Vísir - 19.12.1980, Síða 17

Vísir - 19.12.1980, Síða 17
Föstudagur 19. desember 1980 17 vfsm gerist spyrjandi veröur hann aö reyna aö kalla sjálfsgagnrýni fram en ekki ýta undir sjálfs- sönnunarviöleitnina. A þetta finnst mér skorta. Skrásetjar- inn er alveg eins heitur I andan- um og mælir upp I sögumanni hugsjónaeldinn svo aö hann blossar rétt eins og hann væri nýkveiktur fyrir mörgum árum. Þaö skal játaö, aö þetta veröur trúveröug mynd af Einari i bar- áttuham. Hann kemur tikokkar samur og áöur meö sömu orö á vörum og þegar hann lét gamm sinn geisa — landsölulýöur — svikarar — heimsvaldasinnar — brjálaöir menn — vitstola og svo framvegis, og hann velur and- stæöingunum svipaðar kveöjur og I eldræöunum áöur. Einar er enn sami eldhuginn og þrumu- fleygurinn, ölæknandi hug- sjónamaöur, sem sér aöeins einn veg — hinn rétta, sem hann hefur ætiö gengiö. Vissulega hlýtur slfkt úthald að vekja aö- dáun, þetta ofurmannlega hvik- leysi og ódrepandi baráttuhugur samfara þeirri einlægni sem i þvi felst, og þar sem Einar er enn svon brennandi i andanum áttræöur, er það viröingarvert aö hann skuli koma til dyranna eins og hann er klæddur. Margt vekur athygli manns, sem hefur fylgst ofurlitiö meö þjóömálabaráttunni siðustu fimmtiu árin, I þessari bók — bæði þaö sem sagt er, og ekki : siöur hitt sem baráttumaðurinn ódrepandi lætur ósagt og maöur hlýtur aö sakna eftir liöinn dag- “ "l inn, og sitth-vaö finnst manni ■ vafasamt. Einar gekk í Jafnaöarmanna- félagiöhér heimá 18 ára 1921 og voru meömæléndur hans Stefán Jóhann og Stefán Pétursson — engir minni menn. Siðan hverf- ur hann til náms i Berlin, þar sem hann gengur alþjóðahyggj- I unni á hönd og birtist okkur siö- ■ an heimkominn eins og hann var slöan — og er enn. En mér I hefur ætiö veriö þaö nokkurt | forvitniefni, hvernig mótun Einars var háttaö á Berlinarár- | I unum, en nákvæma úttekt á þvi ■ vatnar i bókina. Þaö hefði þó * veriö fróölegt til skilnings á | honum og baráttu hans aö fá greinarbetri skilgreiningu hans ■ sjálfs á þeirri mótun. A bls.20 segir: „Jónas frá Hriflu skoöaöi sig sem bænda- I höfðingja, sem hefði þaö hlut- I verk aö hindra þróun auðvalds- | skipulags á Islandsi, stööva þró- , un útgeröar og takmarka vöxt bæja, svo aö bændastéttin gæti I áfram verið aöalstétt á Islandi. ■ Hugsjón hans var aö gefa * sveitaþjóöfélaginu framhaldslif | með umbótum i sveitum, og á I þvi sviöi vann hann margt gott I verk, en hins vegar striddi sú | stefna hans aö sniöa bæjunum . þröngan stakk gegn þróun Is- I lensks þjóöfélags til nútima- ■ hátta”. Ég held aö þetta sé aö nokkru | leyti rangur og ósanngjarn i dómur. Hin haröa barátta Jón- ' asar fyrir eflingu bæjanna með | menningarbyggingunum á ■ valdatima hans um og fyrir 1930 I ber þvi ekki vitni, að hann hafi I viljað „sníöa bæjunum þröngan . stakk”. Þvert á móti bendir hún I til þess að honum hefi veriö | mjög i mun aö efla bæjamenn- 1 ingu. En auðvitaö bar hann I sveitamenninguna ekki siöur ■ fyrir brjósti. Ef tilvill má segja, * aö hann hafi ekki haft nægilega | glöggan áhuga á útgerð og at- * vinnuþróun i' bæjum, en að öðru I leyti held ég að þetta sé ekki I réttmæt umsögn, hvaö sem I segja má um öll mistök hans, I sem auðvitað voru mikil eins og ■ annarra. Margt skemmtilegt rifjast I upp viö lesturinn, til aö mynda lýsingin á Chamberlain. En þetta er aö vissu leyti táknrænt um þann blæ sem á bókinni er. Þar er flest enn svart eða hvitt, þó aö viö vitum aö sannleikur- inn um Chamberlain og fleiri sé einhvers staöar þarna á milli, og I minningum hálfri öld siöar sé rétt aö reyna aö nálgast hann. Hin örlagarika misheym um þýzka herskipið Emden, sem sagt er frá á bls.83 er einnig stórkostlegt minningaefni. Ein- ari heyröist Hermann segja i þingræöu „þegar Emden kem- ur”, og siöan sendi hann frétta- skeyti byggt á þvi til annarra landa, og það haföi nærri þvl kveikt I álfunni. En Hermann sagöist hafa sagt „nefndin” og átt viö þýska viöræðunefnd, sem var á leiöinni. Ég efast um aö örlagarikari misheyrn hafi átt sér stað á alþingi. Þaö dylst ekki hve miklar mætur Einar hefur haft — og hefur enn — á Ólafi Thórs og ófáum blaðsiöum er eytt i ný- sköpunarstjórnina og ágæti hennar. Einari þykir augsýni- lega mikið viö liggja aö koma mönnum I skilning um yfirburöi hennar ogdregurekkiafsér.Og hann segir aö Ólafur hafi viljaö veg hans mikinn — var sifellt hringjandi aö segja honum, aö hann ætti aö veröa ráöherra, en siöan formaður utanrikisnefnd- ar eöa nýbýlaráös eöa banka- stjóri (bls.170). Ensiöanhringdi Ólafur aftur skömmu siöar og sagöi sorgbitinn, aö flokksmenn sinir tækju þetta þvi miöur ekki I mál, og hann yrði aö láta vilja sinn vikja. Og Einar afsakar þetta I lif og blóö alveg sann- færöur um einlægan vilja Ólafs honum til frama. Hann virðist ekki hafa skiliö þá — og skilja þaö ekki einu sinni enn áttræöur — hvaö snillingurinn ólafur var aö gera. Þaö er mikill skaöi, aö Ólafiskyldiekki endast aldur til þess aö segja þessa sögu frá sinu sjónarmiöi — eöa kannski hefur hann sloppiö vel — en Matthiasi Johannessen, sem er aö rita sögu Ólafs, hefur borist þarna aö höndum smávandi og ef til vill viðar i þessari bók. Táknrænn um einstefnu bókar- innar er einmitt lofsöngurinn um nýsköpunarstjórnina, sem á margt hrós skilið, án þess aö þaö hvarfli aö honum aö geta þess sem miöur fór —aö hún gaf verðbólgudraugnum, sem eng- inn hefur ráöið viö siöan, lifs- anda viö brjóst sér. Eg lann mjög til þess, hve Einar fer lauslega yfir innrás- ina i Ungverjaland og Tékkósló- vakiu og áhrif þeirra atburöa hérá landi. Honum heföi auövit- aö veriö frjálst aö finna þeim þá réttlætingu, sem honum sýndist hæfa — þaö er réttur hans — en ekki að geta aö svo litlu þessa mikla áhrifaafls, einnig 1 póli- tikinni hér á landi. Einar lét ekki bifast þar fremur en i ann- arri tvisýnu, þótt Sverrir Krist- jánsson, einhver gegnharöasti kommúnisti hér á landi, léti svo um mælt opinberlega svo aö ég heyröi, aö atburöirnir I Ung- verjalandi heföu oröiö mikiö áfall fyrir þá hugsjón, sem hann heföi vigst ungur. Þarna birtist einhver mannamunur. Þaö væri auövitað hægt aö halda svona áfram til eiliföar- nóns aö tina upp þaö, sem manni finnst ástæöa til aö staldra viö eða hitt sem vikiöær- hjá eða hefur gleymst, og þvi skalstaöar numiö. En þessa bók ættu allir áhugmenn um stjórn- mál að lesa með vakandi at- hygli sér til skilnings, en gagn- rýnið viöhorf má ekki vera fjar- statt. Hér er viða stórkostlega vel frá sagt I samvinnu þeirra Einarsog Jóns og af engri tæpi- tungu talað. En lesturinn er engan veginn auöveldur. Þvi veldur aö nokkru frásagnar- háttur söguritara og hin rika áhersla sem lögö er á sönnunar- sjónarmiöiö. Spurningarnar setja Einar aldrei i vanda, heldur kynda undir þann eld, sem logar nógu glatt fyrir. Fjöldinn allur af blaðsiöumyndum úr Þjóöviljan- um og urmull flugmiöa er sýnd- ur I bókinni og tekur mikið rúm, en mér finnst þessar myndir flestar auka litiö gildi frásagn- arinnar eöa skýra hana. Hins vegar heföu ljósmyndir af mönnum og atburöum mátt vera fleiri og um fram allt fleiri lýsifyrirsagnir til þess aö lyfta þungu meginmáli. Yfirbragöiö er allt of sagnfræöilegt aö min- um smekk en ekki nógu sögulegt. Orlitiö meiri blaöa- mennskubragur heföi komist nær fólki og létt lesturinn, og umfram allt fleiri lýsifyrirsagn- iritextanntilefnisábendingar I textann til efnisábendingar eöa áherslu heföu lifgaö hann aö miklum mun. En fram hjá þvi veröur ekki gengiö aö hér er um aö ræöa mikilvægt framlag til pólitískr- ar sögu þessa timabils, heimild- ir um afstööu og framvindu til gagnrýninnar skoöunar viö hlutlæga sagnaritun i fyllingu timans. Þetta er ekki sagan sjálfog öll, heldur ein hliö þess tenings, sem hún er. Þessi bók er heldur ekki skrifuö I þeim stakki aö vera sagan öll og rétt, þvi aö öll framsetningin er i formi varnaskjals fyrir dómi sögunnar. Andrés Kristjánsson. OSTER hræri- vélarnar Verð kr. 249.000.- Fást i öllum he/stu raftækjavers/unum Vörumarkaðurinn hf. Raftækjadeild s. 86117. Pétur prófessor-Falur í Argentínu-Orðabe/gur-Umhverfís jörðina Barnabækur okkar verða hvorki étnar né bitnar, en án vafa töluvert mikið slitnar af lestri og notkun PHa pína-Sígildarsögurmeð litmyndum-Draugaspaug^ ÖrnogÖrlygur Síðumúla 11

x

Vísir

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.