Lesbók Morgunblaðsins - 08.04.2000, Blaðsíða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 08.04.2000, Blaðsíða 12
Á kontórnum í Nordalsíshúsi. Jóhannes situr lengst til hægri. Ljósrnynd/Loftur Jóhannes Nordal íshússtjóri ásamt Jóhannesi sonarsyni sinum. Með Indíánum Ein af bæMstöðvum fjelagsins var fyrir norð- an Winnipegvatn. Þar þurftu menn að hafa vet- ursetu til að hafa umsjón með verslunarhúsum og vörubirgðum svo Indíánarnir færu ekki með alt saman. Þarna var mikill sægur Indíána. Meðan veiðar stóðu yfír voru þarna um 120 manns hjá fjelaginu. Indíánarnir höfðu þarna kirkju fyrir sig. Jeg var oft f kirkju hjá þeim. Jeg vann oft með Indíánum. Þeir voru eins og hundar hræddir við okkur, en illa var þeim við okkur, þó þeir þyrðu ekki að æmta nje skræmta. Mjer líkaði vel að vinna með þeim, nema einu sinni, þegar einn þeirra ætlaði að drepa mig. Við vorum þrír sendir út í eyju í vatninu, tveir Indíánar og jeg. Við áttum að höggva þar við og byggja kofa fyrir ísgeymslu, þ.e.a.s. þeir áttu að höggva viðinn og jeg átti að „kanta" hann. Þetta líkaði ekki öðrum Indíánanum. Hann kemur til mín og segir, að jeg eigi að bera timbrið með þeim. Jeg þvertók fyrir það með öllu, og sagði að það væri þeirra verk að bera trjen til mín. Þá reiddist Indíáninn þetta litla. Hann hafði hárbeitta skógaröxi. Hann reiðir exina til höggs og býst til að keyra hana í hausinn á mjer. En jeg bíð ekki boðanna, stekk í hann eins og kött- ur, skelli honum og lem hann miskunnarlaust. Þá kallar hann á fjelaga sinn og spyr, hvort hann ætíi að horfa upp á það, að Islendings- forsmánin drepi sig þarna fyrir augunum á hon- um. Hann var seinn til. En jeg reif upp skamm- byssu og skýt rjett yfir hausinn á mótstöðumanni mínum. Þá rjetti hinn upp hendurnar og bað Guð að hjálpa sjer. Því hann var kristinn og alt svoleiðis, það vantaði ekM. Þannig lauk þeirra viðureign og við bygðum ís- kofann. Indíánarnir unnu vel og þorðu ekki ann- að, því jeg hótaði þeim, að annars myndi jeg klagaþá. I annað skifti lenti jeg í tusM við Indíána. Það var í Selkirk. Jeg var þar hjá Ólafi bróður mín- um. Við vorum þar einir 20 að spila einn dag í skúr frammi á hlaðinu. Það var að vetri til. Við sátum þarna snöggWæddir og skemtum okkur vel við spilin. Þá kom Indíáni til Olafs bróður míns til að fá borgun hjá honum fyrir eldivið, er Ólafur hafði fengið hjá honum. Indíánanum sinnaðist við Olaf, sagði að hann vanborgaði sjer viðinn, rjeðst að Ólafi og barði hann í andlitið, svo hann fjekk rokna blóðnasir. Jeg sá þetta út um glugga. Mjer líkaði það ekki að sjá svona farið með bróður minn, snaraði mjer út og í Ind- íánann og barði hann niður. Ekkertkarlaraup Heyrðu góði. Þú mátt ekM halda, að jeg sje orðinn svo gamall, að jeg sje búinn að fá í mig karlaraup. En sem jeg er lifandi maður, þá hefi jeg ekM Iegið fyrir neinum - nema eínum manni. Hann hjet Finnbogi. Hann var vestan úr Ólafsvík. Hann kom stundum niður í íshús til mín, við vorum svolítið að reyna okkur. En þú þarft ekkert að skrifa neitt sjerstaMega um það. Það segi jeg satt, sagði Tryggvi gamli einu sinni við mig, að aldrei hefi jeg sjeð svona lítinn mann vera eins hraustan eins og þig. Jeg var einu sinni að hjálpa honum að gera út sMp, sem hann áttá. Við vorum niðri í bryggjuhúsi. Þar var akkeriskeðja uppi á loftinu, fantalega þung, eins og akkeriskeðjur eru. Jeg fór upp á loftið til að rjetta hana fram af stigagatinu. Þá sagði Tryggvi: „Hvað er að sjá til þín, maður. Þú rek- ur þetta niður eins og snæri." Með handabandi En við vorum að tala um Indíánana. Það var veturinn, sem jeg var þarna á fiskstöðinni við verslunina og til að gæta húsanna, að til mín komu á jólunum 30 Indíánakerlingar í einum hóp til þess að þakka mjer fyrir viðskiftin og lipra afgreiðslu. Þær höfðu valið sjer fyrirliða til að hafa orð fyrir þeim. Og þegar hún hafði loMð máli sínu, sveif hún að mjer og ætlaði að kyssa mig fyrir. En jeg bandaði henni frá mjer og hún varð að láta sjer nægja að þakka mjer með handabandi. Jeg sá það á eftir, að jeg hafði með þessu móðgað hana og þær allar, og sá eftir því. Nordal En jeg er annars að tefja þig með þessum út- úrdúrum. Þetta fer að verða eins og sagan hans Hjalta. Hagalín heftr nú efiaust eitthvað fært hana í stílinn. Hann er talsvert pennafær, strák- urinn. - Var það í Ameríku, sem þú tókst upp Nor- dalsnafnið? - Jeg átti ekM upptökin að því, heldur var það Sigurður bróðir minn. Þeír voru tveir Sigurðar Guðmundssynir í SelMrk, sem altaf var brengl- að saman, og því tók bróðir minn upp þetta nafn og þeir bræður mínir, er voru komnir vestur á undan mjer. Og þegar allir vissu, að jeg var bróðir þeirra, þá varð jeg eðlilega líka að heita Nordal. Jeg kom heim haustið 1894, með Thyru norð- an um land og var hálfan mánuð frá Akureyri til Reykjavíkur. Þá hitti jeg Ólaf vert á Oddeyri og tók hann mjer með mestu virktum. Þetta var af- bragðsmaður. ísfjelagið Þegar hingað kom átti jeg að fá fargjaldið borgað. En Tryggvi sveik það alt. Hann sagði, að Isfjelagið ætti ekkert. Þar væri ekkert nema skuldir. Og við það sat. En jeg hafði farið frá góðu kaupi fyrir vestan. - Hve miMð var stofnfje ísfjelagsins. - Jeg veit ekM hvað jeg á að segja um það. Það voru ekki miklir peningar manna á milli í þá daga. Stofnfje var safnað 10 þús. krónum. En það var mest í loforðum um fjárframlög. Hluta- brjefin hljóðuðu upp á 50 Mónur hvert, og dreifðust þau milli margra. Og nokkuð var það, að altaf þegar það kom til orða með peninga, var sama viðkvæðið hjá Tryggva, að engir peningar væru til. En hluthafarnir sumir vödu þó ráða ýmsu um rekstur fjelagsins. Jeg man t.d. eftir því, hve Magnúsi Stephensen landshöfðingja sárnaði við mig einu sinni út af smáatriði. Gull f/rir ís Svoleiðis var, að hingað kom enskur togari sem vantaði ís ofan á lestarnar. Hann bað mig um 5 tonn af möluðum ís og jeg lofaði honum því. Þá kom landshöfðinginn til mín og spyr mig með þykkju, hvort jeg hafi lofað Englendingum 5 tonnum af ís. Já, sagði jeg, og ætla að enda það. Þá segir hann, að ef jeg selji þessum Eng- lendingum ísinn, þá segi hann sig úr ísfjelaginu. Þá segi jeg að það gildi einu, það muni aldrei svo miMð um þessar 100 Mónur, er hann hafi lagt fram. Jeg sje opinberlega auglýstur íshús- stjóri og hann eigi ekkert með að taka ráðin af mjer í hverju smáatriði, sem honum þóknist. Hann segist þá fyrirbjóða mjer að selja ísinn, en jeg stend upp í hárinu á honum og segist gera eins og mjer sýnist. Hann gæti þá reMð mig, ef hann vilji. En bætti því við, að mjer þætti undarlegt, ef ætti að setja landshöfðingja- bann á það, að menn hefðu skifti á gulli og ís. Hann sagði þá, að þetta yrði til þess að hæna Englendingana að landinu. En jeg hjelt að þeir myndu hafa einhver ráð, ef þá vantaði ís, þó við neituðum að selja þeim. Jeg fór svo með peningana til Tryggva gamla og þótti honum þetta ágæt verslun og aurarnir koma sjer vel í tóman kassann. En landshöfðingja var illa við mig eftir þetta. Biskup og landlæknir - Komu ekM margir í heimsókn til þín í íshús- ið? - Það voru nú mest sMpstjórar og aðrir sjó- menn. En ýmsir komu til mín aðrir. T.d. Hall- grímur Sveinsson biskup. Hann hafði ákaflega gaman af smíðum. Hann kom oft til mín til þess að skoða veridæri sem jeg kom með að vestan og sem hann aldrei hafði áður sjeð. Hann var viðfeldinn maður. Og eins Jónassen landlæknir. Jeg hafði oft gaman af honum. Hann var svo ræðinn og skemtilegur, og altaf til í að segja sögur af sjer og öðrum. Einu sinni sagði hann mjer, hvernig hann hefði læknað mann með lungnabólgu. Þetta var drykkjumaður. Jeg læknaði hann með whisky, sagði hann. Jeg Uet karlinn taka inn whisky annanhvern klukkutíma, þangað til honum fór að skána. Þetta gekk svo tvisvar. En svo fjekk hann lungnabólgu í 3. sinn. Þá var jeg ekki sóttur. Þá kom annar læknir til hans. Og hvernig fór þá? spurði jeg. Iss-ss. Hann dó undireins. Gröndal - Þekktir þú ekki Gröndal vel? - Jú, jeg held nú það. Hann sMfti altaf við mig og sendi pantanir sínar í ljóðum. Jeg á ein- hversstaðar talsvert af þeim „pöntunarseðlum" frá honum. Hann sagðist myndi koma oftar til mín, ef ekM væru hestarnir í Zimsensporti. Honum var svo illa við hesta. En þó var honum ennþá ver við kýr og naut. Jeg sagði honum, að hestarnir væru svo meinlausir, að maður gæti skriðið undir kviðinn á þeim án þess þeim dytti í hug að slá mann. En það kom fyrir ekM. Hann forðað- ist í lengst lög að koma nálægt hestum. Og þess- vegna forðaðist hann Zimsensport og íshúsið. En honum var sjerlega vel við mig. Því jeg bölvaði Amerikuagentum og vildi ekM sjá Am- eríku eins og hann, og hafði komið þaðan heim. Hann var hunangsmaður. - Hafðir þú ekM miMl sMfti við Tryggva Gunnarsson? - Hvort jeg hafði! Jú, bæði í blíðu og stríðu. Mjer líkaði ekM altaf hans fjármálastjórn. En hann var besti náungi. Hann bjó í Hafnarstræti rjett hjá mjer, uppi á lofti, þar sem nú er Smjör- húsið. Jeg kom oft til hans. Einu sinni var jeg þar í hákarlsveislu með EiríM Briem, Jóni forna og Birni Guðmun- dssyni timbursala. Tryggvi var altaf með þessar hákarlsveislur fyrir þá, sem þótti góður hákari. Hákarlinn fjekk hann frá Guðjóni á Ljúfustöð- um. Við rifum í okkur hákarlinn, og Tryggvi hafði eina flösku af brennivíni með. Þegar minst varði var búið úr brennivínsflöskunni. Nú er jeg illa staddur, sagði Tryggvi. Jeg átti ekM nema þessa eina flösku. Jú, sagði jeg, jeg sá aðra til, þegar jeg kom. Hvar komstu auga á hana? segir þá Tryggvi. Hún stendur þarna hjá kommóðunni. Nú, þú hefir þá komið með hana sjálfur, sagði hann. Það var gaman að heyra þá eigast við, Eirík og Jón forna. Þeir voru að gera upp gamlar væringar, Jón með sinn liðuga talanda, en Eir- íkur stirðmáll og stamandi. Tryggvi sagði um þá: En það er bót í máli, að það er þó altaf að gagni, það sem Eiríkur segir. Grjótfyrir peninga Einu sinni var jeg í kvöldboði hjá Þorsteini Erlingssyni með Þorvaldi á Þorvaldseyri. Þor- steinn hafði ákaflega gaman af að fá Þorvald til að segja eitt og annað, sem á daga hans hafði drifið. Hann sagði okkur meðal annars söguna af því, þegar timbursMpið strandaði í Eyjum, og hann tók sig upp til að gera þar góð kaup, fylti hnakktösku sína af smá hellublöðum og íjet vaka yfir henni um nóttina áður en uppboðið var, svo allir hjeldu statt og stöðugt, að þetta væru peningar, en enginn þorði að bjóða á móti því auðvaldi, sem rogaðist með hnakktöskufyili af silfri eða gulli, svo hann fjekk góð kaup og gat bygt sitt landfræga Þorvaldseyrarhús úr ódýru tímbri. Tolt Einu sinni átti að sekta mig, sagði Nordal, og sólsMnsbrosið, sem er honum svo eðlilegt, færð- ist yfir alt andlitið, en hann lyfti sjer í sæti af ánægju yfir því, að fara yfir þá endurminningu í huganum. Það var Þorvaldur pólití sem Magaði mig fyrir, að jeg hefði riðið of hart eftir götun- um. Við vorum nokkrir saman, sem fórum í reiðtúr, Guðmundur Olsen, Bernhöftsbræður Vilhelm og Daníel og Hannes Thorarensen. Við vorum allir í besta skapi þegar við komum til baka og klárarnir fjörugir eftir því. Daginn eftir gerði Halldór Daníelsson bæjar- fógeti mjer orð og bað mig að finna sig. Þú ert kærður, sagði bæjarfógetinn. Og fyrir hvað? spurði jeg. Fyrir að ríða oft hart eftir götunum. Hver hefir Magað mig? spyr jeg. Þorvaldur, hann sá það sjálfur, sagði Halldór þá. Reið jeg meira en tölt? spyr jeg þá bæjar- fógeta. Það væri annað mál, ef jeg hefði farið á stökM eða skeiði. Jeg skal spyrja Þorvald, sagði bæjarfógeti. Síðan var Þovaldur kallaður. Jóhannes segist ekM hafa riðið nema tölt, segir hann við Þorvald. Það var alveg satt, segir ÞorvaMur, hann var á tólti, en hann fór eins og örskot. Þá sagði jeg, að það þætti mjer helvíti hart, ef ætti að fara að sekta mig fyrir að fara tölt. Jeg mintist ekM á það, á hvaða gangi hinir fóru. En bæjarfógeti gekk inn á, að ekM væri hægt að kæra mann sem færi á tölti. Og með það slappjeg. Vantaoi kraftaskóld - Hvernig gast þú slitið þig frá íshúsinu, eftir öll þessi ár, sem þú varst búinn að vera þar? - Það kom af sjálfu sjer. Mig vantaði eitt- hvert kraftaskáld til þess að yrkja úr mjer gigt- ina, sem alveg ætlar mig lifandi að drepa enn í dag. Svo sagði jeg við Þorleif Bjarnason einn dag, hann var þá formaður ísfjelagsins: Eigum við ekM að gefa strákunum íshúsið, sem búið er að pína í mörg ár með lágu kaupi, en hafa þó unnið vel og samviskusamlega, og eiga ekki nema skyrtuna utan á kroppinn, en nóg af Mökkum. Þorleifur fjelst á það. Hann var altaf svo sanngjarn. Jegt sje ekM eftir því, að við gáf- um piltunum húsið. Þeir voru vel að því komnir. Heyrðu góði, nú fáum við okkur einn, sagði Jóhannes og helti í staupið með styrkri, óskjálf- andi hendi. Því hann er ekM enn orðinn skjálf- hentur. Nú drekk jeg ekM nema helminginn, sagði jeg, því nú þarf jeg að fara að sinna alvarlegum störfum. - EkM nema helminginn! Ja, hafðu, það alveg eins og Guð hefir skapað þig, sagði Jóhannes, um leið og hann rendi út úr glasinu. Greinin birtist í Lesbók MorgunblaSsins 14. apríl 1940. 1 2 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/LISTIR 8. APRÍL 2000

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.