Vísir - 16.04.1980, Blaðsíða 8

Vísir - 16.04.1980, Blaðsíða 8
VÍSIR Miövikudagur 16. aprll 1980 wffm utgefandi: Reykjaprent h/f Framkvæmdastjðri: Davíð Guðmundsson Ritstjórar: Olafur Ragnarsson Ellert B. Schram Ritstjórnarfulltrúar: Bragi Guðmundsson, Elías Snæland Jónsson. Fréttastjðri erlendra frétta: Guðmundur G. Pétursson. Blaðamenn: Axel Ammendrup, Fríða Astvaldsdóttir, Gísli Sigurgeirsson, Hahnes Sigurðsson, Halldór Reynisson, lllugi Jökulsson, Jónina Michaelsdóttir, Pall Magnússon, Sæmundur Guðvinsson. Iþrðttir: Gylfi Kristjánsson og Kjartan L. Pálsson. Ljósmyndir: Bragi Guðmundsson, Gunnar V. Andrésson, Jens Alexandersson. Utlit og hönnun: Gunnar Trausti Guðbjörnsson, Magnús Olafsson. Auglýsinga- og sölustjðri: Páll Stefánsson. Dreifingarstjðri: Sigurður R. Pétursson. Auglýsingar og skrifstofur: Siðumúla S. Simar 86611 og 82260. Afgreiösla: Stakkholti 2-4, simi 86611. Ritstjðrn: Siðumúla 14, simi 86611 7 linur. Askrift er kr. 4.800 á mánuAi innanlands. Verð i lausasölu 240 kr. eintakið. Prentun Blaðaprent h/f. SIGLT I STRAND Viðræðurnar miðuðu í rétta átt, segir í sameiginlegri yf irlýsingu íslendinga og Norðmanna eftir fundina í gær og fyrradag um Jan Mayen deiluna. Þetta er diplómatískt orðalag og gengur þvert á staðreyndir. Sannleikur- inn er sá, að þjóðirnar eru f jær því en nokkru sinni áður að ná samkomulagi. Þar ræður mestu óvænt harka Norðmannanna og sú furðulega staðreynd, að hinir norsku viðmælendur töldu sig ekki hafa umboð til að ræða af- stöðuna til hafsbotnsins. Til hvers voru mennirnir að koma til íslands? Til þess eins að tæla Is- lendinga til tímabundins sam- komulags um veiðikvóta, sem augljósiega veikti samningsstöðu íslendinga? Eftir fyrri viðræðudaginn töldu f lestir litlar sem engar lík- ur á samkomulagi. En seinni daginn tók málið allt aðra stefnu. Lögð voru fram drög að samn- ingsuppkasti að frumkvæði Norðmanna. Spurningin er hins- vegar sú, hvort það hafi verið gert með vitund utanríkisráð- herra Islands. Þar var lagt til, að samið yrði um veiðikvóta til 5 ára, og munn- lega settu Norðmenn fram þá kröfu, að þeir fengju að veiða 15% af loðnukvótanum, þóttveiði Viðræðurnar viö Norömenn tóku óvænta stefnu i gær. 1 framhaldi af harori afstöou Noromanna um óskoraöan rétt sinn og stærri hlut veioikvótans, voru lögö fram samn- ihgsdrög sem voru meo öllu óaogengileg fyrir tslendinga. þeirra fram að þessu hafi sam- anlagt ekki náð 8% af heildar- loðnuaflanum. Skjóta átti öllum ágreiningi um réttindi til hafsbotnsins og efna- hagslögsögu á f rest með vísan til norskra laga. Slíkt samkomulag er með öllu óaðgengilegt fyrir Islendinga, enda væri það afsal á frekari kröfum og afsláttur frá fyrri yfirlýsingum, bæði ríkisstjórnar og stjórnmálaflokka. Norðmenn héldu fast fram ó- skoruðum rétti sínum og höfðu í hótunum um einhliða útfærslu áður en Efnahagsbandalagið og Danir færðu lögsögu Grænlands út Í200 mílur. Óbilgirni og hótan- ir kunna aldrei góðri lukku að stýra. Steingrímur Hermannsson, sjávarútvegsráðherra, sagði í sjónvarpsviðtali í gærkvöldi, að íslenska viðræðunefndin hefði verið einhuga um að láta engan ágreining meðal okkar sjálfra koma f ram gagnvart Norðmönn- um. Þetta var hógvær yfirlýsing. Því miður bendir allt til þess, að upp sé kominn verulegur ágrein- ingur meðal íslenskra stjórn- málamanna um leiðir í þessu mikilvæga hagsmunamáli. Sum- ir þeirra virðast kappkosta að leggja áherslu á tímabundnar veiðar á kostnað réttarins, sem islendingar hafa haldið fram með rökum að sé þeirra megin. Þjóðin á kröfu á að fá nánari vitneskju um þennan skoðana- mun. Eðlilega hefur það áhrif á gang málsins, að Efnahags- bandalagið hyggst færa út hina grænlensku lögsögu. Vissulega vof ir sú hætta yf ir, að haf réttar- ráðstefnan komist að þeirri nið- urstöðu, að eyjar á borð við Jan AAayen tryggi Norðmönnum 200 mílna efnahagslögsögu. En íslendingar hafa einnig sín rökog sinn málstað að sækja. Við höfum visað til hins sögulega réttar, landgrunnssökkulsins og að loðnustofninn sé íslenskur fiskstofn. (slendingar eiga ekki að kokgleypa hrokafullar yfir- lýsingar Norðmanna um óskoraðan og einhliða rétt þeirra, og við eigum að standa fast á þeirri kröfu okkar, að ákvörðun veiðikvóta á loðnu verði algjör- lega í okkar höndum. Og við eig- um ekki að missa sjónar á öðrum þeim f isktegundum, sem veiddar eru á umræddu hafsvæði. Afstaða Norðmanna í þessum viðræðum hef ur valdið vonbrigð- um. Þau samningsdrög, sem lögð voru f ram í gær, eiga einnig að brýna okkur til að vera á verði gagnvart þeim stjórnmálamönn- um, sem vilja slaka á og gefa eft- ir. AAálinu hefur verið siglt \ strand, en sé rétt og f ast haldið á málum, má enn stýra þessum viðræðum heilum í höfn. Meö tilliti til þeirra umræöna, sem eru út af Jan Mayen eyj- unni, er rétt aö gera sér ljóst aö lög vor og fornar hefðir um af- notarétt eýoieyja, ef þaö mætti veröa til þess ao opna huga vio- komandi þjóða um réttlátan af- notarétt eyjarinnar Jan Mayen fyrir þær þjóðir sem næstar henni standa, en þær þjóöir eru tsland, Noregur og Grænland. Þótt hinn mikli fjarlægðar- munur sé frá þessum löndum til Jan Mayen, þá eiga löndin siö- feröilegan aðstööurétt á eyj- unni, ef hann væri einhver, vegna þess a6 eyjan liggur rétt utan vio hugsuo lögsöguleg at- hafnasvæöi íandanna. Island er eins og utvöröur frá suori, inn á athafnasvæöi Is- hafsins. Grænland og Noregur eru hins vegar útveröir frá Jan Mayen I vestri og austri. Jan Mayen liggur þvl eins og sam- eiginlegur veöurviti á milli landanna út frá ströndum þeirra tslands, Grænlands og Noregs. Vegna réttlátra laga féllu hlunnindi eyja áöur fyrr til þeirrar jarðar sem næstar þeim stóou, og munu þao vera skráð lög enn I dag á tslandi og til- heyrir þvl hver eyja lagalega og siöferðilega, þeim er næst henni stendur. Þar af leiðandi hefur það land og þau lönd er næst eyjunni Jan Mayen standa, sið- ferðilegan eignarrétt til hennar. Ennfremur segir jarðfræði- legur skyldleiki til sin á marg- vlslegan hátt. Svo mun einnig vera um eyjuna Jan Mayen, en hún Hkist Islenskum jaröfræði- efnum, bergtegundum og öðru er einkennir jarðfræðilegan skyldleika eyjarinnar og ts- lands. Eyjan er þvi eins og af- kvæmi tslands. Þótt Grænland sé ekki með Jan Mayen L- byggðar strendur á móti Jan Mayen, þa gæti komio að þvi slðar. Það væri þvi fjarri öllu réttlæti þegar þar að kemur: ef næsti nábúi eyjarinnar hefði ekki siðferöilegan rétt til hlunn- inda þeirra er eyjan og um- hverfi hennar getur gefið. Talið er að fjarlægðin frá tslandi til Jan Mayen séu um 300 sjómflur, þar sem stytzt er á milli lands og eyjarinnar. Eftir þvi ættu að vera um 250 sjómilur á milli Jan Mayen og Grænlands, þar sem það er stytzt. Noregur er hins vegar lengst i burtu, eða sem svarar 550 sjómllur þangað sem stytzt er I land frá Jan Mayen. Fjarlægöir að eyjunni Jan May- en frá viðkomandi löndum eru þvi æði misjafnar. Undanfarna áratugi stendur tsland Noregi I þakkarskuld, og þaö enn I dag, fyrir hið nauösyn- lega framtak þeirra að setja upp veðurathugunarstöð á Jan Mayen og reka hana siðan. Hún er Islandi nauðsynleg eins og Noregi. Lega Jan Mayen, inn á milli áður nefndra landa, gefur þeim löndum um leið jafnan rétt til að notfæra sér þau veðurat- hugunarskilyrði, svo og önnur þau hlunnindi, sem eyjan getur gefið þeim þjóðum sem næst henni standa, þvi eyjan er þeim eins og sameiginleg óskráð eign og þár af leiðandi skerðir veður- athugunarstöð Norðmanna ekki afnotarétt hinna tveggja land- anna til eyjarinnar, heldur miklu fremur sannar, að það var aðkallandi fyrir fiskveiðar þessara landa að reisa þarna veðurathugunarstöð. Afnotaréttur eyjarinnar Jan Mayen kemur fram I fleiru en rétti til veðurathugunar. Má þar nefna fiskveiöirétt og annan nytjarétt sem eyjan getur veitt, begar batnandi veðurfar kemur þar um slóöir. Það var þvi rétt ályktað hjá Jóni heitnum Þor- verður afnotaréttur hvers lands ætlð að byggjast upp á réttlæti, en ekki upphugsaðri hagsmuna- aðstöðu eins eða annars lands eöa fyrirtækis, þvi þegar sú stef na er tekin, hvar sem það er, þá er hún tekin vegna ágrindar, en sú stefna leiðir til þrass og illdeilna, og vitandi og óvitandi skemmdarverka I málflutningi og öðru er viðkemur réttlátum lákssyni, þa forsætisráðherra tslands, er hann lét heyra rödd sina frá tslandi, er Norömenn settu upp slna veðurathugunar- stöð á Jan Mayen eins og dag- blaðið Visir og önnur blöð hafa nú sagt frá. Þegar um sameiginlegan af- notarétt er að ræða, eins og þessar áöur nefndu þr jár þjóöir eiga tilkall til á Jan Mayen, þá afnotarétti til eyjarinnar. Allur afnotaréttur á eyjunni og út frá eyjunni, á ekki að skerða þann hafsögurétt, er viö- komandi lönd hafa úl frá sinum ströndum, heldur byggjast á þvi grunnsvæði, sem þá er eftir, svo fremi það fari ekki lengra, en guðs og lands lög leyfa. Þegar svo timar liða, og hlýna fer þar um slóðir, þá kemur og frjósemi og veðurbllða á Jan Mayen eins og I viökomandi heimalöndum eyjarinnar. Þá geta þeir, er það vilja, flutt frá heimalandi sinu, og reist sér byggö og bú á eyjunni Jan May- en, sem er þá um leið þeirra land, er þar vilja biia, hvort sem þeir flytja frá lslandi, Græn- landi eða Noregi. Frá jarðfræöilegu sjónarmiði, er eyjan Jan Mayen eins og hluti af þeim eldfjallaghrygg, sem eldgosin hafa orðið til á Atlandshafshryggnum og geng- ið hafa I gegnum tsland, saman- þer eldgosin á Suð-Vesturlandi, sem sanna tilveru sína um ár- þúsundir aftur I timann meö samliggjandi gjám, sem allar liggja skáhallt í gegnum ísland. Má þar nefna Kröflu, sem minnt hefur landsmenn fyrr og sfðar á tilveru sina. Menn ættu að muna eftir hvernig Kópasker hristist og skalf, svo ætla mætti að ann- ar endi þessarar efnisfullu gjá ar kæmi þar út I fshafið og leggi áfram eftir neðansjávar- hryggnum til Jan Mayen I sömu heildarstefnu eins og hún hefur markað spor i gegnum Island. Það sannar lega eyjarinnar og hin tlðu eldgos, sem I henni hafa orðið. Eyjan ber þess vitni með útliti sinu, hraunum og gömium eld- fjöllum. Ennfremur mætti finna þar heitt vatn I jörðu, af sömu rótum til orðið og heita vatnið á íslandi, þvl fyrir eldgos úr sömu jarðsprungu varð eyjan til. Landgrunnshásléttan á milli ts- lands og Jan Mayen, sannar þvl að hún og eyjan eru eins og af- leggjari þess lands, sem vér m byggjum nú. Það mundi koma ¦ betur i ljós ef verulega lækkaði m yfirborð sjávar, eins og komið ¦ getur fyrir. Tómas Tómasson, Brekkulæk 1 ' Reykjavfk. J KB B3i mwmm MBK HB HH BmB HH S9p

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.