerðar höfðu verið á löndunum íslenskra togara í Bretlandi. Tortryggni ríkti í garð íslendingg og Eden tók þannig til orða að Islendingar hefðu með stækkun landhelg- innar hrakið hina bresku togara frá öryggi við Islandsstrendurtil hinna hættulegu Grænlandsmiða. af sér, að fískurinn seldist fyrir miklu lægra verð en ef skíþið hefði fengið það pláss sem því bar eftir komu þess í höfn, og fiskurinn þá ver- ið boðinn upp fyrr. I Fleetwood gerðu útgerðarmenn einnig svipaðar ráðstafanir í sambandi við fisklandan- ir og gerðar voru í Hull og Grimsby, en þetta voru þeir þrír hafnarbæir, sem íslensku togar- arnir sigldu til á þessum árum. Breskir út- gerðarmenn gerðu fleiri ráðstafanir en þær sem hér hafa verið nefndar til þess að reyna að bola íslenskum fiskiskipum frá fisklöndunum en ég sleppi því að segja það nánar. Um þetta leyti voru í gildi samningar milli ríkisstjórna íslands og Bretlands um fiskland- anir, gerðir til sex mánaða eða þar um bil í hvert skipti: sumarmánuðina var fiskmagnið sem landa mátti venjulega takmarkað eitthvað en vetrarmánuðina var það ótakmarkað. Um þessar landanir giltu ákveðnar reglur svo sem t.d. um hvar íslensku skipin ættu að landa hverju sinni í hinum þremur áðurnefndu bæj- um, og lögðu bresk yfirvöld mikla áherslu á, að reglunum væri fylgt. Því miður varð oft mis- brestur á þessu hjá hinum íslensku togaraeig- endum og var þá kvartað undan því að íslend- ingar virtu ekki gerða samninga. Hitt var þó alvarlegra, að fiskurinn úr hinum íslensku skipum þótti stundum svo lélegur, að hann var dæmdur óhæfur til manneldis og gat það jafn- vel numið þriðjungi af því sem uppskipað var. Yfir slíku var kvartað. Þá bætti það ekki úr skák ef íslensku skipin þurftu að bíða losunar. Það mátti því segja að klögumálin gengju á víxl, íslendingar kvörtuðu undan ofríki breskra togaraeigenda og bresk hafnaryfir- völd kærðu íslensku togarana fyrir að fylgja ekki umsömdum reglum. Af hálfu ríkisstjórna beggja landa, íslands og Bretlands, var margt gert til þess að miðla mál- um en árangur varð oftast heldur lítill. Bresk stjórnvöld voru hlynnt því að íslenski fiskurinn bærist á breska markaðinn því bæði vildu þau hafa þar nægan fisk handa neytendum og líka halda verðinu í skefjum og því hindra hina bresku togaraeigendur í því að skapa sér einok- unaraðstöðu og ráða þar með fiskverðinu. Á hinn bóginn töldu stjórnvöldin sig ekki hafa heimild til þess að segja togaraeigendum fyrir verkum þar sem þessi atvinnuvegur var frjáls um rekstur sinn. Eins gat hitt skeð að of mikið bærist af fiski á markaðinn samtímis og þá lækkaði verðið of mikið til tjóns fyrir útgerðar- menn. Það var því margt sem kom til greina í sambandi við fisklandanir í Bretlandi um 1950 og því var það að Bretar boðuðu til alþjóðar- áðstefnu um þessi mál haustið 1951. Nokkru áður en ég tók við sendiherraem- bættinu í London í ársbyrjun 1951 hafði komið til tals að taka upp samningaumleitanir milli íslenskra og breskra stjórnvalda til þess að reyna að koma á betri skipulagi á fisklandanir íslenskra skipa í því skyni að lagfæra þá mis- munun (discrimination), sem íslensk fiskiskip höfðu átt við að stríða undanfarið, en úr þess- um viðræðum varð þó ekki enda lagaðist ástandið og var svo lengst af árið 1951 að land- anir gengu sæmilega og nokkurn veginn vand- ræðalaust. 4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/USTIR 8. APRÍL 2000

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.